Sunday, February 21, 2021

कीर्तिपुर कम्युनिटी होमस्टेको दोस्रो साधारण

 कीर्तिपुर कम्युनिटी होमस्टेको दोस्रो साधारण 


—प्रदिप महर्जन

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक

कीर्तिपुरमा पर्यटन प्रवद्र्धन र विकास गर्दै महिला तथा समुदायको आर्थिक उत्थान एवं समुन्नतको लागि होमस्टे पर्यटन भन्ने मूल नारा लिएर २०७५ सालमा स्थापना भएको कीर्तिपुुर कम्यूनिटी होमस्टेको  फागुण १ गते शनिवारका दिन विशेष अतिथी संस्थापक अध्यक्ष एवं नेपाल एकेदेमी अफ टुरिज्म एण्ड होटल म्यानेजमेन्टका प्रशिक्षक हिराज्ञान महर्जन र होमस्टे एशोसियशनका केन्द्रीय सदस्य गंगादेवी हाँयजुको उपस्थितिमा दोश्रो साधारण सभा सम्पन्न भयो । उक्त साधारण सभामा शुभकामना मन्तव्यको क्रममा हिराज्ञान महर्जनले सदस्यहरुले कोठा हुनेले कोठाको व्यवस्था, सीप हुनेले सीप प्रयोग गरेर र भूमि हुनेले भूमीबाट कृषी उब्जनी गरेर यस सामुदायिक होमस्टेलाई टेवा पु¥याउन सकिने बताउनु भयो ।

त्यस्तै होसानका केन्द्रीय सदस्य गंगा देवी हाँयजुले होसान केन्द्रीय समितिको कार्यक्रम तथा पर्यटन बोर्ड र पर्यटन विभागको कार्यक्रमहरु बताउनु भयो ।  उक्त सभामा कोषाध्यक्ष नन्दकुमारी महर्जनले प्रस्तुत गर्नु भएको आर्थिक प्रतिवेदन सर्व सम्मतले पारित गरेको थियो


त्यस्तै होमस्टेका अध्यक्षले स्थापना देखि हालसम्म गर्दै आइरहेको कार्यक्रम तथा प्रगति विवरण र होमस्टेका चुनौती र त्यस चूनौतीलाई सामना गर्दै अगाडी बढ्नु पर्ने कुरा राख्दै प्रगति विवरण पेश गर्नुभयो । कीर्तिपुर कम्यूनिटी होमस्टेले गरेका मूख्य कामहरुमा होमस्टेको कोठा भएको ८ घर नम्बरिङ गरेको छ । त्यस्तै हालसम्म १०२ नेपाली पाहुनाहरुलाई सेवा प्रदान गरेको छ भने ५० विदेशी पाहुनाहरुलाई सेवा प्रदान गरिसकेको उल्लेख गर्नुभयो । बागमती प्रदेशको सहयोगमा होम स्टेमा कोठाको व्यवस्था गर्ने घरहरुलाई एक टिटेवल र दराज वितरण गरिसकेको छ भने कीर्तिपुर कम्यूनिटी होमस्टे सांस्कृतिक म्यूजियमको स्थापना तारागाउँ विकास समितिको सहयोगमा कार्यक्रम चलिरहेको बताउनु भयो । अध्यक्ष प्रदिप महर्जनले होमस्टेको प्रगति विवरण प्रस्तुत गर्नेक्रममा कीर्तिपुरमा नै बसोबास गर्नु पर्ने गरी भ्रमण गर्ने नेपाली पर्यटकहरु नहुनु, दुई तीन जनाको समूहमा आउने नेपाली पर्यटकहरुमा विविध खालका होमस्टेको आचार संहिता विपरित गतिविधिहरु हुने ठूलो चुनौती भएको बताउनु भयो । विदेशी पर्यटकका लागि ट्राभल एजेन्सीहरुले कीर्तिपुरमै बसोबास गराउनुको सट्टा १÷२ घण्टा घुमाएर काठमाडौं फर्काउनु र होमस्टेले तिनीहरुसँग समन्वय गरी अगाडी बढ्न नसक्नु कमजोरी भएको बताउनु भयो ।

