Saturday, October 3, 2020

गाँजा बहस भाग—२

 गाँजा बहस भाग—२

खोज तथा संकलनमा आधारित




दिनेश दर्शनधारी

गाँजालाई प्राचिनकालदेखि बिजयाको नामले पनि चिनिन्थ्यो । यसको अति महत्वपूर्ण गुणहरूले गर्दा यसलाई ’कोहिनुर अफ हर्बस्’ पनि भन्ने गरिन्छ । अहिले कहीँ कहीँ गाँजालाई ‘कृषि हिरा’ पनि भन्ने गरिएको छ । गाँजाको ईतिहास हेर्ने हो भने सर्वप्रथम ताईवानको एउटा गाउँमा १० हजार बर्ष अगाडी गाँजाको धागो प्रयोग गरेर भाँडाकुडा बनाउने चलन थियो । 

हिन्दु धर्ममा गाँजाको प्रयोग जति महत्वपूर्ण मानिन्थ्यो त्यति नै बुद्धिजम्, ईस्लाम, यूनानी, टाओ,  सबै धर्ममा गाँजाबाट बन्ने औषधिको बारे उल्लेख छन् । मुख्यत हिन्दु धर्ममा गाँजालाई शिवजीको प्रसाद मानिन्छ । शिवरात्रीमा शिव लिङ्गमा गाँजा र भाङ्गको पात नचढाईकन पुजा पुरा हँुदैन । शिवरात्रिमा भगवान शिवको आराधना पछि उनको आशीर्वाद प्राप्त गर्न र पाप मोचन गर्न गाँजा खाने चलन रहेको छ ।

नेपालको हिन्दु धर्मका ५००० बर्ष पुरानो अर्थव बेदको ११औं काण्डको १८आंै सुत्रमा गाँजाको बोट भगवानले बनाएको ५ वटा सर्वश्रेष्ठ बोट मध्ये एक हो भनेर उल्लेख गरिएको छ । मनको डर भगाउन र सुख प्राप्तिको लागि गाँजाको सेवन गर्नु पर्छ भनि लेखिएको छ । गाँजाको अर्थवबेदमा ४५ भन्दा बढी नाम दिईएको छ । केही यस प्रकार छन् । १) बिजया २) ईन्द्र सेना ३) अजय ४) मोहिनी ५) सिद्धि ६) उन्नदा ७) उर्जया आदि । गाँजाको क्वालिटि र यसको महत्व अनुसार फरक नाम दिईएका हुनाले प्राचिन समयमा नै ४५ प्रकार भन्दा बढी प्रकारका गाँजा उत्पादन हुन्थ्यो भन्ने अनुमान लगाउन सकिन्छ ।

नेपालमा गाँजा कहिलेबाट प्रयोग गरियो भन्ने एकिन प्रमाण नभएपनि पहिलेका बुढापाकाहरूले शारीरिक पीडा कम गर्न र अनिद्रा भगाउन गाँजाको प्रयोग गर्थे । नेपाली समाजमा भजनकीर्तन तथा चाडपर्वमा गाँजाको प्रयोग परापुर्व कालदेखि नै गरिँदै आएको छ । घरमा जोगी वा साधुहरू आउँदा तिनीहरूलाई गाँजा दिएर खुसी बनाइन्थ्यो । नेपाल र भारतमा मनाइने फागु वा होली पर्वमा भाङको लयु वा भाङको सर्बत खाने चलन अहिले पनि छ ।

मार्टिन बुटको ‘गाँजाको ईतिहास’ भन्ने किताबमा लेखिए अनुसार १५ औं शताब्दीमा नेपालमा सैनिकहरूलाई लडाईँ गर्न जानु अगाडी साहसका साथ लड्न सकियोस् र सहि निसाना ईमान्दारीका साथ लगाओस् भनेर गाँजा खुवाउने गरिन्थ्यो । नेपालमा ४०० बर्ष अगाडी १७ औं शताब्दीमा नै गाँजालाई औषधीको रुपमा प्रयोग गरेको पाईएको छ । 

डाक्टर पुजाको ‘ईकोनोमिक बोट्नी’ भन्ने किताबमा लेखिए अनुसार १९ औं शताब्दीमा नेपालमा गाँजा रोपेको ठाउँमा केटाहरु नाङ्गै तेल दलेर कुद्ने र शरिरमा टाँसिएका कुराहरू माडेर निकालिएको पदार्थलाई  हाइसिस अथवा चरेस बनाउने गरिन्थ्यो । १९ औं शताब्दीमा नै नेपालका तराईका बारा, पर्सा, सिराहा, सप्तरी, महोत्तरी जस्ता जिल्लाहरूमा नगदे बालीको ब्यापक रूपमा गाँजा उब्जाउन थालिएको थियो । दोस्रो बिश्व युद्ध ताका संसारभर नेपालको गाँजा प्रख्यात थियो भनेर पनि यस कितावमा उल्लेख गरिएको छ ।

सन् १९६० मा डाक्टर टिमोठी लेरी, जो हार्वड युनिर्भसिटीका प्रोफेसर हुनुहुन्थ्यो जसले हिप्पीज्म् सुरु गरेका थिए । नेपालमा पनि सोही दशकमा पश्चिमा हिप्पीहरू काठमाडौंमा गाँजा सेवन गर्न आउन थालिसकेको थियो । सुरु सुरुमा काठमाडौको रञ्जना गल्ली छेउबाट गाँजा विक्री वितरण हुन्थ्यो । नेपाली समाजमा परापुर्वकालदेखि गाँजा रोपिँदै र बिभिन्न रुपमा प्रयोग गरिंदै आएको भएता पनि कुनै नियम कानुन भने बनेको थिएन ।

 नेपालमा हिप्पीहरू आउन सुरु भएपछि नेपालको तत्कालिन सरकारले गाँजालाई बेचेर पैसा कमाउन र कर उठाउन सकिन्छ भन्ने महसुस ग¥यो र सन् १९६१ मा गएर गाँजाको खेती गर्न र बेच्न लाईसेन्स लिनु पर्ने कानुन बनायो । यो कानुन आए पछि ३० वटा पसललाई लाईसेन्स दिएको कुरा उल्लेख छ । जुन प्राय सबै काठमाण्डौको बसन्तपुरमा नै थियो । त्यो बेला गाँजाबाट बन्ने बिभिन्न परिकारहरू जस्तै गाँजाको चिया देखि लिएर गाँजा मिसाएको टोस्ट अण्डा, गाँजा केक, गाँजा जुस आदि समेत पाईन्थ्यो । त्यो बेला हिप्पीहरूले नेपाल आएर यति धेरै बिदेशी मुद्रा नेपालमा भित्राए की नेपालमा महंगी दर पनि ह्वात्तै बढाएको थियो । प्राय सबै जसो नेपाली किसानहरूले धान, मकंै, गहु आदी रोप्न छोडेर गाँजा रोप्न थालेका थिए । अहिले पनि नेपालका हरेक ठाउँमा नरोपे पनि त्यतिकै गाँजाको बोटहरू यत्रतत्र देखिनुको कारण त्यसबेला रोपिएका बिरुवाका अवशेषहरू अहिले पनि भएको दरो प्रमाण हो ।

१९७० को दशकमा नेपालमा राजा महेन्द्र थिए । काठमाण्डौं बिश्वमा नै त्यस बेला गाँजा र हिप्पीको लागि चर्चित भईसकेको थियो । युरोपबाट अफ्गानीस्तान, पाकिस्तान, जम्मु कस्मीर हँुदै नेपालसम्म गाडीमा नै आई पुग्थे । हिप्पीहरूलाई सबभन्दा चाहिने बस्तु भनेको गाँजा जुन नेपालमा अति राम्रो र सस्तो भएकोले हिप्पीको पहिलो रोजाई नै त्यस बेला काठमाण्डौं हुन गयो । हलिवुडका त्यसबेलाका प्रख्यात कलाकारहरू मिक ज्याकल, जोन लेनल, जिमी हिनरिक्स आदि गोप्य रुपमा नेपाल आएका थिए भन्ने पनि सुनिन्छ । त्यो बेला नेपालमा गाँजा कानुन भएकोले बिदेशी हिप्पीहरूलाई त स्वर्गजस्तो नै थियो । तत्कालिन समयमा नेपालको काठमाण्डौंलाई ‘हेस क्यापिटल’ अर्थात चरेसको राजधानी समेत भन्ने गरिन्थ्यो ।

तत्कालिन समय अर्थात सन् १९७२ तिर नेपाल र मोरोक्कोको उत्पादनले संसार कै ५० प्रतिशत गाँजा सप्लाई धानेको थियो भन्ने कुरा ईतिहासमा उल्लेख छ । त्यो बेला नेपाल सरकारले गाँजा बेचेको कर मात्र बार्षिक एक लाख डलर उठाएको थियो भने हरेक नेपाली नागरिकले गाँजा खेती देखि गाँजा पर्यटनबाट मनग्य आम्दानी गरिरहेका थिए । 

बि. स. २०३८ मा अमेरिकाको CIA को निर्देशनमा नेपालका तत्कालिन बडा महारानी ऐश्वर्यको सर्मथनमा गाँजा प्रतिबन्ध भयो । तत्कालिन राजा समेत गाँजाको पारखी भएको र सो कुरा बडामहारानीलाई पटक्कै मन नपरेको अवस्थामा CIA लाई गाँजा प्रतिबन्ध लगाउन सजिलो भयो । राजा बिरेन्द्रले कानुनी र कागजी जेसुकै भए पनि नेपालको जनतालाई यसको खेती र ब्यापार गर्न नरोक्नु भन्ने आदेश थियो । पछि CIA ले यो कुरा मानेन र पुरै बन्द भयो । 

१६ जुलाई १९७३ मा अमेरिकाले यू एन् संग मिलेर गाँजाको सबै लाईसेन्स खारेज गर्न लगायो र नेपाल सरकारको मात्र नभई नेपाली किसानहरूको आयस्रोतमा समेत यसले नराम्रो धक्का दियो । १९७६ मा नेपालमा नार्कोटिक डग एक्ट आएपछि भने पुर्ण रुपमा गाँजालाई बन्द नै ग¥यो । कुनै समय नेपालको गाँजाको बजार दक्षिण एसिया कै उत्कृष्ट मानिन्थ्यो । नेपाली गाँजा भारत र अन्य देशमा ब्रान्डका रुपमा स्थापित थियो । नेपालको अर्थतन्त्रमा बिषेश महत्व राख्ने गाँजामा समय क्रमसंगै प्रतिबन्ध लाग्दा तत्कालिन नेपालको अर्थतन्त्रमा नै ठुलो धक्का लागेको थियो ।   क्रमश.........


Friday, October 2, 2020

कीर्तिपुरमा अझसम्म धेरै चिन्ता लिनुपर्ने अवस्था छैन’

 ‘कीर्तिपुरमा अझसम्म धेरै चिन्ता लिनुपर्ने अवस्था छैन’ 

कीर्तिपुर नगरपालिकाका मेयर रमेश महर्जनसंग कोविड–१९ को सवालमा कीर्तिपुर नगरपालिकाले गरिरहेको काम अनि नगरपालिकाबाट जनताको लागि गरीरहेका विभिन्न किसिमको काम अनि कोरोनाको समयमा आइरहेको समस्या बारे ज्वजलपा वाःपौलाई नेपालभाषामा दिनुभएको अन्तर्वार्ताको भाषानुवाद (सं)

मेयरज्यू, आजकल कोरोना महामारी झन खतरनाक तरिकाले फैलिंदै छ । काठमाडौं उपत्यकामा कोरोना संक्रमितहरु बढीरहेको छ । कीर्तिपुरमा कोरोना नियन्त्रण गर्नको लागि नगरपालिकाले कस्तो योजना बनाएको छ ?

—कोरोना संक्रमितहरु झन झन बढीरहेको छ । अनि कोरोना संक्रमितहरु काठमाडौं उपत्यका भित्र दिनहुँ बढीरहेको छ । काठमाडौं उपत्यकाभित्रको कुरा गर्ने हो भने अरु नगरपालिकाहरुको तुलनामा कीर्तिपुर नगरपालिकामा कम मात्र संक्रमितहरु देखिन्छ । कीर्तिपुरमा कोरोना नियन्त्रण गर्नको लागि संक्रमितहरु फेला प¥यो भने कन्ट्याक्टे«सिंग, पिसिआर परिक्षण गर्नु र आइसोलेसन गर्ने गरिंदै आइरहेको छ । त्यसको साथै मास्क प्रयोग गर्ने, सेनेटाइजर प्रयोग गर्नको लागि जनचेतना बढाउने, सम्झाउने बुझाउने गरिंदै आइरहेको छ ।

पिसिआर परिक्षणको लागि मेसिन ल्याईसकेको अवस्थामा नगरवासीहरुलाई कस्तो सुविधाहरु दिनु भएको छ ?

—कीर्तिपुर नगरपालिकाको कार्यपालिकाले एउटा निर्णय गरिसकेको छ । कीर्तिपुर नगरपालिका बाहिरकाको पिसिआर परीक्षण गर्न २ हजार रुपैया, कीर्तिपुर नगरपालिकाको लागि १५ सय रुपैया स्वयंसेवी रुपमा गर्ने, कन्ट्याक्ट्रेसिङमा आउनेलाई निशुल्क व्यवस्था गरिएको छ । कीर्तिपुर नगरपालिकासंग जोडिएका वडावासीहरुको लागि १८०० रुपैयामा पिसिआर परीक्षण गर्ने नीति बनाएको छ ।

पछिल्लो समयमा केन्द्रीय सरकारले अब आइसोलेसन स्थानीय सरकारलाई दिने कुरा आएको छ, त्यस्तो जिम्मेवारी आयो भने व्यवस्थापन गर्ने सवालमा के हुन्छ ?

—नगरपालिकाले विशेष गरी होम आइसोलेसनलाई पहिलो प्राथमिकता दिंदै आएका छौं । घरमा बस्ने अवस्था रहेन भने त्रिबिमा रहेको आइसोलेसनमा राख्ने । त्यहाँ पनि ठाउँ रहेन भने सरकारको विभिन्न स्थानमा पठाउने गरेको छु ।

स्थानीय सरकारलाई जिम्मा दियो भने ?

—हामीकहाँ आइसोलेसनको ठाउँको व्यवस्था सजिलै गर्न सकिन्छ । स्वास्थ्यकर्मी प्राविधिकहरुको व्यवस्था गर्न गाह्रो हुनसक्छ । तैपनि चाहिएको खण्डमा गर्न नसक्ने पनि होइन । त्यसको लागि स्वास्थ्य चौकीहरु छन । कीर्तिपुर नगरपालिकाभित्र त्यहाँको जनशक्ति परिचालन गर्न सकिन्छ । व्यवस्थापन गर्ने तयारी पनि छ । 

संक्रमित भएको आशंका भयो भने नगरपालिकामा कहाँ सम्पर्क राख्ने ? 

नगरपालिकाको स्वास्थ्य शाखामा सम्पर्क राख्न सकिन्छ । त्यसको लागि शाखा प्रमुख हुनुहुन्छ । 

कीर्तिपुरमा संक्रमितहरुको तथ्यांक कसरी आउँछ ? केन्द्रीय सरकारसँगको सम्बन्धको सवालमा के छ ?

—डिसिएमसी टेकु शाखाबाट कीर्तिपुर नगरपालिकामा आयो भने मात्र तथ्यांक राख्ने गरिंदै आइरहेका छौं । आधिकारीक रुपले आयो भने मात्र उनीहरुले जानकारी दिने हो । यो एक प्रकारले एकद्वार प्रणालीबाट आइरहेको छ । ठिकै छ ।

काठमाडौं उपत्यकामा मेयर फोरम छ तर पछिल्लो समयमा आएर केन्द्रीय सरकार र मेयर फोरम बीच समस्या भएको हो कि के हो ? 

—कोरोनाको सवालमा मेयर फोरमभित्र पनि मेयरहरु बीच बृहत्त रुपमा एक मत हुन सकेको छैन । जसरी कि पछिल्लो समय कफ्र्यू लगाउन सिडिओ मार्फत सरकारलाई अनुरोध गर्ने भन्यो । यसो नगरे हुन्छ भनेर म लगायत धेरैको धारणा थियो । तैपनि अनुरोध गरियो । कोरोनाको सवालमा बृहत्तर एक मत हुन नसकेकोले अलि अस्पष्ट भैरहेको छ ।

अहिले  कोरोनाको सवालमा यो यो गर्ने भन्ने बुँदागत रुपमा भन्नुपर्दा के भन्नुहुन्छ ?

—कोरोनाको सवालमा मूल रुपमा भन्नुपर्दा ट्रेसिङ, पिसिआर र आइसोलेसन हो । त्यो नगरपालिकाले गरिरहेको छ । यो बाहेक अर्को विकल्प छैन । अहिलेसम्मको अवस्थामा नगरपालिकामा पीर लिनु पर्ने अवस्था छैन । भोलमको रुपमा भोलि कति बढ्दै जान्छ त्यसबेला के हुन्छ भन्न सकिन्न, तर अहिलेसम्मको लागि चिन्ता लिनुपर्ने अवस्था छैन ।

कोरोना महामारीको कारणले कीर्तिपुर नगरपालिकाको काममा कतिको प्रभाव पारेको छ ? 

—कोरोनाले सबै क्षेत्रमा प्रभाव पारेको छ । लकडाउनमा अरु काम भएन । अत्यावश्यक मात्र काम भयो । विकास निर्माणको काममा समस्याहरु आयो । सामान किन्न नपाएर समस्या भयो, काम गर्नेहरु नभएर समस्या भयो । सेवा प्रवाहमा स्तर उन्नती गर्नु पर्नेमा समस्या आयो । लकडाउनको बेला कर्मचारीहरु पनि आए पनि हुन्छ नआए पनि हुन्छ जस्तो भयो । त्यसैले समस्या नै भएको थियो ।

 तपाईंको कार्यकाल तीन वर्ष सकियो । यो अवधिमा कीर्तिपुर नगरपालिाकामा उल्लेख गर्न लाय्क के के काम भयो भन्न सक्नुहुन्छ ? 