कार्यक्रममा अध्यक्षले राख्नु भएको प्रगति विवरण माथी छलफल भै सर्वसम्मतीले पारित गरिएको थियो । उक्त साधारण सभा पूर्व उपाध्यक्ष अशोक कुमार भन्सारीले सञ्चालन गर्नु भएको थियो । सो कार्यक्रममा सम्पूर्ण सदस्य महानुभावहरुलाई १०% का दरले लाभाश वितरण गरिएको थियो । साधारण सभाले निम्न १३ सदस्यीय कार्यसमितिको सर्वसहमतिले पारित गरेको थियो ।

१.अध्यक्षः प्रदिप महर्जन, 

२.उपाध्यक्षः रामभोला महर्जन, 

३.सचिवः गोविन्द महर्जन, 

४.कोषाध्यक्ष नन्दकुमारी महर्जन, 

५.सदस्य ः गंगादेवी हाँयजु, 

६. संस्थापक अध्यक्ष हिराज्ञान महर्जन, 

७. अशोक कुमार भन्सारी, 

८. कविता राउत, 

९.केशमुनी बज्राचार्य, 

१०.रत्नकाजी महर्जन, 

११. ज्ञानबहादुर महर्जन, 

१२. सरिता महर्जन, 

१३.सविना नापित

पांगा ध्वाकाफःमा अवस्थित श्री विघ्नान्तक÷ जलविणायक गणेद्यः

 पांगा ध्वाकाफःमा अवस्थित  श्री विघ्नान्तक÷ जलविणायक गणेद्यः






निरज मान सिंह

कौतुहलता यसरी सुरु भयो ः

कुरा आजभन्दा चार वर्ष पहिले मंसिर २१, २०७४ विहिवारको हो । देश पुरा चुनावको लहरमा रुमलिएको थियो । नेताहरुको पार्टी विज्ञप्ती, एजेन्डा, विकास योजनाहरूले सबैको आँखामा उत्सुकता र आशा देखिन सक्थ्यो । म पनि देशको नयाँ परिवर्तनको आशामा भोट खसाल्न पाँगाको दिख्यः गएको थिएँ । भोट खसालेर बाहिर निस्किएँ । ढोकाफलमै साथी सुभाष भेटभयो । सन्चो बिसन्चो र भलाकुसारीसंगै उसैको आँगनमा रहेको प्रस्तरको मूर्तिमा मेरो आँखा गयो । हेर्दै भैरबजस्तो देखिने आठ हाते देवताले गणेश भगवानलाई आफ्नो खुट्टाले कुल्चीराखेको थियो । मैले सुभाषसंग सोधें यो कुन भगवान हो ?

यो कोयना जलविनायक गणेद्यः हो । उसले सहजै उत्तर दियो । मैले फेरी ध्यान दिएर हेरें । अनि फेरी सुभाषलाई हेरी प्रश्न तेर्साएँ अनि गणेद्यःलाई कुल्चेको चाहि को हो, कुन देवता हो ?

खोइ हामी यहाँ सबैले गणेद्यः भनेरनै पुज्ने गरेका छौ । साथी सुभाषले भन्यो । मैले एक–दुइवटा आफ्नो मोबाइलले त्यस मूर्तिको फोटो खिचें र सुभाषसंग बिदा मागेर घर आएँ । घर पुगेर पनि सोची रहें । कौतुहलता मनमा आगो सरि दंन्किंदै थियो । यदि सबैले गणेद्यः भनेर नै पुजा गर्ने हो भने गणेद्यःलाई कुल्चेको मूर्तिनै किन राख्नु प¥यो ? अरु गणेद्यःको प्रस्तरजस्तै लय समातेको पनि त राख्न सकिन्थ्यो ? गणेद्यःलाई वाहन बनाइ माथी बस्ने देवता को हो ? र पुजा गर्दा सबैभन्दा पहिला पुजिने गणेद्यःलाई किन कुल्चेको रहेछ ? मूर्ति पछाडीको कथा के होला ? 

मलाई पहिलेदेखि प्रायः मुख्य फिल्म भन्दा पनि ूमेकिङ्गू बिहाइन्ड द सिन मै चासो रहयो । त्यसपछी पाँगामा चिनेको मान्छेहरुलाई भेट हुँदा त्यस गणेद्यःको मूर्तिको बारे साथी, दिदी, दाई, ठुला बडा सबैलाई  सोध्न थालें । साइकलमा मोर्निंग राइडमा जाँदा पनि प्राय पाँगा भएरै जाने वा पाँगाको बाटो भएर फर्किन थालें । पाँगामा चिया पिउँदा पनि बुढापाका, अधवैसे मानिसहरुसंग सोध्न थालें । तर बिडम्बना सबैको एउटै भनाइः कोयना गणेद्यो, जलविनायक गणेद्यःलाई वाहन बनाई त्यसमाथि कुल्चेर बस्ने भैरवजस्तो देखिने, आठ हाते देवता बारे कसैलाई थाहा रैनछ । दिन बित्दै गयो, एक वर्ष(दुई वर्ष(तिन वर्ष, समयले काचुली फेर्दै गयो । तर मेरो किन को जवाफ पाउँदै पाईन। देशमा नयाँ परिवर्तन संगै सम्पदा विनास हुँदै गए । सम्पदाका मठ–मन्दिर, पाटी पौवा भत्काई बाटो चौडा गर्ने क्रम बढ्दै गयो । यस अत्याचार बिरुद्धमा सम्पदा प्रेमीहरु लागि परे । विक्रम.संवत २०७२, (नेपाल संवत ११३५ लछलाथ्व) मा त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्गत नेपाल भाषा केन्द्रिय विभागबाट पाटन क्याम्पसमा रन्जना र प्रचलित लिपीको क्लास लिएर प्रमाणपत्र पनि हासिल गरिसकेको थिएँ । यती मात्र होइन ब्रह्म लिपी पनि सिकें । यस लिपी शिक्षाले मलाई लोगो डिजाइन गर्न र शिला पत्र पढ्न अलि–अलि मद्दत ग¥यो । अलि–अलि किन भने प्राय शिलापत्रहरु राम्रो अवस्थामा भेटिंदैन थियो । तर आफुलाई नेवार भनाउने साथीहरुलाई चाही यस तिनवटा लिपी (रन्जना, प्रचलित र ब्रह्म) बारे त के कोयना गणेद्यः बारे पनि रत्तिभर थाहा रैनछ ।

दिन बित्दै गयो । चार वर्ष भयो । कोयना गणेद्यः, जलविणायक बारे खोज्दै हिडेको पनि । धेरै पौराणिक किताबहरु किनें÷पढे तर कुनै किताबमा यस बारे लेखेको भेटिएन । बरु अरु विणायक बारे थाहा पाएँ । त्यहिँ बेला देशमा कोरोना भाइरस भित्रियो। म बेरोजगार भएँ, काम केहि थिएन दिनभरि पौराणिक/ईतिहासका किताबहरु पढ्ने र गुगल सर्च गर्ने अनी सम्पदा भ्रमण गर्ने मात्र काम भयो । यसै क्रममा सम्पदा क्षेत्र घुम्दै गर्दा, एक दिन संयोगले पहिले एस्पेन एडमा संगै काम गरिसकेको सुबेष भाई बसन्तपुरमा भेटभयो । उसले ग्राफिक डिजाइनको काम छोडेर दिक्षा लिई आफ्नै पुर्खौली गुभाजुको काम गर्न थालेको रहेछ । सुबेष भाईबाट स्वयम्भु, बज्रयान, चर्या र काल भैरवको मूर्तिमा देखिएको पोजिशनको अर्थ बारे धेरै कुरा थाहा पाएँ ।

मंसिर १५, २०७७ सोमबारको रात घरमा आफ्नो मोबाइलबाट पिन्टेरेस्ट एप हेर्दै थिएँ । त्यहाँ मैले यहिँ कोयना गणेद्यः, जलविनायकको थांका पैन्टिंगको फोटो भेटे, लगतै मैले त्यो फोटो सुबेष भाईलाई पठाएँ । भाईले मलाई स्वयम्भु पुराणका केही चार÷पांच पानाहरुको फोटो पठायो । मेरो खुशीको कुनै सिमा रहेन । वर्षौ खडेरी पछी, हर्षोल्लासका साथ करुणामयको आगमनसंगै देशमा सहकाल छाएको जस्तो महसुस भयो । तर पानाहरुमा लेखेको अक्षरहरु शुद्ध नेपाल भाषामा रहेछ । कत्ति शब्दहरु बुझ्न मैले नेवार÷नेपाली÷इंग्लिसू डिक्सनरी पल्टाउँनु प¥यो । आखिरमा चार वर्ष पछि मैले ूकोयना गणेद्यः, जलविणायकलाई कुल्चेको त्यस मूर्तिबारे बिहाइन्ड द सिनू थाहा पाएँ ।........