—विषयगत रुपमा भन्नु पर्ने देखिन्छ । पूर्वाधार निर्माणमा बाटो फराकिलो पार्ने, स्तरोन्नती गर्नुको साथै ममैत गर्ने काम भइरहेको छ । बाटोको काम गरी अब फिनिसिङ गर्ने काम भइरहेको छ । खेलकूदको सवालमा एक वडा एक खेलकूड स्थल अन्तर्गत काम भइरहेको छ । ठाउँ ठाउँमा कभर्डहल बनाउने, खेल मैदान बनाउने काम सुरु भइरहेको छ । कीर्तिपुरमा बृहत्त रुपमा रंगशाला बनाउनको लागि काम भइरहेको छ । खेलाडी उत्पादन गर्ने काम सुरु गरेका छौं । सामाजिक क्षेत्रमा भन्ने हो भने ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई सुगर र प्रेसरका रोगीहरुलाई चाहिने औषधी निशुल्क, दीर्घरोगीहरुलाई सुविधा दिने काम भइरहेको छ । घर घरमा स्थानीय सरकार भनेर सुत्केरीलाई बधाईको साथै पहिले दुई हजार रुपैयाँ दिंदै आएकोमा यस वर्षदेखि रु. तीन हजार दिने गरेका छौं । कसैको घरमा निधन हुँदा नगरपालिकाकाप्रतिनिधिहरु गएर श्रद्धाञ्जलीको साथै रु तीन हजार रुपैया दिंदै आइरहेका छौं । हरेक वडामा ज्येष्ठ नागरिक दिवा सेवा संचालनको लागि सहयोग गरिरहेका छौं । पानीको सवालमा तीन चार ठाउँमा डीप बोरिङ गरिसकें । हामी आउनुभन्दा अगाडि र अहिलेको तुलना गर्दा धेरै प्रगति भएको छ । घर घरमा पानी पु¥याउने काम भएको छ । यसपाली वडा नं.४ बाट सुरु गरी एउटा तथ्यांक संकलन गरेका छौं, त्यसको आधारमा भन्ने हो भने करिब १३ हजार घरधुरी रहेकामा पुग न पुग ११ हजार घरधुरिमा धारा पुगिसकेका छन । हामै्र कार्यकालमा प्रत्येक घरमा धारा पु¥याउने योजना छ ।

स्थानीय पाठ्यक्रममा काठमाडौं महानगरपालिकाले जस्तै नेपाल भाषामा पढाउने व्यवस्था गर्नु पर्छ भन्ने कीर्तिपुर नगरपालिकाको तयरी के छ ?

—किपू नगरपालिकाको शिक्षा समितिबाट स्थानीय पाठ्यक्रम बनाउनको लागि उपसमिति बनाएर अगाडि बढीरहेको छ । त्यसको फाइनल पाठ्यक्रम प्रस्तावना पेश भइसकेको छ । त्यसमा अझ सरसल्लाह गरेर विषयवस्तुको संख्यामा भन्दा पनि नेपालभाषालाई कसरी समावेश गराउने भन्ने बारे छलफल र परिमार्जन गर्न बाँकी भएकोले हामीले फाइनल गरेको छैन ।

 कीर्तिपुर डाँडालाई पर्यटक क्षेत्रको रुपमा सवारी साधन विनाको ठाउँको रुपमा लैजान सके आकर्षणको केन्द्र हुनसक्छ भन्ने मानिसहरुको भनाई छ । तपाईको के भनाई छ ? 

—हामी निर्वाचित भएर आएदेखि यो बारे सरसल्लाह भइरहेको छ । कीर्तिपुर डाँडामा जाने तीन चारवटा नाका तयार गर्नुपर्छ । अनि कीर्तिपुरको रिंगरोडमा बस रोकेर माथि जाने व्यवस्था गर्नुपर्छ । त्यसको लागि पार्किङस्थल बनाउनु पर्छ । जबसम्म स्थानीयहरुलाई सम्झाउन बुझाउन सकिंदैन त्यसबेलासम्म यो काम गर्न सकिंदैन । नमूनाको रुपमा हप्तामा एक÷दुई दिन सवारी वन्द साधन बन्द गर्दा त्यसको नतिजा के आउँछ ? जनताले कसरी लिन्छ ? त्यसको आधारमा जान व्यापक छलफल गरेर जानु पर्छ ।

अभ्यास तपाईंको कार्यकालमै सुरुवात हुन्छ कि ? 

—हुन्छ, अवश्य हुन्छ ।

यस पत्रिका मार्फत दिनुपर्ने सन्देश छ भने भन्नुहोला ।  

—यसपाली डिजिटल कीर्तिपुर बनाउने सोच बनाएर काम गरिरहेको छु । अहिले १८/१९ किसिमको सफ्टवेयर प्रयोग गरिरहेका छौं । कीर्तिपुर नगरपालिकाको सेवा घरबाटै लिन सकोस भन्ने योजना बनाईरहेका छौं । इन्टरनेटको माध्यमबाट आफ्नै घरमा बसेर चाहिने निवेदन राख्न सकिने छ । कीर्तिपुर नगरपालिकाले डिजिटल घर नम्बर दिने किसिमले छवटा इलाका बनाएका छौं । ती मध्य एक क्षेत्रमा नम्बरसम्म राखिसकें अब वितरण हुन्छ । कसको घर कहाँ पर्छ भनेर घरमै बसी थाहा पाउन सकिन्छ ।

Thursday, October 1, 2020

गाँजा बहस भाग १ खोज तथा संकलनमा आधारित

 गाँजा बहस भाग १

खोज तथा संकलनमा आधारित





दिनेश दर्शनधारी


हिमाल, पहाड र तराईको अनुपम संयोजन रहेको नेपाल विश्वकै प्राकृतिक विविधता र सम्पन्नताले भरिभराउ देश हो । जलस्रोतमा बिश्वकै दोस्रो धनी देश पनि भनिन्छ । प्राकृतिक संपदा र जडीबुटीको लागि समेत नेपाल स्वर्ग नै मानिन्छ । 

यति हुँदाहुँदै पनि रोजगारीको अभावमा लाखौँ नेपाली विदेशका बिभिन्न मुलुकमा आफ्नो पसिना बगाउँदै छन् । विदेशको ४५÷५० डिग्री गर्मीमा काम गर्दा पनि उनीहरूको आर्थिक अवस्था सुध्रिएको देखिंदैन । तर हाम्रो देशको खेतबारी बाँझो छन् । त्यसैले नेपालीको आर्थिकस्थिति सुधार्न र रोजगारीको सम्भावनालाई बढाएर परिवारसँग छुट्टिएर बसेका नेपालीलाई परिवारसँग बस्ने वातावरण बनाउन गाँजाको खेतीलाई नियमन र व्यवस्थापन गर्नुपर्छ । गाँजा खेतीका लागि नेपालमा उपयुक्त प्राकृतिक वातावरण छ ।

किसानको मात्र नभई हरेक नेपालीको आर्थिक उपार्जनका लागि गाँजा खेतीलाई लाइसेन्स नै दिएर उत्पादन गर्नुपर्छ । त्यसको निर्यातमा प्रोत्साहन गर्नुपर्छ । गाँजामा भएका रासायनिक तत्वलाई उपयोग गरी विभिन्न औषधिको उत्पादन र प्रयोग गर्नुपर्छ । 

अमेरिकाको क्यालिफोर्निया राज्यले मात्रै २२ बिलियन अमेरिकी डलर बराबरको आम्दानी गाँजा खेतीबाट गर्छ । विश्वका ४० वटा मुलुकले गाँजाको उत्पादन र बिक्री खुला गरेका छन् ।

गाँजा खाएर आजसम्म कोही मरेको छैन  । किनकि यसले गर्ने असर भन्दा यसबाट पाइने लाभ धेरै छन् । गाँजा खुला गरेमा नेपालमा विदेशी पर्यटकको घुइँचो लाग्छ र देशले चाहेको समृद्धि चाँडो हासिल हुन सक्छ ।

आयुर्वेदका अनुसार समेत गाँजा शरीरको दर्द नाशक अचुक उपाय हो । मानिसमा पाचन गडबडी र झाडापखाला ठिक पार्ने, डिप्रेसन, छारे रोग लगायत धेरै मनोवैज्ञानिक रोगको निदानमा यसले ओखतीको काम गर्छ । गाँजा सेवनले पुरुषमा शुक्रकीट बढाउने, बाँझोपन पीडित महिलामा गर्भधारण र महिला÷पुरुष दुवैको सहवासको क्षमता वृद्धिगर्ने, तौल र रक्तचाप घटाउने, दिमागमा आनन्द दिने आदि अब्बल गुणका कारण कम्तीमा ८० वटा प्राचिन आर्युर्वेदिक औषधीको सूत्रमा र ८ ओटा यूनानी फर्मुलामा गाँजा अटाएको छ । कुनै समय सिंहदरबार वैद्यखानाले गाँजा प्रयोग गरेर १० प्रकारका औषधी बनाउने गरेको तथ्यसमेत भेटिएको छ ।

०३३ साल अघि नेपालमा गाँजाको कारोबार खुला थियो । राष्ट्रसंघले सन् १९६१ मा पारित गरेको ‘द सिंगल कन्भेन्सन अन नर्केाटिक्स ड्रग्स’ नामक सन्धि अनुमोदन गरेका कारण नेपालले गाँजा खेतीलाई गैरकानुनी संज्ञा दिएको हो । त्यसभन्दा पहिले गाँजालाई लागुऔषध मानिएको थिएन । नेपालमा लागुऔषध नियन्त्रण ऐन, ०३३ ले गाँजालाई पूर्ण प्रतिबन्ध लगायो ।

लागुऔषध (नियन्त्रण) ऐन, २०३३ को दफा ४ (क) मा गाँजाको खेती गर्न, उत्पादन गर्न, तयारी गर्न, खरिद गर्न, बिक्रीवितरण गर्न, निकासी वा पैठारी गर्न, ओसारपसार गर्न, सञ्चय गर्न वा सेवन गर्न प्रतिबन्ध लगाइएको उल्लेख छ ।

नेपालको कानुनमा तोके अनुसार २५ ओटासम्म गाँजाको बोट लगाएको वा खेती गर्ने व्यक्तिलाई तीन महिनासम्म कैद वा तीन हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुनेछ । सोभन्दा बढी खेती गर्नेलाई तीन वर्षसम्म कैद र पाँच हजार रुपैयाँ जरिवाना गर्ने भनिएको छ । अनि ५० ग्रामसम्म गाँजा राखेको भेटिएमा तीन महिनासम्म कैद र तीन हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना तोकिएको छ । गाँजा सेवन गर्ने व्यक्तिलाई एक महिनासम्म कैद र दुई हजारसम्म जरिवानाको व्यवस्था गरिएको छ । यसको व्यवसाय वा कारोबार गर्ने व्यक्तिलाई गाँजाको परिणामअनुसार हदसम्म जन्मकैद र ५ लाख रुपैयाँसम्म जरिवानाको व्यवस्था गरिएको छ । ऐनमा भाङ, गाँजा मूलका जुनसुकै बोट, पात, फूलका साथै बोटबाट आउने चोप, खोटो र चरेसलाई लागुऔषध किटान गरेको छ । यी चिज मिसाएर बनाइने औषधिलाई पनि ऐनमा लागु औषधकै श्रेणीमा राखिएका कारण नेपालमा गाँजाखेतीमा प्रतिबन्ध लागेको हो ।

तर जतिसुकै प्रतिबन्ध लागेता पनि नेपालका हिमाल बाहेक पहाडी तथा मध्य तराईका केही जिल्लामा लुकीछिपी गाँजाखेती गरिदै आएको देखिन्छ । हालको प्रदेश २ अन्तर्गत बारा, पर्सा र रौतहटमा अत्याधिक रुपमा गाँजाको खेती हुने गरेको थियो । बागमति प्रदेश अन्तर्गत काठमाडौं आसपासका धादिङ, दक्षिण ललितपुर र मकवानपुर गाँजा हब कै रुपमा ख्याति कमाएका जिल्ला हुन् । कानुनी बन्देजका बाबजूद पनि रोल्पा, रुकुम, सल्यान, दार्चुला, मोरङ, बर्दिया, सप्तरी, रूपन्देही, नवलपरासी, चितवन, सुर्खेत, बझाङ, डोटी, बाग्लुङ, म्याग्दी, सर्लाही, महोत्तरी, धनुषा, सिरहा, उदयपुर, सुनसरी, लगायतका जिल्लामा व्यावसायिक रुपमै गाँजा खेती हुँदै आएको कुरालाई नकार्न सकिँदैन  ।

नेपालको मध्यपश्चिम पहाडमा बन्ने चरेस लागु औषधको अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा उच्चकोटिको मानिन्छ । नेपालबाट लागुऔषध तस्करहरूले सिरक बनाएर त्यसभित्र गाँजाको धुलो समेत पठाउने गरेका छन् । नेपालमा गाँजा अबैध हँुदा पनि तस्करहरूले किसानहरूलाई अग्रिम रुपमा नै लगानी गर्ने गरेको तथ्यहरू पनि भेटिएको छ । 

यसरी अबैध रुपमा उत्पादन हुने गाँजाबाट किसानलाई भन्दा तस्करलाई कैयौं गुना बढी फाईदा हुने गरेको देखिन्छ । नेपालमा हुने गाँजा र चरेसमा भारतीय तथा चिनिया नागरिकको अबैध रुपमा ठुलो  लगानी भेटिन्छ । चीन र भारतको ठुलो माग पूरा गर्न मात्र नभई युरोप र अमेरिकामा समेत नेपालका गाँजा अबैध रुपमा निर्यात भएको तथ्य भेटिएको छ । नेपाली कृषकले गाँजा खेती गर्न बीउ, मल र पैसा पेस्कीसमेत पाउने गरेका छन् । 

एक अनुमान अनुसार हाल नेपालबाट वार्षिक लगभग २०० मिलियन यूएस डलर अर्थात २४अर्व नेपाली रुपैया बराबरको रिटेल मूल्यको गाँजा र ३५० मिलियन यूएस डलर अर्थात ४२ अर्ब नेपाली रुपैया रिटेल मूल्यको चरेस विश्वबजारमा प्रवेश गरिरहेको छ । एसियाबाट युरोप र अमेरिकामा तस्करी हुने ६ प्रतिशत गाँजा र चरेस नेपालकै भेटिन्छन् ।

वार्षिक कम्तीमा ५ सय ५० मिलियन यूएस डलर अर्थात ६६ अर्ब नेपाली रुपैया रिटेल मूल्यको गाँजा र चरेस चोरी निकासी हुने नेपालका उत्पादक र बिचौलियाको हातमा भने लगभग सय मिलियन यूएस डलर अर्थात १२ अर्व नेपाली रुपैया जति मात्र पर्ने गरेको बुझिन्छ ।

 नेपालमा गाँजाले कानुनी मान्यता पाउँदा सुरुको वर्षमै लगभग ५ हजार मिलियन यूएस डलर अर्थात ६ खर्ब नेपाली रुपैया बराबर  रिटेल मूल्यको गाँजा र चरेस निकासी हुने र डलर नेपाल भित्रिने देखिन्छ । जुन क्रम आगामी वर्षमा लगभग ५० प्रतिशतको दरमा वृद्धि हुने अनुमान जो कोहीले लगाउन सक्छ । गाँजा, चरेस खुला हुँदाका बखत नेपालमा अवैध रुपमा भित्रिने औषधी लगभग ६० प्रतिशत नियन्त्रण हुनेछ ।

नेपालमा अवैध रुपमा भित्रिने लागुऔषधको माध्यमबाट कम्तीमा तीन सयदेखि चार सय मिलियन यूएस डलर वार्षिक रुपमा बाहिर जाने गरेको अनुमान छ । पछिल्लो तथ्यांक अनुसार झन्डै दुई लाखको 

हाराहारीमा नेपाली नागरिक लागुऔषधको आदतमा फसेका छन् । त्यस कारण गाँजा, चरेस खुला गरेमा यस्ता दुब्र्यसनीहरुले लागु औषधमा गर्ने खर्च समेत नेपाल बाहिर जानबाट रोकिने अनुमान छ ।

नेपाल प्रहरीको लागुऔषध नियन्त्रण ब्युरोको तथ्यांकअनुसार सन् २०१३ देखि अहिलेसम्म  करिब २० हजार जनाको हाराहारीमा लागुऔषध 

कारोबारी पक्राउ परेका छन् । नेपालमा लागुऔषधका रुपमा हुने कारोबारमा गाँजा र चरेस सबैभन्दा धेरै ८७ प्रतिशत छ । तसर्थ गाँजालाई नियम कानुन बनाएर खुल्ला गरेमा यस सम्बन्धि अपराधी शुन्य प्रतिशतमा झर्ने समेत अनुमान गर्न सकिन्छ ।

क्रमश ः........


  कथा ‘कृष्णेकी आमा’




प्रेमकृष्ण श्रेष्ठ 

 

कृष्णेले जीवनमा कैले मोटर चढेको थिएन । यसकारण मोटर उस्को लागि सपनाको वायुपङखी घोडा थियो । कृष्णेले आफ्नी आमा पनि मोटरमा सवार भएको कैले देखेको थिएन । यसकारण मोटरमा चढ्दा कस्तो अनुभूति हुन्छ आमा ? भनेर कैले सोधेन । मोटर चढ्ने रहरै रहर बढिरहेको समयमा एकदिन कृष्णेले आफ्नी आमालाई एउटा मोटरमा सवार भएको देख्यो । कृष्णे त्यो बेला स्कुलबाट घर फर्किरहेको थियो । मलाई मोटरमा नराखी किन एक्लै आमा चढ्नुभयो ? कृष्णेले आफ्नी आमाप्रति खुब चित्त दुखायो । उस्ले त्यस मोटरलाई बाटैमा समात्न मोटरको गति जति नै आफ्नो गति पनि बढाएर दौड्यो । मोटर उस्को घरको आँगनमा रोकियो । मोटर चढ्न पाएको आमा खुशिले हाँस्दै ओर्लेलिन भनेर कल्पना गरेको त, आमा रुँदै मोटरबाट झरेको दृुश्य कृष्णे विस्मित भयो । मोटरको छातीमा ठूलो अक्षरले लेखिएको थियो — शवबाहन । कृष्णेले त्यो शब्दको अर्थ त बुझेन । त्यो बेला रुनु भएकी आमालाई आमा, किन रुनु भयो भनी प्रश्न नगरी त्यस्को सट्टामा सपनाको वायुपङखी घोडामा चढ्न नपाएको दुखेसो पो ब्यक्त गर्यो । ‘किन मोटरमा नराख्नु भएको मलाई ? तपाईले त मोलाई माया नै गर्नुहुन्न ।’ त्यो बेला आमाले रुँदै कृष्णेलाई छातीमा च्यापेकी थिइन् । 

कृष्णे यस्तै ८ बर्ष हुँदाको कुरा हो । असारको महिना भएकाले पानी खुव दर्किएको थियो । त्यो बेलाको पिलन्धरे झरी पर्यो भने दुईदिनसम्म सृष्टिमा बास लिन्थ्यो । सवैका आमाहरु हातमा आधुनिक छाता लिएर आ—आफ्ना छोराछोरीलाई लिन बिद्यालय आएका थिए । कृष्णेले पनि त्यो बदमास झरीबाट आफूलाई संरक्षण दिन आफ्नी आमाले पनि  वायुपङखी छाता लिएर आउने कल्पना गरेको थियो । तर आमा आउँदा हातमा वायुपङखी छाता होइन, गाउँतिर रोपाइँको बेलामा ओढ्ने घुम लिएर आउँदा कृष्णे खिन्न बन्यो । चुहेको छाना जस्तै चुहिरहेको त्यो घुम देखेर उस्लाई आत्मग्लानी भयो । आफ्ना साथीहरुका आमाहरुले लिएर आएको छातासँग आफ्नो आमाले लिएर आउनु भएको छातालाई तुलना गर्यो । निकै विभेद चर्किए पछि कृष्णेले आमालाई रिसाउँदै बोल्यो –‘यो घुम तपाई नै ओढ्नुस । म यस्तो घुम ओढेर तपाईसित घर जान्न भन्दै’ कुष्णे असारको दर्कदो मुसलधारे पानीमा रुझेरै घरसम्म कुलेलम ठोके । 

यस्तै कृष्णे नौ बर्षको हुँदा बिद्यालयमा अभिभावक दिवश भएको थियो । सवै साथीहरु आ– आफ्ना बाबुआमा लिएर बिद्यालय आएका थिए । सवैका पोशाक चिटिक्क परेको थियो । कृष्णेले आफ्नी आमालाई नियाल्यो । आफ्नी आमाको मैलो त्यो पनि दुईचार ठाउँमा फाटेको सारी देखेर कृष्णेलाई आफ्नी आमा र साथीहरुको आमालाई तुलना गरी ग्लानी भयो । कृष्णेले आमालाई गुनासो गर्यो—‘अरुका आमाहरु कति नयाँ–नयाँ लुगा लगाएर अ’का छन् । तपाई मात्र सेतो र मैलो लुगा किन लगाउनु भ’को आमा ? मोलाई त तपाईलाई आमा भन्न पनि लाज लाग्छ’ कृष्णेले यसो भन्दा पनि आफ्ना छोरालाई गर्लम्म अँगालो हाली कृष्णेकी आमाले दुईचार थोपा आँसु झार्न बिर्सिनन् । 

कृष्णे दश बर्षको हुँदा आमा नियमितरुपमा दमको औषधि सेवन गरिरहन्थी । उस्लाई त्यो औषधिको झोल, कुनै फलफूलको झोल जस्तो लाग्यो । उस्ले एक्लै त्यो झोल खाँदा आमालाई भन्थ्यो — ‘आमा, मलाई पनि स्याउको रस ।’ आमाले यो खानुहुन्न बाबा भन्दा कृष्णेले रिसाउँदै भन्थ्यो — ‘तपाई त कस्तो नहुने, एक्लै खानुहुन्छ । मलाई त माया पनि गर्नुहुन्न ।’ 

आज कृष्णे अठार बर्षको किशोर भइसकेको छ । उस्को ओठमाथि जुँगाको रेखी पनि बसिसकेको छ । आज उस्लाई जीवन र मृत्युको बारेमा रामै्र बोध भइसकेको छ । छ बर्ष भयो आमाले पनि संसार छोडेर, कृष्णेलाई टुहुरो बनाइ गएको । आमासँग जोडिएका एक–एक संस्मरण सम्झिँदै आउँदा मन चिस्याउँछ । आज कृष्णेले आफ्नी स्वर्गीय आमाको नौ बर्ष अघिको सेतो वस्त्र लुगाको फोटामा हेरी भनेका छन् — एउटी बिधवा गरीव आमाले आफ्नो संतानको लागि त्यो भन्दा बढी त्याग अरु के नै गर्न सक्थ्यो र ! कृष्णे आज धुरुधुरु रोएको थियो । 


Sunday, August 9, 2020

महिला उद्यमी यशोदा राई संग लिइएको अन्तर्वार्ता

 महिला उद्यमी यशोदा राई संग लिइएको अन्तर्वार्ता


यशोदा राई 

अध्यक्ष,

इष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्था लि.

यशोदा राई जन्म स्थान उदयपुर जिल्ला बलम्ता गा.वि.स वडा नं ४ —हाल लिम्चुङवुङ गा.पा. वडा नं ४ मा जन्म भई हाल कागेश्वरी मनहरा न.पा. बस्दै आउनु भएका यशोदा राई विगत ८ बर्ष देखि कीर्तिपुर कार्य क्षेत्र बनाई व्यापार व्यावसाय गर्दै आउनु भएको छ, उहाँ हाल मोबिल्याण्ड ग्रुप अफ कम्पनिजका उपाध्यक्ष समेत  हुनुहुन्छ । बुवा भुपेन्द्र सिंह राई र आमा कमला राईकी जेठी छोरी समाजशास्त्रमा स्नातकोत्तर गर्नु भएका राईज्यू नेपालकै ठूलो मध्यको कृषि सहकारी संस्था इष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्था लि.को अध्यक्ष हुनुहुन्छ । उहाँसँग कीर्तिपुर सन्देशले लिएको अन्तवार्ता ः

१.तपाई युवा महिला उद्यमी, कृषि तर्फ कहिलेबाट र किन आकर्षित हुनु भयो ?

—सहि कुरा गर्नुभयो, १६ बर्ष भयो जागिरे जीवन त्यागेर ब्यापारमा लागेको  विभिन्न आरोह अवरोह पार गर्दै मोविल्याण्ड ग्रुप (जुन कीर्तिपुरमा दर्शन टिम भनेर पनि चिनिन्छ )मा आवद्ध भएको पनि आठ बर्ष पुरा भयो । सर्ब प्रथम त मोबिल्याण्ड ग्रुपका अध्यक्ष दिनेश दर्शनधारीज्यू लगायत टीम मेम्बरहरु प्रति आभार ब्यतm गर्दछु ,मलाई यो अवसर प्रदान गर्नुभएको मा । ग्रुप अन्तर्गत विभिन्न कम्पनीहरु मार्फत विभिन्न सेक्टरमा टे«डिङ व्यवसाय गर्दै आईरहेको मोबिल्याण्ड ग्रुपले कृषि, वन, जडिवुटी सम्वन्धि अध्ययन अनुसन्धान गर्ने क्रममा सात बर्ष अघि बारा जिल्ला जितपुर  सिमरा उ.म.न.पा.मा प्राइभेट पाइलट प्रोजेक्ट शुरु ग¥यो । म समाजशास्त्रको विद्यार्र्र्र्थी भ्अयलयmष्अ न्यिदबष्शिबतष्यल को प्रभाब दिमागमा थियो, श्रम हैन जडिवुटीजन्य तयारी बस्तु विश्व बजारमा बेच्नु पर्छ, भन्ने मानसिक्ता बोकेको र केहि वर्ष जडिवुटी जन्य बस्तुहरुको विश्व बजारिकरणको अभ्यास समेत गरेको अनुभवले कृषि, वन र जडिवुटी खेती गर्ने योजनामा आकर्षित भएँ । कृषि क्षेत्रमा आकर्षित हुनुको विभिन्न कारणहरु मध्ये ग्रुपको भिजन महत्वपूर्ण रह्यो । कृषि वन क्षेत्रमा लागेर रोजगारी श्रृजना गर्ने उद्यमशीलताको विकास गर्ने र आत्मनिर्भर कृषि अर्थतन्त्रको लागि इंटा थप्ने कामको थालनी गर्ने मूख्य रह्यो । आयात प्रतिस्थापन र निर्यात प्रवद्र्धन यो मूलुकको आवश्यकता मात्र होइन  अपरिहार्यता हो ।

२.बंैकहरुले दिने कृषि ऋणहरुको बारेमा केहि भन्दिनुस् ।

—बैंकहकले दिने कृषि ऋणको बारेमा भन्नु पर्दा त्यति सजिलो छैन । पहिलो कुरा त कृषि योग्य जमिन जहाँ कृषि गर्नलाई प्रस्ताव पेश गर्ने हो । त्यहि जग्गाको मूल्यांकन अत्यन्त न्यून बैकका मूल्यांकन कर्ताले गरिदिन्छन । कृषि ऋण लिन काठमाण्डौँ भ्याली  भित्र २० फुट बाटोमा परेको घडेरी जग्गा धितो राख्न सके कृषि ऋण लिन सकिन्छ साथमा राम्रो विजनेश प्रोफईल पनि चाहिन्छ । हामी तराईमा कृषि गर्दै आईरहेका छौं । बिगाहा जग्गा छ तर कृषि ऋण लिन काठमाण्डौँको एक टुक्रा जमिन आवश्यक प¥यो । हरेक बैकले  कृषिमा लगानी गर्नैपर्छ भन्ने नीति छ तर सहि कृषकले पाउँछन की पाउदैनन् भन्न सकिन्न । अर्को कुरा राष्ट्र बैंकले जति प्रेसर दिए पनि प्राय बैंकहरुले नै जरिवाना तिर्न तयार हुन्छन् तर सच्चा कृषकलाई ऋण दिन तयार हुन्नन् तर सहकारी बैंक भने फरक देखेको छु । सहकारी बैंकले भने कृषि सहकारी खोजी खोजी बिना धितो पनि प्रोजेक्ट लिएर गएमा ऋणहरु दिएको देखिन्छ । कृषि बिकास बैंकले समेत कृषकलाई नपत्याईरहेको बेला भने सहकारी बंैक नमुनाको रुपमा उभिएको छ ।


३.सरकारले दिई राखेको कृषि अनुदानहरु बारे तपाई के भन्नु हुन्छ ?

—सरकारले दिई राखेको कृषि अनुदान सर्व प्रथम त सह्रानिय छ । कृषि उपज निर्यात गर्ने अन्य मुलुकहरुमा पनि कृषिमा सरकारको अनुदान भएर नै उत्पादन मूल्यमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्छन तर नेपालजस्तो देशमा सरकारको कृषि अनुदानले कृषकहरुको उत्पादन लागत कम गर्न र अन्य मूल्यबाट आयातित कृषि उपजहरुसंग मूल्यमा कतिको प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने वनाउँछु । अहिले नै भन्न सकिने अवस्था छैन । कृषि क्षेत्रको अनुदानको लागि केन्द्र सरकार र प्रदेश सरकारले अनुदान कार्यविधि तयार गरि लागू समेत गरिसकेको छ । कृषि अनुदान दिने निकायहरुले अनुदान दिनुको औचित्य नवुझेसम्म र अनुदान ग्राहीले अनुदान लिनुको महत्व नबुझे सम्म अनुदानले गर्नुपर्ने उत्पादन लागतको अन्तरमा सकारात्मक प्रभाव नदेखिन सक्छ । राज्यले कृषिमा खर्वौ अनुदान दिएको हिसाव आउला तर नेपाली उपभोक्ताले नेपाली उत्पादन महंगो भएर उपभोग गर्न नसके भारतवाट आयातीत दाल, चामल, तरकारी, माछा, मासु, फलफूल र तेल नै  उपभोग गर्नु  पर्ने वाध्यता रहिरहन्छ ।  सरकारले समेत व्याज अनुदान वाला ऋणहरु सहकारी बैंक मार्फत लगानी गरेमा भने यो कृषकहरु सम्म नै पुग्ने देखिन्छ ।

४.कोभिड १९ पछि सबै कृषि तिर आकर्षित भई राखेका छन् तपाईको विचारमा  ठीक की बेठीक ?

—कोभिड १९ ले धेरै कुरा सिकाएको छ । उर्वरभूमि बाँझो राखेर देशले युवाहरुको श्रम बेच्दा दुःख लाग्छ । श्रम किन्ने र तयारी बस्तु बेच्ने व्यक्ति वा देश धनी हुन्छ भने श्रम बेच्ने र तयारी बस्तु खरिद गर्ने व्यक्ति वा देश गरिब हुन्छ । यो एउटा फर्मुला हो बककभतक खरिद गर्ने व्यक्ति वा देश समृद्घशाली हुन्छ नै । श्रम बेच्ने हाम्रो मुलुकले गतवर्ष मात्र अन्न वाली ५२ अर्वको, माछा मासु ८ अर्वको फलफुल १८ अर्वको , तरकारी २९ अर्वको, तेल ३७ अर्वको आयात गरेको छ । कृषिमा आत्मानिर्भर हुन सबै नै कृषितिर आकर्षित हुन जरुरी छ नत्र रोगले होइन भोकले मर्ने दिन निश्चित आउँछ तर कृषि क्षेत्रमा लाग्नेहरुको लागि राज्यको तर्फबाट नीतिगत रुपमा सम्मानित बनाउने वातावरण उत्पादित वस्तुहरुको उचित मुल्यमा बिक्रि गर्न पाउने सुनिश्चितता उत्पादित बस्तुहरुको भण्डारण व्यवस्थाको लागि गोदाम तथा चिस्यान केन्द्रहरुको निर्माण गरि खाद्य सुरक्षाको व्यवस्था जोखिम न्युनिकरणको लागि वाली तथा पशु विमाको व्यवस्था उन्नत विउ विजन कीटनाशक औषधि कृषि र पशु पालनका लागि चाहिने औजार उपकरण खरिद गर्न अनुदान वा सहुलियत कर्जा व्यवस्था नभएसम्म भारत तथा अन्य मुलुकबाट आयात हुने कृषि उपजसँग प्रतिस्पर्धा गर्न सकिदैन । अर्को कुरा कृषिमा मात्र होइन कुनै पनि क्षेत्रमा केही पनि जानकारी नराखी होम्मिनु भनेको आत्माघाती गोल गर्नु सरह हो । नेपाल कुनै बेला कृषि प्रधान देश भनेर चिनिन्थ्थो तर कृषिबाट नै बितृष्णा भएर लाखौँ नेपाली बिदेसिएको थियो । अब पनि फेरी केही नसोची विज्ञहरुसँग सल्लाह नलिई कृषिमा ठूलो स्कोप, अनुदान, ऋण छ भनि हामफाल्दा दुर्घटना नहोला भन्न सकिन्न ।

५.तपाईहरुले नेपालकै ठुलो मध्यको भैसी पालन गर्न थल्नु भएछ, गाई बाख्रा नगरी किन भैसी नै रोज्नु भएको ?

—कृषि वन पश्चात सबभन्दा बढि पशु पालन सम्बन्धी अध्ययन अनुसन्धान ग¥यौं । भैसी पालनको बजार र भविष्य हेर्दा अधिकतम मुनाफा दिने देखेर विगत २ वर्ष देखि१०० वटाभैसी पालेर दुध, गोवर, मुत्र र पाडाबाट कति मुनाफा लिन सकिन्छ भन्ने अनुभव गरि ५०० भैसी पालन गर्ने योजना बनाएका छौ । गाई बाख्रा नगरि भैसी पालन नै रोज्नुको कारणहरु भैसीलाई कालो सुन पनि भनिन्छ, नेपालमा मासुको खपत र बजार राम्रो छ, रोग सहन क्षमता बढी भएकोले जोखिम न्युन छ, दुधमा घ्युको मात्रा बढी हुन्छ, नेपाली बजारमा गाईको भन्दा भैसीको दुधको मुल्य राम्रो छ, पाडा जन्मेको खण्डमा मासुको लागि बिक्रि गर्न सकिन्छ । भैसी पालन सँगै डेरी उद्योग संचालन गर्ने र डेरी जन्य बस्तु तयार गरि बजारमा विक्रि वितरण गरेर मुनाफा कमाउने लक्ष्य लिएका छौं ।

 

६.तपाईंहरुले डेरी पनि खोल्छु भन्नु भयो, कहिले सम्म, हामीले प्रडक्ट खान पाउँछौं होला ?