बिहाइन्ड द सिन ः

स्वयम्भू पुराण गन्धेश्वर वेतराग महात्म्यू कथा अनुसार, उहिले एक समयमा ओंदीयान आचार्य फणिकेश्वर वेटराग सिद्ध गर्न ूअष्ट सिद्धिको प्रत्यक्ष मैले हेर्छुू भनेर आचार्य फणिकेश्वर वेतरागवाट आज्ञा भए अनुसार उत्तर दिशा जाँदा कछपाल पर्वतमाथी गएर हात्तीको छाला ओछ्याई त्यस माथी कुशासनू बिछाई त्यस माथी आफु बसी बत्तीस पत्र भएको छत्र ठड्याएर तपस्या गर्न तेत्तिसकोटी देवताहरुको आराधना गरि पुजा भावले तपस्या गर्दै थिए । तप गर्नु भन्दा पहिला इन्द्रदेव लगायत तेत्तिस कोटी देवताहरुलाई बोलाई पुजाभाव होम गरि भोजन आदि गराई विदा गरे र आफु तपमा लिन हुन थाले । त्यहि पर्वतमा बसीरहेको गणेशलाई त्यस भोजमा नबोलाएकोले ध्यान गरिबसेको ओंदियानलाई देखी गणेद्यः अत्यन्त रिसाइ ूओहो ! आचार्य मेरो पर्वतमा आएर तप बसेर, मलाई बाहेक सबै देवताहरुलाई भोजन गरायौ, मलाई बोलाउदा पनि बोलाएनौ, खाना पनि ख्वाएनौ हेर हेर ! मेरै अंश हात्तीको छालालाई ओछ्याएर त्यस माथी बसेर मलाई साह्रै हेला गरेको रैछौ । यसलाई त म......ू भन्दै गणेश मुर्मुरिन्दै रिसाएर, ओंदियानलाई खत्तम गर्छु भन्दै आफ्नो गण र  शैन्य संगम ग¥यो ।

गणेद्यःको शैन्यत पुटन, कटपुटन, अपस्मारग्रह अमुश्यगण, नागगण, राक्षसगण यस्तै थुप्रै संगम गरेर गणेशद्यःेले तिनीहरुलाई हेरेर हे ! मारगणहरु तिमीहरुलाई थाहा भयो मेरो पर्वतमा बसेर सबैलाई बोलाएर भोज खुवाए । म यस पर्वतको मालिक मलाई नै नबोलाउने रे । मलाई यो अपमान सहनै सकिनं । त्यसैले मैले तिमीहरुको आह्वान गरेको हुँ । तिमीहरु यस पर्वतमा बसेर तप गर्दै गरेको ओंदियान आचार्यलाई तिमीहरु सबै गएर खत्तम गरेर आउ ।

गणेद्यःको आज्ञाको पालन गर्दै पुटन, कटपुटन अपस्यारप्रह, अमनुश्यगण, नागगण, राक्षसगण आदि सारा समूह एकत्रित भई ओंदियानले तप ध्यान गर्दै बसेको ठाँउमा गएर ध्यान भङ्ग गर्न खोज्दै बागमतीको पानी छ्यापे । कोही कछुवा भएर पर्वतको भित्र–भित्रसम्म दुलो खनेर भित्र पसी पर्वतनै हल्लीने गरी हल्लाए । कोही सर्प, कोही गोही, कोही भूमि खन्ने कीरा भएर त्यो पर्वत ठाउँ ठाउँमा प्वालै प्वाल पारिरहे। पर्वत अलि–अलि गर्दै पहिरो जान थाल्यो ।