—हजुर भैंसी पालन त्यो पनि यति ठूलो संख्यामा शायद नेपालकै नमुना हुन सक्छ । दुध र मासु उत्पादनको लागि लक्षित गरेर भैसी पालन गरि रहेका छौं । तसर्थ डेरी उद्योग खोलेन भने भैंसी पालन परियोजना पूर्ण हुन सक्दैन । एउटा भैंसीले दैनिक ८–१० लिटर दुध दिन्छ भने मासुको लागि रांगा पालन गर्ला ६५० देखि ७०० केजीसम्म तौल हुने भैसी पालनको कारण डेरी उद्योग संचालन गर्ने तयारी प्रडक्टस् घ्यू, पनिर, बटर, खुवा, चिज लगायतका विभिन्न्न वस्तुहरु काठमाण्डौं ल्याई बिक्रि वितरण गर्ने लक्ष्य भएकोले खान नपाउने कुरै भएन ।  डेरी उद्योग संचालन गर्ने परियोजना तयारी अवस्थामा छ तर कोभिड १९ ले शुरु गर्न सकेका छैनौ । निकट भविष्यमा शुरु गर्ने योजनामा छौं । भैसीको संख्या थप्दै छौं । किसान समूहहरुलाई भैंसी पालन गराउंदै छौं । जसको दुधदेखि पाडासम्म खरिद गरि दिने सम्झौता गरेर भैसी पालनमा सहभागी गराउदै आएका छौं ।

७.भर्मि कम्पोष्टको बारेमा पनि केहि दिटेलमा भन्दिनुस,

—भर्मि कम्पोष्ट भनेको गड्यौले मल हो, गड्यौला पालन गरेर उत्कृष्ट मल उत्पादन गर्न सकिन्छ । सानो परिमाणमा घरको फोहोर मैला व्यवस्थापनको हिसाबले भर्मि कम्पोष्ट बनाउन सकिन्छ भने ठूलो परिमाणमा भैंसीहरुले दिने गोबरबाट भर्मि कम्पोष्ट मल बनाउन सकिन्छ जुन गोबर मल २÷३ रुपैया किलोमा पर्ने मललाई भर्मि कम्पोष्ट बनाउंदा प्रति किलो ३०÷– सम्म मूल्य लिन सकिन्छ । जुन भर्मि कम्पोष्ट मलको रुप हेर्दा चियापत्ति जस्तो दाना हुन्छ, कुनै दुर्गन्ध हुंदैन भने मल पनि उत्कृष्ट हुने भएकोले भैसी पालन संगै गड्यौला पालन गरेर भर्मि कम्पोष्ट मल उत्पादन गर्ने योजना बनाएर एउटा टे«निङ्ग आयोजना गरि सहभागि समेत भई सकेका छौं । निकट भविष्यमा कीर्तिपुरमा फेरि टे«निङ्गको आयोजना गर्ने छौं । किचेनबाट निस्कने फोहोरको व्यवस्थापन गरि भर्मि कम्पोष्ट उत्पादन गर्न सिकाउने र उत्पादन भएको मल खरिद समेत गरि फोहरबाट पैसा बनाउन सिकाउने योजनामा छौं । 

८.कीर्तिपुर सन्देशका पाठकहरुलाई अरु केहि भन्न चाहानु हुन्छ की ?

सर्वप्रथम त कीर्तिपुर सन्देशलाई धन्यवाद ज्ञापन गर्दछु । पाठकज्यूहरु समक्ष आफ्ना अनुभव, योजनाहरु भन्न सुनाउन मौका दिनु भएकोमा÷सम्पूर्ण पाठकज्यूहरुलाई विनम्र अनुरोध गर्न चाहान्छु । कृषि क्रान्ति गर्ने अवसर आएको छ । राज्य स्तरबाट पनि कृषिलाई प्रोत्साहन गर्ने नीतिगत तर्जुमा भएको छ तर कृषिको समय आएको छ भन्दैमा ज्ञान नै नभईकन संभाब्यता अध्ययन नगरिकन कुनै क्षेत्रमा हात नहाल्नुहोस । कृषि भन्दैमा सोचे जस्तो त्यति सजिलो छैन । यसको लागि पनि व्यवसायिक ज्ञानको जरुरत पर्छ । हाम्रो सन्देशहरु ध्यानपूर्वक पढि व्यवहारमा उतार्नु चाहनु हुनेलाई कृषि क्षेत्रमा स्वागत गर्न चाहन्छौं र सहकार्य गर्न च्छुकहरुलाई ढोका खुल्ला गर्दछौं । कृषि व्यवसाय गरौं आत्म निर्भर बनौं ।        

Saturday, June 20, 2020

नखाएको विष—थुनुवाको डायरी —१२

नखाएको विष—थुनुवाको डायरी —१२



२०६७/०७/२४ (१० नोवेम्बर २०१०) बुधवार—३५औँ दिन

ओम शान्तिमा गएँ । आज इन्जिनियर सुदिप भाइजीले दानको महिमा बारे बताउनु भयो । दान दिनुपर्छ । दान दिंदा त्यसको सदुपयोग हुन्छ कि हुँदैन त्यो पनि ख्याल गर्नुपर्छ । एउटा हट्टाकट्टा मान्छे भीख मागिरहेको हुन्छ । उसलाई भीख दिनु भनेको उसलाई अल्छी बनाउनु हो । उसले सडकपेटीमा बसी बसी पैसा पाउँछ भने किन काम गर्छ ? त्यसैले उसलाई दिएको दान वरदान होइन अभिशाप हुन्छ । यो कुराले मलाई साह्रै प्रभावित पा¥यो ।

अर्काको घरमा घरेलु नोकरनी भएर बसेका केटीहरूलाई आफ्नो घरमा ल्याएर पढाएँ । आफ्नै सन्तानजस्तो माया गरेर पाली राखेँ । मैले उनीहरूलाई देखावटी मात्र होइन भावनात्मक रूपले पनि माया गर्थेँ । शिक्षा दीक्षा दिएँ । काम विगार्दा गाली पनि गरेँ । उनीहरू स्वावलम्वी बनोस् भनेर पत्रिका बेच्ने काम मिलाइ दिएँ । उनीहरूको पनि मिठो खाने, राम्रो लगाउने चाहाना होला । ती चाहानाहरू मैले पूरा गरी दिन सक्दिनँ । 

एक वर्ष भयो डा.डंगोलले उनीहरूको पालन पोषणको लागि एक रुपैयाँ दिनु भएको थिएन । उहाँले त एक वर्ष पहिले नै उनीहरूलाई घर पठाईदिनु भन्नुभएको थियो । मैले मानिनँ । अहिले उनीहरूलाई घर पठाएर के गर्ने ? एस.एल.सी. पास भएपछि मात्र पठाउने भनेर मैले आफ्नै खर्चमा पाली राखेको थिएँ । आज उनीहरूकै कारण म जेलमा परेको छु । मैले दिएको दान मेरो लागि अभिशाप बन्यो । पत्रिका बेचेर पैसा पाएपछि उनीहरूले राम्रा राम्रा लुगाहरू किन्न थाले । मैले केही पनि भनिनँ । समय समयमा उनीहरू फिल्म पनि हेर्न जान थाले । अहिले उनीहरूको उमेर नै राम्रो लगाउने, राम्रो हेर्ने, घुम्ने खाने हो भनेर चुप लागेँ । मेरो यो सदासयलाई उनीहरूले दुरुपयोग गरे । बच्चाहरू जतिसुकै ठूलो भए पनि आमाबाबुको नजरमा बच्चै लाग्छ भने जस्तै मैले उनीहरूलाई तरुणी भएको महसुसै गरिनँ । यो मेरो भूल थियो ।

निर्मलाको बारेमा सम्झेर ल्याउँदा उनी त साह्रै चेपारे रहिछिन् । मलाई सासै पिच्छे ‘ओ ड्याडी’, ‘नजराम बा’ सम्बोधन गरेर थाक्दैनथी । मलाई ड्याडी नभन सर भन भनेँ किनभने अरूले मलाई ड्याडी भनेको छोरालाई मन पर्दैन । उनी शुक्रवार ब्रत बस्थिन् । ब्रत बस्दा दूध केरा मिठाइ खुवाउँथेँ । उनलाई मैले कति माया गरेको थिएँ । कति विश्वास गरेको थिएँ । त्यसैले त ०६६ सालको दशैँमा उनलाई नरेश बटालासँग कैलाली पठाएँ । नरेश कीर्तिपुर दर्पण पत्रिकाको सम्पादक भएर काम गरिरहेको थियो । उसले उनलाई बहिनी भन्थ्यो । दुवैजना पश्चिम नेपालका थिए । महिला र पुरुषको हरेक सम्बन्धलाई यौनको दृष्टिकोणले मात्र हेर्नु हुँदैन भन्ने मेरो मान्यता त्यसैले उनी र नरेशलाई बहिनी दाजु ठानी रात्रि बसमा कैलाली पठाई दिएँ ।

सबैको मन मेरोजस्तो कहाँ हुनु ? आगो नजिक सुकेको दाउरा राखेपछि आगोले टिप्छ । गाईको अगाडि हरियो घाँस राखी दियो भने खान्छ । यति पनि विचार गर्न नसकेको कस्तो मूर्ख मान्छे म । घरबाट फर्केर आएदेखि उनीहरू दुई जनाको हिमचिम बढ्न थाल्यो । नरेश समय कुसमय होस्टेलमा आउन थाल्यो । एकदिन मैले उसलाई भनेँ, यो होस्टेलमा केटा मान्छेहरू आउन मनाही छ । तपाई यसरी आउनुभयो भने यहाँ टोलका मान्छेहरूले कुरा काट्छन् ।

त्यस बेलादेखि नरेश घरमा आउन छाड्यो । पत्रिका बेच्न जाँदा ग्राहक चिनाइ दिने भनेर निर्मला र नरेश सँगै हिंडथे तैपनि दाजु बहिनी हो भनेर मैले मतलव राखिनँ । २०६६ साल मंसिर १५ गते निर्मलाको १६ औँ जन्मदिन मनायौँ । त्यसबेला पनि नरेशलाई बोलाइएको थियो । नरेशले उपहार लिएर आयो । उनको जन्मदिन मनायो । खाजा खुवाइन् । नरेशलाई मसँगै बाहिर ल्याएँ ।

२०६६ सालको माघ महिनामा पनौतीमा १२ वर्षे मेला सुरु भयो । निर्मलाले मलाई मेलामा जाउँ भनिन् । मलाई भीडभाड मन पर्दैन । त्यसैले मैले जान्न भनेँ । अनि एकदिन उनले भनिन्, “सर मेरो साथीहरूको आमाबुबासँग म पनि पनौती मेलामा जान्छु है ?”
साथीको आमाबाबुसँग जाने भनेपछि मैले हुन्छ भनेँ । उनी गइन् । कुन बेला फर्केर आइन् मलाई थाहा भएन । त्यसको चारपाँच दिनपछि रचना भेट भयो ।

“सर, निर्मलाको केटा साथी छ । अस्ति रत्नपार्कबाट केटासँग हाँसीहाँसी कुरा गरेर आइरहेकी थिइ । लोग्ने स्वास्नी जस्तै टाँसेर आएकी थिइन् ।” रचनाले भनिन् ।

त्यसपछि मैले निर्मलासँग सोधेँ । उनले भनिन्, “साथीसँग रत्नपार्कसम्म आएँ । उनीहरू बजार गर्ने भनेर गए । त्यहीँ नरेश दाइ भेट भयो । हामी पाँगा दोबाटोसम्म सँगै आएका थियौँ ।”

उनले यति भनेपछि मैले यो कुरालाई पनि खासै महत्व दिइनँ । निर्मलाले भूmटो बोल्दैन भन्ने मेरो विश्वास थियो । समय बित्दै गयो । शिवरात्री आयो । निर्मलाले शिवरात्रीको दिन पशुपति जाने भनिन् । म नजाने भनेँ । उसो भए उनी साथीहरूसँग जान्छु भनिन् । उनी धर्मभिरू केटी पशुपति जान दिउँ भनेर हुन्छ भनेँ । उनी पशुपति गएर आइन् । कस्तो छ शिवरात्री भनेर सोधेँ । खूव रमाइलो भयो । कस्ता कस्ता मान्छेहरू आएका रहेछन् । कस्तो कस्तो दृश्य हेर्न पाइयो भनेर वर्णन गरिन् । चार पाँच दिनपछि संस्थाका दुई तीनजना केटीहरूले निर्मला आफ्ना केटा साथीसँग शिवरात्रीमा पशुपति घुमेर आएको बताए । मैलै उनीसँग सोधेँ । 

साथीहरूसँग गएकी थिएँ । रत्नपार्कमा नरेश दाइ भेटेर सँगै आएको भनिन् । केही दिनपछि कीर्तिपुर दर्पणमा शिवरात्रीको बारेमा लेख प्रकाशित भयो । त्यो लेखमा त्यहाँको दृश्यको वर्णन लेखेको र निर्मलाले भनेको ठ्याक्कै मिल्यो । अब मेरो मनमा शङ्का उठ्यो । तैपनि मैले निर्मलालाई केही पनि भनिनँ ।

उनले साथीसँग पनौती गएकी भनेकी थिइन् । त्यो साथीको घरमा गएर सोधेँ । उनीहरू कोही पनि अहिलेसम्म पनौती गएकै थिएनन् । त्यसैगरी शिवरात्रीमा सँगै गएको भनेकी साथीलाई भेट्न गएँ । उनीहरू पशुपतिमा गएको त हो तर निर्मलासँग गएको होइन भनिन् । यो कुरा सुनेर मलाई निर्मलादेखि साह्रै रिस उठ्यो । मलाई कसरी ढाँटेकी, मेरो विश्वासलाई कुठाराघात गरिन् । उनलाई मारूँ कि काटूँ जस्तो भयो । तैपनि उनीहरूको अन्तिम परीक्षा नजिक थियो । अहिले यस्तो कुरा निकालेँ भने जाँचमा असर पर्न सक्छ भनेर मैले केही पनि भनिनँ । बरु परीक्षा नसकिएसम्म कुनै पनि पत्रिका बेच्नु पर्दैन भनेर रोकेँ ।

चैतमा उनीहरूको जाँच सकियो । मैले माथिका कुराहरू भनेर निर्मलासँग सोधेँ, “तिमीहरूको पे्रम सम्बन्ध छ भनेर मैले थाहा पाइसकेको छु । नढाँटीकन भन, तिमीहरू दुई जनामा कहिले कसले प्रेम प्रस्ताव राखेको थियो ?”

“दशैँमा घर जाँदा रिंगटा लागेर म नरेश दाइको काखमा टाउको राखेर गइरहेकी थिएँ । उहाँले विस्तारै मेरो संवेदनशील अंग चलाउन थाल्नुभयो । मैले नचल्नु भनेँ । उहाँले म तिमीलाई प्रेम गर्छु । विवाह गर्न चाहन्छु भन्नुभयो । पनौती र पशुपतिमा उहाँले नै घुमाउन लैजानु भएको थियो ।”
“अब म तिमीलाई यहाँ राख्दिनँ । यो घरमा ताला लगाई दिन्छु ।” मैले भनेँ ।

“म त यो घरबाट कहीँं पनि जान्न । तपाईंले मारे पनि काटे पनि तपाईंसँगै रहन्छु । म ममी कहाँ गएँ भने ममीले पाल्नै सक्नुहुन्न । मलाई या त अर्काको घरमा काम गर्न पठाइन्छ या बिहे गरेर पठाई दिनुहुन्छ होला । मलाई पढ्न साह्रै्र रहर लागेको छ ।” सविताले भनिन् ।

“बा, मलाई माफ गर्नुहोस् । अब म नरेशसँग बोल्दिनँ । अब म पढ्नेतिर ध्यान दिन्छु ।” निर्मलाले भनिन् ।

निर्मला र नरेशको सम्बन्धको बारेमा अब एकचोटि नरेशसँग पनि सोध्नु प¥यो भन्ने विचार गरें । एकदिन जनसेवा मा.वि.को कार्यक्रममा नरेशसँग भेट भयो । उसलाई एक्लै चौरमा बोलाएर निर्मलाले भनेको कुरा सोधेँ । उसले पनि इन्कार गरेन । 

“के कसैलाई मन पराउनु अपराध हो ?” भनेर प्रतिप्रश्न ग¥यो ।
“मन पराउनु अपराध होइन । मन परेको भए विवाह गरेर लैजाऊ ।” मैले भनेँ ।

“अहिले नै कहाँ विवाह गर्ने ? मेरो पढाई नै सकेको छैन । आफ्नो खर्च त धान्न सकेको छैन । उसलाई कसरी पाल्ने ?” नरेशले भन्यो ।
“उसो भए मन प¥यो भनेर घुमेर हिँडने भए म निर्मलालाई पाली राख्न सक्दिनँ । यो कुरा तिमीले निर्मलाको अगाडि राख्नुपर्छ । आजै साँझ तिमी धुसि घरमा आउनु ।” मैले भनेँ ।

त्यही दिन साँझ ५ बजे नरेश धुसि घरमा आयो । निर्मला र नरेशलाई अगाडि राखेर कुरा गर्दा दुवै जनाले एक आपसमा पे्रम भएको स्वीकारे तर पढाइ नसकिएसम्म विवाह नगर्ने भने । यसरी प्रेम गरेर हिँड्ने भए म निर्मलालाई यहाँ राख्न सक्दिनँ । घरबाट निस्कि जाऊ भनेँ । निर्मला मेरो खुट्टा समातेर रोइन् र माफी मागिन् । मलाई उनीप्रति दया जाग्यो र मैले भनेँ, “उसो भए आइन्दा तिमीहरू भेट्न पाउँदैनौँ । बोल्न पनि पाउँदैनौँ । अब भेटेर बोलेको देखेँ भने निर्मलालाई एक मिनेट घरमा राख्दिनँ ।”

“हुन्छ बा, तपाईंको कुरा मान्छु । अबदेखि हामी भेट्दैनौँ भेटे पनि बोल्ने छैनौँ । मलाई घरबाट निकाल्ने कुरा नगर्नुहोस् बा ।” निर्मलाले मेरो हात समातेर भनिन् ।

“हेर नरेश अब तिमीले निर्मलालाई फकाउने फुस्लाउने गरिस् भने ठिक हुँदैन ।” मैले भनेँ ।

   निर्मलालाई कीर्तिपुर दर्पण बेच्न प्रतिवन्ध लगाई दिएँ । सहिद पत्रिका र ज्वजलपा मात्र बेच्न दिएँ । तीज आउन लाग्यो तीनै जनालाई एक एक जोर नयाँ लुगा राखिदिएँ । केहीदिन अगाडि सविताको मोबाइलमा आई लभ सविता भन्ने एसएमएस देखेँ । कसले पठाएको भनेर सोध्दा उनले केही पनि भनिनन् । उनीहरूलाई दिइराखेको मोबाइल खोसेर लिएँ ।

तीजको दिन निर्मलालाई नरेशसँग शिवालयमा घुमेर आएको देखेँ । मलाई रिस उठ्यो । मैले जति भने पनि नमान्ने । त्यसको केही दिनपछि मैले निर्मलाको डायरी फेला पारेँ । डायरी हेरेपछि मलाई डर लाग्यो । उनी त नरेशप्रति पागल भइसकेकी रहिछिन् । उनी कुनै पनि बेला नरेशसँग भाग्न सक्छिन् नभए आत्महत्या गर्न सक्छिन् । 

अब यिनीहरूलाई पालीराखेँ भने मेरो बेइज्जत हुनुबाहेक अरू केही हुँदैन । त्यसैले मैले उनीहरू तीनैजनालाई भनेँ, “अब म तिमीहरूलाई पाल्न सक्दिनँ । संस्थाले पैसा पनि दिएको छैन । मसँग पनि पैसा सकियो । त्यसैले निर्मलालाई दशैँमा घर पठाई दिन्छु । फर्केर नआउनु । तिमी त्यहाँ कुन स्कूलमा पढ्ने हो मलाई खवर गर्नु । म पैसा पठाईदिन्छु । निरूलाई एस.एल.सी. जाँच नसकिएसम्म मेरो नयाँवजार घरमा राख्छु । एस.एल.सी. जाँचपछि घर पठाई दिन्छु । सविता पनि ममीको घरमा जाने ।”

मेरो कुरा सुनेर उनीहरू रुन थाले । मैले वास्ता गरिनँ । उनीहरू जति रोए पनि अब मेरो निर्णय परिवर्तन नहुने बताएँ । उनीहरूको चामल सकियो । अरूबेला चामल सकिने बित्तिक्कै एक बोरा चामल किनिदिन्थेँ । यो पटक पाँच किलो चामल मात्र किनि दिएँ । यसले गर्दा अब मैले उनीहरूलाई निकाल्ने नै भयो भन्ने लाग्यो होला । मैले उनीहरूलाई किन निकालेको भनेर कसैले सोध्यो भने के कारण बताउने ? केटाहरूसँग लागेर निकालेको भन्दा आफ्नै बेइज्जत हुने । बच्चाहरूको दिमाग त हो नि । उनीहरूले आपूm बच्नको लागि ममाथि दोष थोपर्ने सोचे होलान् । विरालोलाई कोठामा थुनेर पिट्नु हुँदैनथ्यो । मैले उनीहरूलाई निकाल्ने कुरा गर्दा उनीहरूको दिमागले आपूm बच्ने उपाय सोच्न थाले ।

त्यही बेला सविताले गोरखनाथ स्कूलमा मोबाइल चोरेछ । मास्टरहरूले केरकार गरेछ । मलाई भनेर होस्टेलबाट निकाल्न लगाउँछु भन्दा म त्यहाँ बस्न चाहन्न भनेछ । किन होस्टेलमा नबस्ने भनेर सोध्दा सरले यौन दुव्र्यवहार गर्छ भनिन् । 

गोरखनाथका एकजना मिसले भ्वाइस अफ चिल्ड्रेन नामको संस्थामा खवर गरेछ । होस्टेलमा रहेका अरू दुईजना केटीहरूलाई पनि संरक्षण दिन्छु भनेर फकाएछ । घर जाने मन नभएका केटीहरूलाई संरक्षण दिन्छु भनेपछि मेरो विरुद्ध उजुरी दिन तयार भएछन् । भ्वाइस अफ चिल्ड्रेन संस्था बकुलाले माछा ढुके जस्तै यस्तै कुरा खोजेर हिड्थ्यो । उसलाई ढुङ्गा खोज्दा देवता भेटे जस्तो भयो ।

मानिस कति स्वार्थी हुँदोरहेछ । आफ्नो स्वार्थ पूरा गर्न अर्काको ज्यान समेत लिन तयार हुन्छन् । उनीहरूले मेरो माया ममता सबै बिर्सिदिए । नेपालको कानूनले महिला तथा बालबालिकाहरूलाई यतिसम्म अधिकार दिएका छन कि उजुरीको भरमा प्रतिवादीलाई थुनछेक गरेर जेल चलान गर्दारहेछन् । त्यही कानूनले आज मलाई बन्दी बनाएको छ । काठमाडौं जिल्ला अदालतबाट पेशीको कागज आएको छ । २०६७÷०८÷२६ गतेको पेशीको खवर आएको रहेछ । त्यो दिन जाहेरवालाहरू तथा मौकामा बुझिएका मानिसहरू र प्रतिवादीको साक्षी बकपत्र समेत हुने जानकारी गराइएको रहेछ । मैले कागजमा सही गरिदिएँ ।

पुनरावेदनमा पहिलो पेशी
२०६७/०७/२५ (११ नोवेम्बर २०१०) विहिबार ३६औँ दिन बिहिवार 

म घरबाट निस्केको आज पचास दिन भयो । चौध दिन हनुमान ढोका प्रहरी हिरासतमा बसेर आएँ । आज यहाँ आएको छतीस दिन भयो । आज म छुटूँला भन्ने सबैको आशा छ । म आज छुट्छु कि भनेर हिजो बेलुका ओम शान्ति हलमा मलाई मुरली पढ्न लगाइएको थियो । यहाँको परम्परा अनुसार छुटेर जानेले मुरली पढेर सुनाउने । अनि आफ्नो अनुभव सुनाउने । मैले मुरली पढेर सुनाएको थिएँ । पहिलोचोटि मुरली पढेको कस्तो होला भनेर मनमा पीर थियो । त्यसैले होशियारपूर्वक मुरली पढेँ । पढ्दै जाँदा मलाई डर लागेन । मेरो मनमा उत्साह बढ्यो । मुरली पढिसकेपछि साथीहरूले अनुभवीले जस्तै धेरै राम्रो पढ्नु भयो भने । अब मलाई अनुभव सुनाउन भन्नुभयो ।

मैले आफ्नो परिचय यसरी दिएँ— लौकिक रूपमा मेरो बुबा जगन्नाथ महर्जन, आमा श्रीकुमारी महर्जनको कान्छो छोरा म नजर राम महर्जन, घर पाँगा कीर्तिपुर । छोटकरीमा भन्ने हो भने म एकजना अभागी, असफल व्यक्ति हुँ । निरंकूश पञ्चायत व्यवस्थाको विरोधमा लागेका कारण २०३३ सालमा बी.ए. पास गरेर पनि ‘व्यवस्थाप्रति आस्था नभएको’ आरोपमा सरकारी नोकरी पाइनँ । वीरगञ्ज गएँ । धेरै दुःख कष्ट गरेर आफ्नै मेहेनत र पौरखले कोइला व्यापार गरेँ । पैसा कमाएँ । अरूलाई पनि कमाउन लगाएँ । पञ्चायती व्यवस्था विरुद्ध जिन्दगीभर लागेँ । पञ्चायत व्यवस्था ढल्यो पनि । बहुदलीय व्यवस्था आयो । नयाँ सरकार बन्यो । नयाँ आर्थिक नीति आयो । खुल्ला बजार अर्थनीति ल्यायो । जसले गर्दा नेपालको अर्थतन्त्र भारतको हातमा गयो । भारतबाट कोइला ल्याएर नेपालमा व्यापार गरिरहेको मेरो कोइला व्यापार बन्द भयो । भारतीयहरूस“ग प्रतिस्पर्धा गर्न नसकेर व्यापार छाड्नु प¥यो । व्यापार वन्द हुँदा लाखौं लाख घाटा भयो । फाईदाहुन्जेल पार्टनरहरूले आफ्नो हिस्सा लियो । घाटा हुँदा म एक्लैको थाप्लोमा राखेर भागे । त्यसपछि बारा जिल्लामा ईट्टाभट्टाको काम गरेँ । राजनैतिक कारण विपक्षीहरूले ईट्टाभट्टामा चीम्नि ढाल्ने, मिस्त्रीलाई अपहरण गरेर मलाई कामै गर्न दिएनन् । बाध्य भएर ईट्टाभट्टा बन्द गर्नुप¥यो । त्यसमा पनि घाटा भयो । त्यसपछि काठमाडौं आएँ । काठमाडौं आएर समाजसेवा गर्न थालेँ । जताततै मेरो प्रशंसा हुन थाल्यो । नेपाल भाषाको साप्ताहिक पत्रिका ‘ज्वजलपा’ निकालेँ । थोरै समयमा त्यसले पनि खूब चर्चा पायो । आज त्यही समाजसेवाका कारण म कारागार आउनु परेको छ । सायद शिव बाबाको यही इच्छा हो कि † अब म ब्रम्हचर्य नियममा बसेर शिव बाबाको ध्यान तथा सेवा गर्नेछु ।

अंग्रेजीमा एउटा उखान छ A rolling stone gathers no moss गुडिरहेको ढुंगामा लेउ लाग्दैन । हो म पनि गुडिरहेको ढुगा त हुँ नि । पाँगाबाट वीरगञ्ज गएँ । वीरगञ्जबाट कीर्तिपुर बस्न आएँ । त्यसैले मैले जिन्दगीमा असफलता बाहेक सफलता पाउन सकिन । 

म अभागी, कर्म खोटो मानिस पनि हूँ । मेरो मनले चाहेको कुरा कहिल्यै पूरा भएन । बालककालमा धेरै पढेर डाक्टर, इन्जिनियर बन्ने चाहना थियो । एक कक्षामा प्रथम भएर तीन कक्षामा गएँ । तीन कक्षाबाट पनि प्रथम भएर पाँच कक्षामा गएँ । पाँच कक्षामा पनि प्रथम भएर सात कक्षामा गएँ । जल विनायक स्कूलमा पढ्न सकियो । जनसेवा प्रौढ हाईस्कूलमा विहान कक्षा ८ मा भर्ना भएँ । विहानभरि पढेर दिनभरि यताउता घुम्न थालेँ । मेरो पढाई कमजोर भयो । आठ कक्षा पास गरेपछि मेरो पञ्चमामाले शान्ति निकुञ्ज हाईस्कूलमा कक्षा नौमा भर्ना गराई दिनुभयो । कक्षा नौ र दश त्यहिँ पढेँ । एल.एल.सी. जाँच दिने बेलामा मेरा साथीहरू ट्यूशन, कोचिंग पढ्न गए । मेरो सिकर्मी बुबाको एक्लो कमाईले परिवार धान्न मुस्किल थियो । पैसाको अभावमा मैले ट्युशन कोचिंग केही पनि राख्न सकेन । त्यसैले एस.एल.सी. तृतीय श्रेणीमा पास भएँ । बालक कालदेखि मेरो डाक्टर, इन्जिनियर बन्ने सपना सबै चकनाचूर भयो ।

जिन्दगीमा एउटी केटीसित ६ वर्षसम्म प्रेम गरेँ । त्यो प्रेम पनि सफल हुन सकेन । कहिल्यै नदेखेकी, नबोलेकी केटीसँग विवाह भयो । उनैलाई माया गरेँ । जीवन आनन्दले वितिरहेको थियो । ५५ वर्षको उमेरमा होसपासै नभइकन चिनी रोग लाग्यो । चिनी रोग लागेपछि मान्छेको यौनशक्ति क्षिण हुँदोरहेछ । मेरो यौन शक्ति समाप्त भयो । हामी लोग्ने स्वास्नीले यौनलाई मनोरञ्जनको साधन कहिल्यै बनाएका थिएनौँ । त्यसैले म नपुंसक भए पनि स्वास्नीको व्यवहारमा खासै अन्तर भएन । झन सहानुभूति पाएँ । म जस्तो नपुंसक भइसकेको मान्छेलाई जवर्जस्ती करणी उद्योगको अभियोग लगाएर आज जेल पठाइएको छ । कस्तो विडम्बना † अरूले भन्छन् खाएको विष पो लाग्छ नखाएको विष पनि लाग्छ र ? आज मलाई नखाएको विषले पोलिरहेको छ । पुरुषले आफ्नो पुरुषार्थ देखाउन भूmटो यौनशक्तिको वर्णन गर्छन् । यौनशक्ति नभएको पुरुषलाई ‘हिजडा’ भन्छन् । आज परिस्थितिले गर्दा मैले चिल्लाईचिल्लाई भन्नु परिरहेको छ ‘म हिजडा भइसकेको छु । मलाई डायबिटिज –२ भएको छ ।”

बाहिर महादेव मन्दिरको घण्टा बज्यो ट्वाङ्ग ट्वाङ्ग म जस्तै निन्द्रा नलागेको कोही उठेर आए होला । यो जेल हो । यहा“ भित्र बस्ने प्रत्येक मानिसको आ–आफ्नै पीडा छ । तर त्यो पीडा लुकाएर हाँस्न प्रयत्न गर्छन् । पीडा वोध त कहीँ न कहीँ अवश्य झल्किन्छ । कानूनको चक्करमा परेर कतिजनाको जीवन वर्वाद भइसकेको छ । साथी दिनेश कुमार बस्नेतकै कुरा गरूँ । उसको लेखा परीक्षण गर्ने एउटा कम्पनी छ । अर्को एकजना साथीसँग मिलेर लेखापरीक्षण गर्थे । उसको जन्म मकवानपुरको दामनमा भएको थियो । उसले सानेपामा घर पनि बनाई सकेको थियो । उसको स्वास्नी, दुई छोरा र एउटी छोरी थिए । उसले महिनाको एक देढ लाख रुपैयाँसम्म कमाउँथ्यो । उसको जीवन आनन्दले बितिरहेको थियो ।

एक विहान, उसको जीवनको कालो विहान । सँधैझै ऊ मर्निंग वाक गर्दै थियो । उसँग एक जना साथी पनि थियो । साथी भनेर पूरा मिल्ने साथी पनि होइन । विहान विहान घुम्न आएर मात्र चिनेको थियो । त्यतिकैमा उसको मोबाइलको घण्टी बज्यो । उताबाट उसको एकजना परिचित साथीको आवाज आयो, “एउटा नाक छ । लिने मान्छे छ ?”
“के को नाक गैंडाको सिंग खोइ मलाई त थाहा छैन । कोही किन्ने मान्छे मैले चिनेको पनि छैन ।”
“मगाउनुस्, मगाउनुस् म बेचिदिन्छु ।” सँगै हिंडिरहेको साथीले भन्यो, “आजकल सुन बेच्न समय लाग्ला । यो सिंग बेच्न समय लाग्दैन ।”

दिनेशले फोन गर्ने साथीलाई तुरुन्तै सिंग लिएर आउन भन्यो । उसको साथीले झोला लिएर आयो । उसले सामानै नहेरिकन साथीलाई झोला दियो । बीस मिनेट भित्रमा साथीले झोलामा दश लाख रुपैयाँ ल्याई दियो । दिनेशले त्यो पैसाको दश बित्तामध्ये एउटा बित्ताबाट २५ हजार झिकेर बाँकी रुपैयाँ सामानवाला साथीलाई दियो ।

त्यसको दुई वर्षपछि अचानक राति १२ बजे दिनेशको सानेपास्थित घरमा प्रहरीले छापा मारेर उसलाई गिरफ्तार ग¥यो । उसले बिक्री गरिदिएको गैंडाको खागवालालाई प्रहरीले समातेछ । उसले पोलेर दिनेशलाई गिरफ्तार गर्न आएका रहेछन । उसलाई चितवन वन कार्यालयमा लगेर केरकार ग¥यो । उसले सिङ्ग बेचे वापत २५ हजार लिएको स्वीकारेको रहेछ । उसलाई चितवन जेल पठाइयो । 

मुद्धा चलाइयो । उसलाई १२ वर्ष कैद हान्यो । लहरो तान्दा पहरो गर्जियो भनेझै १८ जनालाई गिरफ्तार ग¥यो । दिनेश जेल परेको सुनेर उसको आमाको हृदयाघातबाट निधन भयो । उसले जेलमै बसेर काजक्रिया ग¥यो । उसलाई बरोबर जेलमा भेट्न आइरहने उसको दाइ पनि अदालतले उसलाई १२ वर्ष कैद हानेको सुनेर हृदयाघात भई निधन भयो । उसको स्वास्नी पागल भइन् । यो सालको दशैँमा पालुङ् घर जाने भनेर गएकी उसको स्वास्नी वेपता भइन् । म¥यो कि बाँच्यो अहिलेसम्म थाहा भएन । ऊ जेलमा परेपछि सानेपाको उसको घर बाटो फराकिलो पार्ने भनेर विना मुआब्जा भत्काइ दियो । अहिले उसको १७ र १३ वर्षका छोराहरू र १५ वर्षकी छोरीमात्र घरमा छन । घर के भन्ने डेरामा बसिरहेका छन् । कस्तो बिचल्ली ? 