जत्ति पर्वत हल्ले पनि, जतिसुकै पर्वतलाई पहिरो पठाए पनि ओंदियानलाई पर्वतबाट मुनी खसाल्न सकेन र तपबाट उठाउन पनि सकेन । ओंदियानले तारण किरण राखेर साधना गरी बसेको रहेछ । यसरी मारगणहरुले ओंदियानलाई केहि गर्न नसकेको देखेर अब मै गएर यसलाई सिध्याउँछु । भन्दै गणेद्यः आफै गयो । रिसाउदै प्रकोप भएर आउदै गरेको गणेद्यःलाई देखेर ओंदियान आचार्यले यो गणेद्यःले मलाई के गर्न आएको होला ? भनी डराएर तुरुन्तै विध्नान्तकूको आराधना ग¥यो । यसबेला अष्टसिद्धि प्राप्त गरेर सिद्ध वाक्य भइसकेको हुनाले ओंदियान आचार्यले आराधना गरेकोले तुरुन्तै ूश्री विध्नान्तकू प्रकट भएर ओंदियान आचार्यको अगाडी दर्शन दिई हे आचार्य के कारणवश मलाई आराधना गरेको ?


ओंदियान आचार्यले  विध्नान्तकको चरण कमलमा प्रणाम गरेर विन्ती गरे हे विध्नान्तक मेरो विन्ती सुन्नुहोस । म तप गरी बसिरहँदा धेरै नै मारगण आई पर्वतमा प्वालै प्वाल पारी पर्वत नै हल्लाएर मलाई खसाल्न खोज्यो । फेरी हात्तीको मुख भएको गणेद्यःले मलाई सास्ती गर्न आउदैछ । त्यसैले मैले हजुरको आराधना गरेको हुँ । ओंदियान आचार्यले यत्ति मात्र के भनेको थियो । यस्तो विन्ति सुन्नेबित्तिकै श्री विध्नान्तक तुरुन्तै क्रुध्द भइ क्रोध प्रकट गरेर खडक उचालेर पर्वतको प्वालहरुमा भित्रसम्म घोचेर हिर्काउदै खोज्न थाले । पर्वत भित्र खाल्टो खनेर बसेको पुटन, कुटपुटन, अपस्मारग्रह, अमनुश्य, यिनी सबै केहि भंगेरा भएर उडेर भागे, त्यसैले चंखुतीर्थ भनियो । कोही–कोही परेवा बनेर भागेर गयो । त्यहि भएर वंखुतीर्थ भनेर भनियो । यस्तै थरि–थरिका भएर भागेर गए त कतिलाई श्री विध्नान्तकले मारे । पछी गणेद्यःलाई देखेर श्री विध्नान्तकले समात्न गयो । गणेद्यः डराएर पर्वतबाट गल्छेडो हेरी त्यतातिर भागे तर विध्नान्तक उसलाई लखेट्दै समात्यो । समात्ने बित्तिकै भुइँमा पछारी आफ्नो खुट्टाले कुल्चेर गणेद्यःको दन्त समातेर तानेको बेला दन्त आंधा भाँच्यो। अनि त्यहि दन्त समातेर गणेद्यःको टाउकोमा हिर्काउन थाल्यो । गणेद्यःको टाउको फुटेर रगत निस्कियो । यसबेला गणेद्यः रोएर विन्ती गरे हे प्रभु श्री विध्नान्तक मलाई यत्ति शास्ती किन गर्नु भएको ? मैले पिडा सहन सकिन मलाई छोडी दिनुस ।

श्री विध्नान्तकले भने हे गणेद्यः ओंदियानको तप तिमीले किन भङ्ग गर्न खोजेको ?

श्री विध्नान्तकको कुरा सुनेर गणेद्यःले विन्ती ग¥यो हजुर आफैले कुरा बुझेर बिचार गरिदिनुस । विध्नान्तक ज्यु मेरो ठाउँमा मेरो पर्वतमै बसेर म एक जना बाहेक सबै देवगणहरुलाई निमन्त्रणा दिएर सबैलाई भोज खुवाएर तप गर्दै बस्यो । यसरी मेरो अपमान गरेर हेपेको हुनाले मलाई साह्रै चित्त दुखेर रिस उठेको मात्र हो प्रभु । 

यसकारण मैले मारगण पठाए यस आचार्यको तप भंग गर्न खोजेको । त्यहि बेला हजुर प्रकट हुनु भयो । गणेद्यःको यत्ति कुरा सुनिसके पछी श्री विध्नान्तकले ओंदियानलाई भने हे ओंदियान, तिमी पनि जसको पर्वतमा बसेका छौ उसैलाई निमन्त्रणा नगर्नु राम्रो कुरा होइन । अब देखी तिमीले जहाँ बसेर जुनसुकै काम गर्दा पनि सर्वप्रथम त्यस ठाउँको स्वामीलाई नै मान्नु, त्यसलाई निमन्त्रणा गर अनि मात्र अरु काम गर्नु । अब जे भए पनि भैहाल्यो । पहिले गणेद्यःलाई नै पुजाभाव गर्नु अनि तिम्रो कार्य सिद्ध हुन्छ । गणेद्यःलाई पनि चित्त बुझाएर विध्नान्तक त्यहि अन्तर ध्यान भएर लोप भयो ।

त्यस पछी ओंदियान आचार्य श्री विध्नान्तकको आज्ञाको पालन गर्दै पहिले गणेद्यःलाई पुजा गरेर भोजन गराएर क्षमा मागेर त्यहि ठाउँमा फेरी निर्विध्नपुर्वक तप ध्यानमा लिन भए ।

मन्दिर संगै रहेको शिलापत्र मूर्ति नजिकै रहेको चन्द्र, सुर्य अङ्कित सानो शिलापत्रमा लेखिए अनुसार श्री गणेशाय नमः  कोते शिवनरसिंको नाती डीठठा नरबहादुरको छोरा (काहिला) काठमाडौँ  जिल्ला पाँगा ढोकाफल टोल बस्ने लेखा अधिकृत रामचन्द्र र तस्य भार्या कृष्ण कुमारी समेत भै कुलको पितृदेवताहरुको उद्दारको कामना गरी श्री जलाविणायक ‘(विध्नान्तक)को प्रतिमा स्थापना गर्यौ, यसको संरक्षण गर्ने सर्वाधिक सबैमा छ। वि. संवत २०३९ साल जेष्ट सुक्ल नवमी १० गते ।

नेपाली भाषामै लेखिएको यस शिलापत्रमा म पहिले कहिलै आकर्षित भएन । मेरो ध्यान चार वर्षदेखि त्यहि मूर्तिमा मात्र रह्यो । पछी, साथी सुभाषले नै भनेर मात्र थाहा भयो । श्री जलविणायक (विध्नान्तक) को यस मूर्ति साथी सुभाषकै हजुर बुवा रामचन्द्र डंगोलज्युले स्थापना गरेका हुन् ।

अन्तः भनिन्छ, मनचित्तले ढुंगा खोज्यो भने देवता पनि भेटिन्छ । मलाई त्यस्तै भयो, ईच्छा शक्ती र दृढ़ निश्चयको संयुक्त प्रयासमा कसैलाई थाहा नभएको कुरा थाहा पाएँ । काठमाडौँ उपत्यकामा रहेका हरेक ढुंगाको मूर्तिमा कथा लुकेको हुन्छ । त्यसलाई खोतल्नु पर्छ । हामीले पुजा गर्ने विधी, सामाग्रीको पनि अर्थ हुन्छ ।  कुनै पनि मठ मन्दिर त्यतिकै बनाएको सम्झनु महामुर्खता हो ।


Thursday, February 18, 2021

भावनात्मक यथार्थ चित्रण—किरण जोशी

 भावनात्मक यथार्थ चित्रण—किरण जोशी





नृत्यको सहारामा अभिनय कला तर्फ उन्मुख भई १० वटा म्युजिक भिडियोमा आफ्नो कला प्रस्तुत गर्दै कलाकारीताको पहिचानको साथै लाखौं दर्र्शकहरुको स्नेह र माया पाउन सफल नायक किरण जोशीसंगको छोटो सम्बाद ।


१.के छ तपाईंको नौलो प्रस्तुती ?

— मेरो पछिल्लो म्यूजिक भिडीयो “लुमनां वल” गीतमा अभिनय गरें । सुजन बज्राचार्यको निर्देशन, सोहन मानन्धरको छायांकन सम्पादन मैले र सुजना बज्राचार्यले अभिनय गरेको छु ।

२. प्रदर्शन पछि कस्तो प्रतिकृया भयो ?