दिनेशलाई २०६३ सालको फागुणमा समातेर चितवन जेलमा २२ महिना राख्यो । त्यसपछि यहाँ ल्याएको पनि २२ महिना भइसक्यो । यहाँ आएपछि उसको १२ किलो तौल घट्यो रे ।

आज धुसिटोलका दाजुभाइहरूमा यज्ञराम दाइ पनि आउनुभयो । उहाँसँग कुराकानी भयो । यहाँसम्म आएर मलाई भेट्नु भनेको त उहाँले पनि मलाई निर्दोष ठान्नु नै हो । धुसिटोलमा के हल्ला छ भनेर सोधेँ ।
“के हल्ला हुने नि । तिम्रा शत्रुहरूले ठिक भयो भन्छन् । अरू सबैले चित्त दुखाएका छन् । आफ्नै बच्चाहरूलाई जस्तो माया गरिराखेको मानिसलाई पनि यस्तो आरोप लगाउन सकेका कस्ता नकच्चरी अधर्मी केटीहरू भनेर गाली गरेका छन् ।” यज्ञराम दाइले भन्नुभयो, “अबदेखि त्यस्ता खातेहरूको संगत नगर्नू ।”

“खोइ रामदाइ उनीहरूले आपूmखुशी गरेको त होइन कसैको वहकावमा आएर गरेको जस्तो लाग्छ ।”
“मुद्दा के भइरहेको छ ?”
“आज १७ नं.पुनरावेदनमा पेशी छ । तारिखमा छुट्न पनि सक्छु होला ।”
“छुटे राम्रो । घरमा आएर भेटूँला । ल अहिले म जान्छु है ?” यज्ञराम दाइ जान लाग्नुभयो ।
म उठ्नै पाएको थिएन । नीम्ता र सरिता आइपुगे । उनीहरूसँग पनि कुराकानी भयो ।

“डा.डंगोल आज कतार जाँदै छ । अरू बच्चाहरूको फीस तिर्नु प¥यो के गर्ने भन्दा नजरराम बाहिर ननिस्केसम्म एक पैसा खर्च गर्दिन । मेरो साथी त जेलमा परेको छ । अरू जेसुकै होस मलाई मतलव छैन भन्नुभयो ।” नीम्ताले भनिन् ।

“अब मंसीर २६ गते जिल्ला अदालतमा साक्षी वकपत्र हुन्छ । सरिता र अनिशालाई अदालतमा ल्याउने जिम्मा तिम्रो भयो ।” मैले नीम्तालाई भनेँ ।

“कस्तो लाजशर्म नभएका केटीहरू आफ्नो बाबुजस्तो मान्छेलाई पनि त्यस्तो आरोप लगाउने ? उनीहरूले गरेर अरूको भविष्य पनि चौपट हुने भयो ।” सरिताले भनिन् ।

उनीहरूसँग निकैबेर कुराकानी भयो । त्यहीबेला नेपालगञ्जको पशुपति दाइ आउनुभयो । म जेलमा परेको खवर कान्तिपुर पढेर थाहा पाएर भेट्न आएको भन्नुभयो । उहाँ आउनु भएपछि नीम्ता र सरिता गए ।
“आफ्नो पार्टीको प्रधानमन्त्री, आफ्नै पार्टीको गृहमन्त्री हुँदा पनि तपाईं जेलमा बस्नु परेको ? पार्टीले केही मद्दत गरेन ?” पशुपति दाइले सोध्नुभयो ।

“खोइ, यस्तो महिला सम्बन्धी मामिलामा पार्टीले हस्तक्षेप ग¥यो भने महिलावादीहरू पार्टीको विरोधमा उत्रन्छन् रे ।”

“यस्तो बुढो मान्छेलाई गलत आरोप लगाउँदा पनि पार्टी चूप लागेर बस्यो भने त्यो पार्टीको सदस्य हुनुको के औचित्य रह्यो । भ्वाइस अफ चिल्ड्रेन भनेको डलर खेती गर्ने संस्था हो । तपाईंलाई थुनाएपछि मुद्दा लड्न र बच्चाहरूलाई पाल्नको लागि भनेर डलर आउँछ ।”

“तपाईंलाई कसले भनेको ?”
“मेरो एकजना साथी यस्तै संस्थामा काम गरेर लखपति भइसक्यो । तपाईं पो फोकटिमा काम गर्नुहुन्छ । आजको जमानामा पनि केही नपाउने समाजसेवा कसले गर्छ ?”

 पशुपति दाइसँग कुरा गरेर भित्र आएँ । एकछिन पछि कीर्तिपुरको टिकाराम दाइ आउनु भयो । 

“तिमीलाई फसाइएको हो भनेर धेरैजनालाई विश्वास छ । अब कसरी निकाल्न सकिन्छ ?” टिकाराम दाइले चिन्तित हुँदै भन्नुभयो । 
“सबैले भन्छन् आफ्नै पार्टीको प्रधानमन्त्री र गृहमन्त्री हुनुहुन्छ । उनीहरूले चाहे त निकाल्न सकिहाल्छन् नि ? पार्टी केन्द्रिय कार्यालयमा गएर एकचोटि भन्न जानु प¥यो ।”

“मैले सुरेन्द्रलाई कतिचोटि भनिसकेँ । उहाँले वास्तै गर्नु भएन । यस्तो आपत परेको बेला पार्टीले वास्ता गरेन भने त्यो पार्टीमा लाग्नुको के औचित्य ? अझ कीर्तिपुरमा यतिसम्मको हल्ला छ कि संस्थाले पार्टीसँग सल्लाह गरेरै मुद्दा हालेको भन्यो रे ।” टिकाराम दाइले दुखेसो पोख्नुभयो, “यदि यो कुरा साँचो हो भने त खतरनाक कुरा भयो । पार्टीमा पूmट ल्याउन पनि भनेको हुनसक्छ ।”

“मैले पनि त्यसरी नै सुनेको छु । तर विश्वास लागेको छैन । पार्टीका मान्छे यतिसम्म तल गिर्न सक्ला र ? तपाईंहरू बाहिर हुनुहुन्छ । तपाईंहरूले नै पत्ता लगाउनु प¥यो सत्य के हो ?”

“हुन्छ । हामी प्रयास गरूँला । भरतदाइ पनि आउँछु भनेको थियो । आज धान काट्न जानु परेकोले आउन पाउनु भएन ।” टिकाराम दाइले भन्नुभयो, “धन्दा नमान । परिस्थितिले यहाँसम्म ल्याइ पु¥याइयो । यो पनि अनुभवकै रूपमा लिनु ।”

“हो टिकाराम दाइ, यो पनि अनुभव बटुल्ने थलो नै हो । यहाँ आएर को आफ्नो, को पराई भनेर थाहा पाएँ । कीर्तिपुरका एमाले साथीहरूमा मलाई भेट्न आउने पहिलो व्यक्तिनै तपाईं हुनुभयो । तपाईंहरूसँग भेटघाट गर्दा मेरो मन एकछिनको लागि भए पनि हलुका भयो । आज तपाईं आउनुभयो । म खुशी भएँ । आज १७ नं. पुनरावेदनमा मेरो पेशी छ । हेरूँ के हुन्छ ।”

म बाहिर यताउता घुमिरहेँ । यदुनाथजी सित भेट भयो ।
“केही खवर आयो कि ?” उहाँले सोध्नुभयो ।

“केही खवर आएको छैन ।” मैले भनेँ ।
“खवर आए पनि तपाईं आज जान पाउनु हुन्न । पुरावेदनबाट तारिखमा छाड्नु भन्ने आदेश जिल्ला अदालतलाई दिन्छ । तारेख दिन तपाईंलाई जिल्ला अदालत उपस्थित गराउनु भनेर कारागारमा पत्र पठाउँछ । तपाईंलाई जिल्ला अदालतमा हाजिर गराएपछि तारेख दिएर छाड्ने आदेश दिन्छ । अनि बल्ल तपाईं यहाँबाट जान पाउनु हुनेछ ।”

उहाँको कुरा सुनेर अदालतबाट जे फैसला भए पनि आज जान नपाउने पक्का भएपछि मन अलि हलुका भयो । तैपनि मन मानेन । ४ बज्यो । अब कुनै खवर आउँदैन । त्यसैले फोन गर्नु प¥यो भनेर गार्ड सहनाईके शिव बुढाथोकीलाई भनेँ । निरजको फोन नम्बर दिएर फोन गर्न लगाएँ । पुष्पराज भन्ने केटाले फोन ग¥यो । उसले मलाई बोलाएर भन्यो, “केटीले फोन उठाएछ । आज पेशी बहस भएन । पेशी स¥यो । अर्को शुक्रवार हुनेभयो ।”

यो कुरा सुनेर सूर्य अस्ताएपछि मुर्झाएको सूर्यमुखी पूmलझै भएँ म । तै मैले आज निस्कन नपाउने मनमा ठानी सकेको थिएँ । त्यसैले मलाई कुनै ठूलो आघात भएन ।

जेलमा मेरा मन मिल्ने साथीहरू, मेरा शुभचिन्तकहरू जो भेटे पनि केही खवर आयो कि भनेर सोध्थे । “अँ पेशी स¥यो रे । अब अर्को शुक्रवार हुने भयो ।”

“पेशी कसले सारेको ? विपक्षीले सार्नलाई त ११ बजेसम्ममा निवेदन दर्ता गराउनु पर्छ ।” 
“बहस गर्दा गर्दै भ्याएन कि ? नत्र त छोरा आएर भन्न आइहाल्छ ।” अर्कोले भन्यो ।
“ठीक छ । भोलि छोरा आइहाल्छ । अनि वास्तविक कुरो थाहा भइहाल्छ नि ।” मैले भनेँ ।

Thursday, June 18, 2020

कीर्तिपुरको कभर्ड हल कीर्तिपुरको शान कि घाँडो ?

कीर्तिपुरको कभर्ड हल कीर्तिपुरको शान कि घाँडो ?





—नजरराम महर्जन

कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं.१०स्थित नयाँबजारमा कीर्तिपुर प्रवेश गर्ने बितिक्कै कभर्ड हल देखिन्छ । जुन कभर्ड हलले १३ औं साग खेलकुदमा अन्तर्राष्ट्रिय खोखो खेल खेलाउने अवसर प्राप्त गरेको थियो । खेल प्रदर्शन भारतीय टेलिभिजन लगायत विश्वका धेरै टेलिभिजनले कीर्तिपुरको नाम लिई खेलकुद समाचार प्रशारण गरेका थिए । जसले गर्दा विश्वमा छरिएर रहेका कीर्तिपुरवासीले गर्वको अनुभव गरेका थिए ।

कीर्तिपुरको शानको रुपमा रहेको कीर्तिपुर कभर्ड हल १३ औं सागपछि खेलकुद संचालन भएको छैन । कभर्ड हललाई कीर्तिपुर नगरपालिकाले लकडाउनको अवस्थामा राहत सामाग्री संकलन गर्ने गोदाम घरको रुपमा प्रयोग गरिएको थियो । अहिले त्यही कभर्ड हलको पछाडि पट्टि फलामको शटर हालेर भाडामा दिन लागेको छ । जसले गर्दा दुई वर्ष पहिले मात्र बनाउन सम्पन्न भएको पेटी र रेलिंग हटाएर तरकारी बजार राख्न लगाउने नगरपालिकाको योजना रहेको छ । अहिले बन्न लागेको बेलामा विरोध सुरु भएको छ । तर नगरपालिकाले विरोधको वास्ता नगरी धमाधम पिलर राख्न थालेका छन । के यो जायज छ ? सुरुका दिनमा १० नं का वडाध्यक्ष अमन महर्जनसँग सोध्दा थाहा छैन भन्नुभयो । त्यस्तै कीर्तिपुर खेलकुद विकास समाजका अध्यक्ष प्रदिप महर्जनसंग सोध्दा पनि थाहा छैन भन्नुभयो । त्यसपछि नयाँबजा क्लब काअध्यक्ष ईश्वरमुनी बज्राचार्य संग सोध्दा बल्ल उहाँले कभर्ड हल संचालन गर्न खर्च निकाल्नको लागि नगरपालिकाले शटर बनाएर तरकारी बजारको लागि भाडामा दिन लागेको भन्ने जानकारी दिनुभयो । अनि कभर्ड हल संचालन कसले गर्छ भन्दा ईश्वरलाई थाहा छैन भन्नुभयो ।


यो जग्गा कीर्तिपुर नगरपालिकाको होइन । कीर्तिपुरका जनताले त्रि.वि.सँग खेलकुदको लागि आपसी समझदारीमा लिएको थियो । यहाँ बास्केटवल  कोर्ट बनाउँदा त्रि.वि.का क्याम्पसचिफ महेश दाहालले यो जग्गा त्रि.वि.कै हुनेछ । खेलकूद कोर्ट बनाएर खेल्न दिन्छौं । तर व्यापार गर्न पाइन्दैन । व्यक्तिगत प्रयोजनको लागि उपयोग गर्न पाउँदैन भन्नु भएको थियो । अब आएर कीर्तिपुर नगरपालिकाले नै शटर राखेर भाडामा दिई कमाउन थाल्यो भनेर त्रि.वि.ले फिर्ता माग्यो भने दिने कि  नदिने ? एकातिर त्रि.वि.ले पेट्रोल पम्प, बैंक, नर्सरी आदिलाई भाडामा दिएर व्यापार गरी रहेको छ भनेर हामी विरोध गर्ने अहिले हामीले नै व्यापार गर्ने ? यो गर्न हाम्रो नैतिकताले दिंदैन त्यसैले यो शटर बनाएर भाडामा दिने काम तुरुन्त बन्द गर्नुप¥यो।

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक पत्रिकामा खेलकूद स्तम्भ अन्तरगत कीर्तिपुरमा हुने विभिन्न खेलकुदको समाचार प्रकाशित हुन्छ । दुई वर्ष पहिलेसम्म स्व.नविन महर्जनले खेलकुद स्तम्भ लेख्नु हुन्थ्यो भने उहाँको देहावशान पछि प्रदिप महर्जनले लगातार लेख्दै  आइरहनु भएको छ ।

त्यसकारण कीर्तिपुरको खेलकुद इतिहासको बारेमा मलाई पनि केही जानकारी छ ।  ऐतिहासिक नगर कीर्तिपुर खेलकूद कृयाकलापमा पहिलेदेखि नै राम्रो गतिविधिहरु गर्दै आएको र क्षमतावान खेलाडीहरु तयार गर्दै राष्ट्रलाई पनि खेलजगतबाट टेवा पु¥याउँदै आएकोमा दुईमत नहोला । तत्कालिन समयमा विशेष गरेर भलिवल, पूmटवल, टेबलटेनिश, एथलेटिक्स, चेस, ब्याडमिण्टन, मार्सल आर्टस, वास्केटवल जस्ता खेलहरुका प्रतिभावान खेलाडीहरु उत्पादन गरेको पाइन्छ । त्यतिबेला खेलकूद गतिविधि गर्न त्रिभुवन विश्वविद्यालयको भौतिक पूर्वाधारहरु प्रयोग गर्दै आएको थियो ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालयले उच्च शिक्षा परियोजना अन्तर्गत भौतिक संरचनाहरु निर्माण गर्दै जानेक्रममा त्यहाँ भएको खेलकूदका पूर्वाधारहरु मासिंदै गए भने त्रि.बि.मा भएको फुटवल मैदान अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदान बनायो । त्यहाँ फुटवल खेल्न दिइएन । फलस्वरुप कीर्तिपुरमा खेलकूद गतिविधिहरु विशेष
गरी फुटवल, वास्केटवल, टेवल टेनिस, ब्याडमिन्टनका गतिविधिहरु शुन्य अवस्थामा झ¥यो । कीर्तिपुरको अहिलेको मैदान पहिले बस स्टपको रुपमा संचालन गर्दै आएको ठाउँ हो । वि.सं.२०६१ सालमा कीर्तिपुरको समग्र खेलकूद क्षेत्रको विकास गर्ने उद्देश्यले कीर्तिपुर खेलकूद विकास समाजको स्थापना भयो । जसको अध्यक्ष प्रदिप महर्जन र महासचिवमा स्व.नविन महर्जन हुनुहुन्थ्यो । यो समाजले प्रतियोगिता र पूर्वाधार तयार  गर्ने दुईटा काममा जोड दिएको थियो । पूर्वाधार निर्माणका लागि त्रि.वि.ले वसपार्क भनि छाडेको र नयाँबजार क्लबले गाडेको वास्केटवल पोल भएतिर नै कीर्तिपुर सामुदायिक वास्केटवल कोर्ट एवं खेल मैदान निर्माण गर्न २०६५ साल जेठ ३ गते कीर्तिपुरका खेलाडी, खेलप्रेमी बुद्धिजिवीहरुको उपस्थितिमा निर्णय गरी खेलकूद विकास समाज अगाडी बढेको थियो ।

सो जग्गा त्रि.वि.को भएको कारण पहिले नयाँबजार क्लबले वास्केटवल कोर्ट बनाउन पोल गाड्दा त्रि.वि.ले रोकेको थियो । त्यसैले खेलकूद समाजले कीर्तिपुरका राजनीतिक दलहरुसँग सहकार्य गरी एक दवाव समूह बनाएको थियो । पछि यसै समूहलाई नै नगरस्तरीय खेलकूद मैदान उपभोक्ता समिति गठन गरी काम अगाडि बढायो । यसको लागि कीर्तिपुर नगरपालिका लगायत यहाँका खेलप्रेमी, खेलाडीहरुको आर्थिक सहयोगको कार्य थालनी गरेको थियो । यस अभियान अनुसार कीर्तिपुरको खेलाडी तथा खेलप्रेमीहरुबाट कूल १५ लाख जति आर्थिक सहयोग प्राप्त भएको थियो । कीर्तिपुर नगरपालिकाबाट रु.१० लाख र मैदान सम्याउन डोजर सहयोग प्राप्त भएको थियो ।

२०६६ सालको सुरुवाती समयदेखि नै कोर्ट तथा खेल मैदान निर्माण थालेको थियो । यस वीचमा पनि त्रि.वि.ले भौतिक निर्माण कार्य रोक्न पटक पटक पत्रहरु पठाए पनि वास्ता नगरी एक वर्षभित्र वास्केटवल कोर्ट जनसहभागितामा निर्माण सम्पन्न भयो । त्यसपछि फुटवल मैदान निर्माणका लागि पनि राष्ट्रिय खेलकूद परिषद, जिल्ला खेलकूद विकास समिति मार्फत २०६७÷०६८ साल र पटक पटक गरी १० लाख रुपैया अनुदान प्राप्त भई हालको स्थितिसम्म ल्याउन सफल भएको थियो । त्यहीबेला त्रि.वि.ले अस्पताल निर्माण गर्न सर्भे गर्न पठाएको थियो । स्व.नविन महर्जनको अगुवाईमा सर्भे टोलीलाई भगाएको थियो ।

कीर्तिपुर खेलकूद विकास समाजको लक्ष वास्केटवल कोर्टलाई कभर्डहलमा परिणत गर्ने थियो । जसअनुसार विभिन्न समयमा विभिन्न ठाउँमा पत्र व्यवहार  एवं योजना पेश गर्ने कार्य जारी थियो । संयोगको
कुरा २०७४ सालमा कीर्तिपुर क्षेत्रका सांसद राजेन्द्र के.सी. खेलकूद मन्त्री भएको बेला कीर्तिपुरमा कभर्ड हल बनाउन प्रश्ताव राख्दा उहाँले स्वीकार गर्नु भै आ.व.२०७४/०७५मा २ करोड विनियोजन गर्नु भएको थियो । यसको आधारमा कभर्ड हल निर्माण गर्न असार मसान्त भित्र माटो परीक्षण, नक्सा निर्माण र टेण्डर आह्वान बाहेक अरु काम गर्न भ्याइएन र बाँकी पैसा फ्रिज भयो ।

त्यसपछि पुनः ई.राजु श्रेष्ठको पहलमा सो हल निर्माणको लागि रु.५० लाख विनियोजन भएकोबाट काम सुरु भैरहेको थियो । झण्डै ८÷९ महिना काम रोकेर पुनः सुरु भैरहेको अवस्थामा १३ औं दक्षिण एशियाली खेलको लहर चलिरहेको अवस्थामा कीर्तिपुरमा पनि एउटा खेलको भेन्यू राख्ने निर्णय भएपछि राखेप सदस्य सचिव रमेश सिलवालको पहलबाट निरन्तर बजेट विनियोजन भए पछि २०७६ मंसिर पहिलो साता कीर्तिपुरको पहिलो कभर्ड हलको निर्माण सम्पन्न भयो । त्यसपछि कीर्तिपुरमै पहिलो पटक अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको खेलकूद प्रतियोगिता सम्पन्न भयो ।

यसरी दुःख गरेर कभर्डहल निर्माण गर्नु भएका समाजका अध्यक्ष प्रदिप महर्जनसँग यो शटर बनाउन एकचोटि पनि सोधेन । अलिकति खाली ठाउँमा बगैंचा बनाएर या रुख रोपेर हरियाली बनाउनु पर्ने उहाँको
धारणा रहेको छ ।
        समाप्त

विदेशमा विभिन्न पेशामा रही कार्यरत कीर्तिपुरियनहरुको Covid -19 को अनुभव —७


विदेशमा विभिन्न पेशामा रही कार्यरत कीर्तिपुरियनहरुको Covid -19 को अनुभव —७



प्रस्तोता ः नारायण महर्जन
नयाँबजार, कीर्तिपुर

पुनश्चः अघिल्ला अंकमा प्रकाशित महानुभावहरु र यो अंकमा प्रकाशित महानुभावहरु साथै पछिल्लो अंकमा प्रकाशित हुने महानुभावहरु नयाँबजार क्लबबाट संचालित कीर्तिपुर एम्वुलेन्सलाई (Ambulence) निरन्तरता दिन नयाँ सवारी साधन व्यवस्थापनको क्रममा सहयोग गर्ने सहयोगी तथा शुभचिन्तकहरु हुनुहुन्छ । सहयोगी, शुभचिन्तक र कीर्तिपुरीयनको नाताले विश्वभर Covid-19 ले मानिसहरुको जनजीवन थिलथिलो पारेको अवस्थामा उहाँहरुबाट आफु बसाईसरेको ठाउँको स्थिति जानकारी राख्ने तथा उहाँहरुको अनुभव, वस्तुस्थिति र उहाँहरुको छोटो परिचय समेत समावेश गरी धेरैजसोले अंग्रेजी माध्यमबाट लेखी पठाउनु भएका र उहाँहरुसंग भएको भला कुसारीको विषयवस्तुको मूलभाव  कायम रहने गरीे यो आलेख तयार पारीएको हो ।
कीर्तिपुरबाट सन् २००८ मा  America जानु भएका बुद्धरत्न महर्जनको भोगाइः





बुद्धरत्न महर्जन
कीर्तिपुर नगरपालिका—२ गःसी टोल निवासी बुद्धरत्न महर्जन बिदेश प्रस्थान गर्नु अघि नेपालमा Ptan Multiple College  र Asian Intl'l college  मा अध्यापन गर्नुहुन्थ्यो । उहाँ परिवार सहित America को 933 Sugarbush Tri Lexington Kentuky 40509  मा बसोबास गर्दै आइरहनु भएको छ । हाल उहाँ Kentuky  को Humana कम्पनीेमा Data Analyst  पदमा कायर्रत हुनुहुन्छ ।

Covid-19 विश्वभरि फैलिएपछि ब्यक्तिगत अवस्था वा अनुभवः April 21 मा पठाउनु भएको पत्रको आधारमा  पहिलो कोभिड केस Kentuky मा मार्च १३ शुक्रबार फेला प¥यो । यो बिरामी अर्को काउन्टी County  भनेको हाम्रो जिल्ला भने जस्तै हो)  का थिए जो उनको उपचारका लागि बेलायत आएका थिए । बेलायतको अस्पताल हाम्रो काउन्टीमा छ । यो केन्टकी
राज्यमा पहिलो केस हो । केन्टकी राज्यको गभर्नरले मार्च, १६देखि सामाजिक दुरीको साथ स्कुल, खेलकुद, क्लब, गैर किराना पसल र रेस्टुरेन्ट आदि क्षेत्रलाई सटडाउन घोषणा गरेको छ ।  तर कुनै बन्दाबन्दी गरेको छैन । यो कार्य गरेर गभर्नरले भाइरस फैलिनबाट रोक्न एउटा ठूलो कदम चालेको हो । कोभिड–१९ आज सम्म ३०५० मा संक्रमण र मृत्युको संख्या १५४ मात्र केन्टुकीमा भएको छ । पहिलो Positive बिरामी दुई हप्ता उपचार पछि निको भएर गयो। अमेरिकीहरू कोरोना भाइरससँग
डराउँदैनन् ।

 (Governer) राज्यपालले पनि सामाजिक दुरी राख्न र घरमै बस्न आग्रह गरेको छ । तर पनि मानिसहरू बाहिर छन् र सामाजिक दुरीमा नबसेको देखिन्छ । सबै व्यवसायहरु बन्द छैनन् त्यसैले मानिसहरू काममा जानु पर्छ । अधिकांशतः एशियाली मानिसहरू, रोजगारको डाटाका अनुसार घरमै बसिरहेका छन् । यहाँका मानिसहरु सामाजिक
दुरीमा नबसेको र यहाँ बन्दाबन्दी नगरेको र कुनै पनि व्यवसायीक संगठन बन्द नगरेको कारणबाट आज संक्रमण ३०५० जना पुगेको हो । गत आइतवार, सबै साना व्यवसाय गर्ने मानिसहरु र गैर स्टोर मालिकहरू “घर बस्न घोषणा“ को बिरोध जनाउन राज्यपालको निवास, राजधानीमा गए । उनीहरूको माग सबै व्यवसाय पुनः खोल्नु पर्छ भन्नेहो । 

राष्ट्रपतिले  व्यवसायहरु पुनः खोल्न घोषणा गरे अनुसार हाम्रो कम्पनी Humanaले सबै कामदारलाई कार्यालयमा पुनः काम गराउन सुरक्षाका आवश्यक चीजहरू पनि तयार गरिरहेको छ। वास्तवमा हामी घरबाट काम गर्दैछौं । तर अर्कोतर्फ पब्लिक स्कुल सुपरिटेन्डेन्टले आज घोषणा ग¥यो कि स्कूल यस वर्षको लागि पुनः सुचारू गर्न सकिदैन । सबै कक्षा अनलाइन बाट हुनेछ । मास्क, ह्यान्ड सेनिटाइजर, वाइपहरु अझै बजारमा उपलब्ध छैन । मैले एक महिनाभन्दा बढी पर्खिएपछि अनलाइनबाट अर्डर गर्ने मौका पाएँ तर ती सबै अर्डरहरू उपलब्ध नभएको
कारणले फेरि अर्डर गरियो ।  दुई महिना भन्दा बढी पर्खिए पछि भाग्यवश आज पाएँ । हामी महिनामा एकपटक किराना पसलमा जान्छौं ।

अप्रिल २६, २०२०, ७ः३० अपराह्न, हामीहरुले किराना पसलबाट सामान खरिद गरेर ल्याएँ र ती खाद्य समाग्रीहरू  ग्यारेज भित्र राख्यौं र खाद्य पदार्थहरूजस्तै फलफूल, तरकारीहरू, दूध ग्यालन, अण्डा, मासु प्याकेट आदि सफावा साबुनको पानीले सफा ग¥यौ । त्यस पछि मात्र हामी फ्रिजमा राख्दछौं । हामी किराना पसलबाट फर्केपछि नुहाउने गर्छौं । 

धेरैजसो समय हामी घरमै बस्छौं। हामी प्रत्येक बिहान परिवारको साथ कम्तिमा एक घण्टा व्यायाम गर्दैछौं, कागती सहितको तातो पानी प्रतिदिन पिउँछौं, प्रायस हामी भिटामिन सी भएको फलफुल खाइरहेका हुन्छौं र मौसम राम्रो छ भने हाम्रो परिवार मात्र मिलेर घर पछाडि खेल्छौं ।
सुझावहरूः C D C ले दिएको दिशा निर्देशहरू अनुसरण गर्नु सवैभन्दा राम्रो अभ्यास हुनेछ । जस्तो  १. प्रायस घरमा बस्नुहोस् र आवश्यक भएमा मात्र बाहिर जानुहोस् । उदाहरणको लागि, जब किराना पसलमा किन्न जानु परेमा, सामाजिक दुरी कायम गरी कम्तिमा एक हप्ताको लागि अझ यदि सम्भव भए २ हप्ता वा सो भन्दा बढीको लागी सामानहरु किन्नुहोस् । २. सामाजिक दुरीमा  रहनुहोस्, बारम्बार हात धुनुहोस् । तपाईं बाहिर जानुहुँदा मात्र ह्यान्ड सेनिटाइजर प्रयोग गर्नुहोस् ।  ३. दीर्घ
बिरामीले विशेष मास्क लगाउनुहोस् । ४. मौसम राम्रो वा घाम लागेको बेला घाम ताप्न र ताजा हावा लिन कौसी वा आफ्नो कम्पाउण्ड भित्र गतिविधिहरू जस्तै चित्रकला, कोठाको सजावट, पारिवारीक रमाईलो, केहि रचनात्मक कार्यहरू आदि गर्नुहोस् । २. यदि तपाईले यस महामारीको बखत कसैलाई सम्पर्क गर्न चाहानु भयो भने भिडियो कल मार्फत उनीहरूलाई सम्पर्क गर्नु राम्रो हुन्छ ।

कीर्तिपुरबाट सन् २००२ मा Netherland (Holland) जानुभएका पूर्ण चन्द्र महर्जनको भोगाइः





पूर्ण चन्द्र महर्जन
कीर्तिपुर न. पा. ६– पाण्डे छाप (क्वाःर),कीर्तिपुर निवासी पूर्ण चन्द्र महर्जन, विदेश प्रस्थान गर्नु अघि नेपालमा कलेज विद्यार्थी हुनहुन्थ्यो ।उहाँ परिवार सहित  Amsterdam, Netherland  मा बसोबास गर्नुहुन्छ । हाल उहाँ Amsterdam को L & M Education designing Company  मा Graphic designer  को रुपमा कायर्रत हुनुहुन्छ ।

Covid-19  विश्वभरि फैलिएपछि ब्यक्तिगत अवस्था वा अनुभवः Jun 5  मा भएको भला कुसारीको आधारमा )

कोभिड –१९ चीनमा शुरु हुँदा खासै रुपमा यहाँ यस वारेमा कुनै चासो लिएको देखिएन । युरोपमा फैलिदा, यहाँ पूर्व तयारी नभएको कारणले गर्दा ठुलै संत्रासमा रहनु प¥यो । शुरु शुरुमा हामीहरु पनि घरबाट ननिस्किकन
बस्यौं । यहाँको सरकारले नागरिकहरु लाई कोभिडबारे सचेत गर्ने कार्य लगातार गर्दै गएपछि खासै पछि पछि डर लागेन र त्रासमा बस्नु परेन । यो रोगबारे सचेत भइयो । 

यो Democratic country  हो यहाँ पूर्ण रुपमा लकडाउन गर्न मिल्दैन भनेर यहाँको सरकारले मार्च १४ देखि भद्र लकडाउन घोषणा गरेको थियो । तर यहाँ पूर्ण रुपमा लकडाउन गरेनन्  मात्र  Intelligent Lockdown गरेर नै यहाँ सामान्य स्थिति कायम गर्न सके  । Intelligent Lockdown  भन्नाले कोरोना भाइरसबाट सुरक्षित रहन सरकारले तयार गरेको नीति नियम पूर्णमा पालना गरेर घरबाट बाहिर जान पाउने व्यवस्था हो । जस्तैः अति आवश्यक भएमा मात्र घरबाट बाहिर निस्कने, भौतिक दुरी १.५ मीटर रहेर हिड्नु पर्ने, मानिसहरु हुलमुल गर्न नपाउने आदि । सरकारले बनाएको नीति नियम  यदि सम्पुर्ण नागरिकहरुले पालना गर्छ गर्दैन ३ हप्ता सम्म हेर्र्ने, अनुशासित भएर पालना भएमा पूर्ण लकडाउन नगर्ने अग्रिम घोषणा गरिएको थियो ।  नीति नियम पालना नगरेमा सरकारबाट प्रति व्यक्ति ३८० युरो जरिवाना तिराउने निर्णय गरेको थियो ।

यस अवस्थामा पनि रेल, सार्वजनिक बस, ठुला ठुला पसल संचालनमा थियो । तर ती यातयात अति आवश्यक मानिसहरुले मात्र प्रयोग गर्थे । तर शुरु शुरुको दिन देखि नै धेरै मानिस जम्मा हुने ठाउँ विद्यालय, कलेज उद्योग, कम्पनी, रेस्टुरेन्ट, फिल्म हल, अफिस खेल्ने ठाउँ, जीम हल आदि आफसे आफ संत्रासको कारणबाट बन्द भयो । यहाँ अप्रिलमा कोरोना संक्रमण उच्च तहमा पुगेको थियो । अहिले सामान्य अवस्थामा आइसेकेको छ । यहाँ सम्पूर्ण कलेज, स्कुल, अफिस, बस, रेल आदि संचालनमा आइसकेका छन् । यहाँको जनजीवन सामान्य भइसक्यो । यहाँ जुनबेला व्यापक संक्रमण भयो उक्त समयमा अस्पतालमा विरामी राख्ने ठाउँ सम्मको अभाव भएको थियो । 

जुनबेला संक्रमण उच्च बिन्दुमा थियो त्यतिबेला संक्रमित मानिसहरु ४७,१५० जना, मृत्यु भएका मानिसहरु ६००३ जना थियो । रोगसंग लड्न सक्ने क्षमताले गर्दा होला, सुरुसुरुमा बालबालिका युवाहरुमा खासै संक्रमण देखिएको थिएन । बृद्धहरुमा मात्र संक्रमण देखिएको थियो । जब यो रोग व्यापक रुपमा फैलिन थाल्यो त्यतिबेला उपचारको क्रममा सरकारले वालवालिकालाई पहिलो प्राथमिकता, त्यसपछि युवा तथा युवतिहरुलाई दोश्रो र बुढाबुढीहरुलाई अन्तिम प्राथमिकता दिएको थियो । 

अस्पतालमा बिरामीको चाप धेरै भएको समयमा बुढाबुढीहरु लाई अस्पतालमा नआइ घरमा बसेर उपचार गर्न सम्म भनिएको थियो । त्यसकारण ७० बर्ष भन्दा बढी उमेरका मानिसहरु  धेरै मृत्यु भएको हो । सरकारले नागरिकहरुलाई प्रदान गरिएको सुविधाको कुरा गर्नु पर्दा यहाँ कामबाट हटेकाहरुलाई सरकारबाट ९० प्रतिशत र कम्पनीबाट १० प्रतिशत पारिश्रमिक बेहोरिएको थियो ।  सुरु सुरुमा यहाँ पनि स्वास्थ्यकर्मीहरु चाहिने सामाग्रीहरु अभाव भएको थियो । तसर्थ यहाँ ८ जना भन्दा बढी डाक्टर र नर्सहरु मृत्यु भएको सुन्नमा पाइन्छ । कोभिड–१९ उपचारका रहेका स्वास्थ्यकर्मी हरुलाई थप पारिश्रमिक प्रदान गरिएको थियो ।

कीर्तिपुरका साथीभाईहरुलाई सरकारबाट बनाएको नियमहरु पालना गर्न अनुरोध गर्दछु । यो रोगबाट बच्न हामी आफै सचेत हुनुपर्छ र यो रोगबाट डराउनु पर्दैन तर सतर्क रहनुपर्छ भन्न चाहान्छु ।

कीर्तिपुरबाट सन् २०१२ मा Canada जानु भएकी बैजयन्ती नकर्मीको भोगाइः

बैजयन्ती नकर्मी
कीर्तिपुर नगरपालिका–९ नयाँबजारमा माइती भएकी बैजयन्ती नकर्मी बिदेश प्रस्थान गर्नु अघि नेपालमा Kathmandu Medical College  मा काम गर्नुहुन्थ्यो । उहाँ परिवार सहित क्यानाडाको Calgary, Alberta मा बसोबास गर्दै आइरहनु भएको छ । हाल उहाँ क्यानाडामा House wige को रुपमा हुनुहुन्छ ।

Covid-19 विश्वभरि फैलिएपछि त्यहाँको अवस्था वा ब्यतिmगत अनुभवः May 22 मा पठाउनु भएको पत्रको आधारमा )
कोरोना भाइरसले गर्दा संसारका सवै मानिसहरुको जीवन अनिश्चित भयो । हामी मार्च २०२० को मध्यदेखि नै घरमा बसिरहेका छौं। बच्चाहरुको स्कूल बन्द भएर अनलाईन कक्षा भइरहेको छ ।  अति आवश्यकमा नपरेका व्यवसायहरू सबै बन्द छन् । अरु  ठाउँको मलाई थाहा छैन, तर Calgary मा नयाँ सुरक्षा उपायका साथ मे महिनाबाट पहिलो चरणमा बन्द भएका खोल्ने शुरूवाट भयो, जस्मा धेरै जसो राष्ट्रिय निकुञ्जहरू, संग्रहालयहरू, चिडियाखानाहरू पर्दछन्  ।

संत्रासले गर्दा बाहिर कतै नगइकन सम्पूर्ण परिवार घरमा नै बस्दै आएका छौं । यहाँ हामी सम्पूर्ण परिवार कोभिडबाट सुरक्षित नै छौ ।
यी मेरा सुझावहरू एक साधारण नागरिकको रूपमा हो । जुन चिकित्सा विशेषज्ञको रूपमा हैन । यदि अति नै आवश्यक छैन भने कृपया घरबाट बाहिर नजानुहोस् । जब तपाईं बाहिर हिड्नु नै पर्ने हुन्छ भने २ मिटर दुरी कायम गरी जानुहोस् । २० सेकेन्ड सम्म साबुनले राम्रोसंग हात
धुनुहोस् । जुत्ता बाहिर फुकालेर घरमा जानुहोस् । घर फर्केपछि कपडा परिवर्तन गर्नुहोस् ।

यदि Covid-19 कुनै लक्षण छ भने तुरुन्तै आफु स्वयम नै Isolation मा बस्नुहोस् साथसाथै तुरुन्तै कोरोना मेडिकल सेन्टरमा जानुहोस्। कडाईका साथ सरकारी नियम र कानूनको पालना गर्नुहोस् । यसलाई सजिलै नलिनुहोस् (केही होइन भनि नठान्नुहोस्) । सबै सुरक्षित रहनुहोस्, धन्यवाद ।
समाप्त

Thursday, June 11, 2020

नखाएको विष— थुनुवाको डायरी—११

नखाएको विष— थुनुवाको डायरी—११



नजरराम महर्जन २०६७/०७/२१ (७ नोवेम्बर २०१०) आइतवार—३२औँ दिन

आज भाइटिकाको दिन । दशैँमा जस्तै बाहिर चउरमा राखेर टिका लगाउन दिएका छन् । दिदी बहिनी हुनेहरू दाइ–भाइलाई टिका लगाउन आइरहेका थिए ।

१२ बजेदेखि मेरो प्रतीक्षाको घडी सुरु भयो । माइकबाट मेरो नाम बोलाउँछ कि भनेर अस्पतालको आँगनमा बसेर साथीहरूसँग गफ गरिरहेँ । दिनेश बस्नेत पनि म जस्तै छटपटाइरहेको छ । उसको छोराहरू आउँछु भनेको थियो । आएन भनेर दुखेसो पोख्यो ।

१ बज्यो । तैपनि हाम्रो नाम बोलाएन । एकछिन पछि थाहा पाएँ । आज केटाहरूलाई भेटघाटमा पठाएको छैन । यो सुनेर दिनेश आफ्नो बाटो लाग्यो । मेरो त श्रीमती आउँछु भनेकी थिइन् । छोरालाई नपठाए पनि श्रीमतीलाई त पठाउँछ होला भनेर मेरो नामको बोलाहट हुने प्रतीक्षामा थिएँ । बाह्रबिसेका नरवहादुर दाइ माला लगाएर आउनुभयो । उहाँसँग गफ भयो । उहाँको दिदी आउनु भएको रहेछ । बहिनी पनि बाहिर लाइनमा छिन् । बाहिर लाइन धेरै लामो छ । चाइना टाउन मार्केटसम्म छ रे । त्यसैले आउन अलि ढिला हुन्छ भन्यो । एकछिन पछि नै उहाँको नाम बोलाइयो । उहाँ बहिनी आइ होली भनेर जानुभयो । मलाई साह्रै नरमाइलो लाग्यो । भोक पनि लागेको जस्तो भयो । आज घरबाट तरकारी ल्याएन भने के खाने ? होटलमा के पकाएको छ हेर्न गएँ । मिठाई र दही बाहेक केही पनि पकाएको थिएन । बिना चिनीको दूध चिया एक कप पिएँ । त्यही बेला राजकुमार आयो । उसले मलाई भन्यो, “बुबा तपाईंको छोरा आउनु भएको रहेछ । यता पठाएन त्यसैले मेरो श्रीमतीलाई दिएर ल्यायो । भान्सा कोठाको दराजमा टिफिन क्यारियर राखेको छु । लिनु होला ।’

मेरो प्रतीक्षाको घडी समाप्त भयो । श्रीमती, छोरा र म बाहिरसँगै बसेर खाने मेरो इच्छा र आकांक्षा वालुवामा बनाएको घरझै भताभुंग भयो । 

२०६७/०७/२२ (८ नोवेम्बर २०१०) सोमवार—३३औँ दिन

ओम शान्तिबाट आएर डायरी लेख्न थालेँ । कार्तिक २५ गते पुनरावेदनमा मेरो पेशी छ । वकिल मदन रेग्मी र छोराले म धरौटीमा छुट्न सक्छ भनेका थिए । त्यसबेलादेखि मेरो मन गोलमाल भयो । यहाँ धेरैजनाले पुनरावेदनले जिल्लाको फैसलालाई नै सदर गर्छ भन्थे । कोही कोहीले मात्र धरोटीमा छुट्न सक्छ भन्थे । के हुने हो त्यो भविष्यले बताउनेछ ।
     आज बाबुराम दाइ भेट्न आउनु भयो भेट्ने बितिक्कै उहाँले भन्नुभयो, “काठमाडौंमा काम भएर आएको थिएँ । तपाईलाई एकचोटि भेटेर जाउँ भनेर आएको । परिवन्दले गर्दा तपाईं यहाँ आउनु प¥यो । मन दह्रो बनाउनुहोस् । अबको पेशीमा तपाई बाहिर निस्कन पाउनुहुन्छ ।” 

उहाँसँग निकैबेर कुराकानी भयो । उहाँले एक झोला केरा ल्याउनु भएको थियो । मैले केरा खानु हुँदैन । अरूलाई खुवाउन किन लिने भनेर फिर्ता पठाई दिएँ । आज नेवारहरूको भाइटिकाको दिन हो । अरूहरूले हिजो भाइटिका मनाइसकेका थिए । हिजो मलाई भाइटिका गर्न कोही आउनु भएन । आज पनि खोइ कोही पनि आउनुभएको छैन । मलाई साह्रै नियास्रो लाग्यो । म कोठामा आउँदा बाटोमा नरवहादुर दाइसित भेट भयो । मेरो निधार खाली देखेर उहाँले सोध्नुभयो, “भेटघाटमा आएनन् ?”

उहाँको आश्रय बुझेर मैले भनेँ, “साढुदाइ आउनुभएको ।”

“तपाईको दिदी बहिनीहरू छैनन् ?” उहाँले उत्सुक भएर सोध्नुभयो ।

“दुईजना दिदीहरू र एउटी बहिनी छन् । ठूली दिदी हेटौंडामा हुनुहुन्छ । उहाँ आउनुहुन्न । माइली दिदी र बहिनी आउन सक्छन् ।”

यति भनी कोठामा आएँ । मेरो मन गोलमाल भयो । बहिनी आउँछ कि आउँदैन के थाहा ? उहाँहरू कोही नआए पनि छोरा त आउनु पर्ने । आज कोही आएन भने यहाँ मेरो इज्जत जानेछ । साथीहरूको अगाडि के मुख देखाउँ ? यस्तै सोचेर कोठामा बसिरहेको थिएँ । 
      माइकबाट मेरो नाम बोलायो । मेरो मन ढुक्क भयो । अहिले त पक्का पनि छोरा या दिदी–बहिनी आएको हुनुपर्छ भनेर ढोकामा गएँ । ढोकामा पुगेर बाहिर हेरेको त साँच्चीकै दुर्कुमारी दिदी र बहिनी कमलालाई देखेँ र भान्जा सुनिल पनि आएका रहेछन् । उनीहरू तीनैजनालाई स्टाफ भेटघाट गर्ने ठाउँमा पठायो । मलाई एउटा कार्ड भिडाएर त्यहाँ पठायो । मेरो बायाँ दिदी र दायाँ बहिनी बसिन् । कुराकानी गर्दै पूजाको सामान मिलाउन लागे । पानी छैन । दिलेशलाई लिन पठाएको छु बहिनीले भनिन् तैपनि पानी ल्याउन दिन्छ कि दिंदैन भनेर मैले भित्रबाट एक बोटल पानी किनेँ ।

मेरो अगाडि दिदी र बहिनी बसेर नेवाः परम्परा अनुसार भाइटिका गर्नुभयो । दिदीले दही सगून दिनुभयो । बहिनीले फलपूmल थाली दिइन् । दिदीले अण्डा, मासु र माछा अनि दूध एक गिलास दिएर सगून दिनुभयो । मैले भित्रबाट दुधवाला चिया चारकप मगाएँ । चारैजनालाई अण्डा सहित दिएँ । खानपिन गर्दै हामी गफ गर्न थाल्यौं ।

“अस्ति हनुमान ढोकामा हुँदाभन्दा अहिले यहाँ राम्रो र मोटो देखिन्छ ।” दिदीले भन्नुभयो ।

“त्यहाँ र यहाँ नर्क र स्वर्गजस्तै फरक छ । त्यहाँ सुत्नै पाउँदैनथ्यो । उडुसको डुंगुरमा बस्नुपथ्र्यो । यहाँ त्यस्तो छैन ।” मैले भनेँ ।

“तिमी जेल परेर चिन्ताले कति रात सुतिनँ, विरामी नै भएँ । सुनिलले हनुमान ढोकामा भेटाउन लगेपछि बल्ल मन राखेँ । जे भए पनि पीर नलिनु । तिमीलाई भूmटो आरोप लगाएको छ भन्ने हामीलाई विश्वास छ ।”

“तपाईंलाई तपाईंकै पार्टीका साथीहरूले फसाएको भन्ने हल्ला छ । तपाईलाई पार्टीका साथीहरूले भेट्न आएका छन् ?” बहिनीले सोधिन् ।

“पार्टीगत रूपमा कीर्तिपुरका कोही पनि साथीहरूले भेट्न आएका छैनन् । बरु बारा, पर्साका एमाले नेता तथा कार्यकर्ताहरूले भेट्न आएका छन् ।”

“मामाघरबाट कोही भेट्न आएका छन् ?”

“बुद्धिबहादुर दाइ बाहेक कोही पनि आएका छैनन् ।”

“हाम्रा धुसिटोलका दाजुभाइहरू आएका छन् ?” 

“धुसिटोलका दाजुभाइहरू पनि आएका छन् । म जेलमा परेकोले हाम्रा दाजुभाइहरूले यसपाली दशैँमा सिखाः भू नै गर्नु भएन रे ।”

“अलि ढिलो चाँडो तिमी निस्किहाल्छौं । धन्दा नमान राम्ररी खानपिन गर । आफ्नो स्वास्थ्यको ख्याल राख्नु ।” दुर्कुमारी दिदीले भन्नुभयो ।

त्यतिकैमा समय सकियो भनेर हामीलाई उठायो । दिदी–बहिनीसँग विदा भएर आएँ । दिदी बहिनीको माया कस्तो हुँदोरहेछ । मेरो मनै आनन्दित भयो । साँझसम्म माला लगाएरै घुमिरहेँ । हामी नेवारहरूको भाइटिका आज भनेर सबैलाई भन्दै हिंडेँ ।

२०६७/०७/२३ (९ नोवेम्बर २०१०) मंगलवार—३४औँ दिन

आज विहान ४ बजे धारामा दाँत माझीरहेको बेला रमनमा घुमिरहनु भएका एकजना भाइनाईके आएर विस्तारै भन्यो, “अंकल नम्बर नखुलेसम्म ब्रस गर्नु हुँदैन भन्ने थाहा छैन ?”

“माफ गर्नुहोस् मलाई थाहा छैन ।” मैले माफी माग्दै भनेँ । हत्तपत्त दाँत माझ्न वन्द गरेर मुख धोएँ । डाँडामा गएर चुरोट पिउन थालेँ । चुरोट पिउँदै सोच्न लागेँ । मानिसले जानी जानी अपराध गर्दैनन् । अन्जानमा पनि हुनसक्छ । नम्बर खुल्नुभन्दा अगाडि दाँत माझ्नु हुँदैन भनेर मलाई थाहा थिएन । मैले थाहा नपाइकन गरेको अपराधलाई माफी दिनुभयो । डरले मेरो शरीरै जिरिंग भएको थियो । अब पनि मैले जानीजानी त्यस्तो काम गरेँ भने मलाई जुनसुकै सजाय दिए पनि हुन्छ । त्यसलाई अन्याय भन्नु मिल्दैन ।

दिउँसो एक बजे पिशाव फेर्न बाहिर आएँ । त्यहीबेला माइकबाट मेरो नाम बोलायो । छोरा आएको होला भनेर सामान लिएर गएँ । ढोकामा पुगेर बाहिर हेरेको त नन्दकुमारी र माधवलाल आएका रहेछन् । उनीहरूलाई भेटेर मन हर्षित भयो । भेटघाट भयो । आराम विरामको कुराकानी भयो ।
“दाइ मैले कवितालाई भेटेर कुरा गरिसकेँ । संस्थाका मान्छेहरूले दवाव दिएर कागजमा सही गराएको थियो । नत्र हाम्रो सरले हामीलाई आफ्नै छोरी जस्तै व्यवहार गर्नुहुन्छ भनिन् । त्यस्तै गोरखनाथका शिक्षकहरूले पनि भन्दै नभनेको लेखेर प्रहरीले झुक्याएर सही गरायो । अब अदालतमा साँचो कुरा बोल्छु भन्नु भएको छ ।” नन्दकुमारीले भनिन् ।

“त्यत्रो पढेलेखेका शिक्षकहरूले त्यसरी पढ्दै नपढी सही गर्नु हुन्छ ? कविता त बच्चा भयो । उनीहरूले त्यसरी वयान नदिएको भए म जेलमा आउनै पर्ने थिएन ।” मैले भनें ।

“यी बाहिर जिल्लाबाट आएकाहरूलाई प्राथमिकता दिनु नै नजररामको ठूलो भूल भयो । पन्ध्र वर्ष पहिले मैले हर्षरत्न पुरस्कार घोषणा गर्दा यहींका स्थायी वासिन्दा हुनुपर्ने प्रावधान राखेको ठिक छ कि छैन ? यो वाहिरबाट आएकाहरूमा न इज्जत हुन्छ, न दया माया नै हुन्छ । उनीहरू केवल आफ्नो स्वार्थ हेर्छन् ।”

धेरैबेरसम्म कुराकानी भयो । त्यहीबेला बुहारी सरू र नीम्ता आएको देखेर नन्दकुमारी र माधव मसँग विदा भए । बुहारी र नीम्ता भेट्न आए । उनीहरू दुवैजना डा. डंगोललाई भेटेर आएको रे । 

डा.डंगोलले भन्यो रे, “मैले त यस्तै हुनसक्छ भनेर पोहोर साल नै होस्टेल वन्द गर । केटीहरू तरुनी भइसक्यो । केही घटना भयो भने हाम्रो इज्जत जान्छ । उनीहरूलाई घर पठाई देउ भन्दा एस.एल.सी. पास गराएर मात्र पठाउँछु भनेर पाली राख्यो । अहिले यस्तो भयो । बाहिर देशमा बस्ने मान्छे म के मद्दत गर्न सक्छु र ? नजरराम निरपराध छ भन्ने मलाई थाहा छ ।”

“निरज किन नआएको ?” मैले सरूसँग सोधेँ ।

“हिजो पाँगामा भाइटिका गरेर फर्कदा अवेर भयो । जिउ सञ्चो नभएर नआएको ।” 

नीम्ता र बुहारी पनि गए । आज बुहारीले घरबाट केही पनि ल्याएको छैन । म कति आशाकुति भएको छु । घरको मान्छे आयो कि खानेकुरा ल्यायो कि भन्ने आशा जाग्छ ।