— धेरै दर्शकहरुबाट राम्रो कमेण्ट पाएँ । एकै दिनमा ८५०० दर्शकहरुले हेरि दिनुभयो । खुसि लाग्यो ।

३.भिज्यूअलबाट दर्शकहरुमा कस्तो प्रभाव पार्छ ?

— गीतको भावनालाई चरित्रले दर्शकहरुलाई स्पष्ट बुझाउने प्रयास गर्छ ।

४. व्यावसाियक कलाकारहरु प्रायः भिज्युलाईमा देखिंदैन किन होला ?

—धेरै जसोले भिजुलाईज एउा फेसनको रुपमा लिने गर्छ सके निर्माता आफै खेल्छन । नसके आफन्त, खेलाउँछ त्यसैले होला भिजुलाईजको गुणस्टर कम भएको महसुस गर्छु

५. यस क्षेत्रमा तपाईले कति आर्थिक आर्जन गर्नु भयो ?

— आपूmले चिनेको निर्माताले खेलाउँछ, यति उति पैसा भन्न मिलेन जति दिए पनि हात थाप्छु सन्तुष्ट छु ।

६. तपाईंको अभिनय कर्मले कुन वेला व्यावसायिक रुप लिन्छ ?

— मेरो अभिनयको भित्रीभाव बुझे निर्माता भेटें भनें व्यावसायिक रुप लिन्छ ।

७. अभिनय के हो ?

—कथा वस्तुको भावना अनुरुप सत्य तथ्य प्रस्तुत गर्नु नै अभिनय हो ।

८. चलचित्रमा अभिनय गर्नु हुन्न ?

— इच्छा थियो । साईट जुरेको छैन । 

९. कस्तो निर्देशकसँग काम गर्न रुचाउनु हुन्छ ?

—परिपक्व निर्नेशकसँग काम गर्दा सिक्ने मौका हुन्छ । मसँग भएको अभिनय कलालाई निखरिंदै प्रस्तुत गराउन सक्नु हुन्छ । आफ्नो क्यारियरलाई अगाडी बढाउन त्यस्तो निर्देशनसँग काम गर्न रुचाउँछु ।

१०.अन्तमा 

मनको कुरा राख्ने ठाउँ दिनु भएकोमा कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक परिवारप्रति हार्दिक नमन गर्दै मेरो पछिल्लो भिजुलाइज हेरि दिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु । 

धन्यवाद ।



प्रस्तोता ः पवन जोशी

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक पत्रिका २०७७ पौष २९ गते प्रकाशित

राष्ट्रिय भलिबल रेफ्री एवं प्रशिक्षक राजकुमार महर्जनसँगको कुराकानी

 राष्ट्रिय भलिबल रेफ्री एवं प्रशिक्षक राजकुमार महर्जनसँगको कुराकानी


राजकुमार महर्जनः राष्ट्रिय भलिबल रेफ्री एवं प्रशिक्षक तथा नेपाल ह्विलचियर वास्केटवलका संस्थापक तथा प्रशिक्षक

अहिले कीर्तिपुरमा मेयर खेलकुद कार्यक्रम अन्तर्गत विभिन्न खेलहरुको तालिम सञ्चालन भईरहेको सन्दर्भमा कीर्तिपुरका भेट्रान भलिवल खेलाडी एवं राष्ट्रिय भलिबल रेफ्री एवं प्रशिक्षक तथा नेपाल ह्विल चियर वास्केटवलका संस्थापक तथा प्रशिक्षक राजकुमार महर्जनसँग हाल सञ्चालन भैरहेको मेयर खेलकुद कार्यक्रम र कीर्तिपुरको भलिवल खेलको विकास गर्ने सम्बन्धमा भएको कुराकानी यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ ।

१. सबैभन्दा पहिले आफ्नो परिचय दिनुसन

उत्तर ः म राजकुमार महर्जन कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं.१० चिठू विहार टोलमा बस्छु । म पहिला भलिवल खेलाडी अहिले नेपाल भलिवल संघ अन्तर्गत राष्ट्रिय भलिवल रेफ्रि र अहिले मेयर खेलकुद कार्यक्रम अन्तर्गत भलिवल प्रशिक्षकको रुपमा काम गर्दैछु । साथै नेपाल बास्केटवल संघ र पौडी संघसँग आवद्ध भएर पनि प्रशिक्षण एवं रेफ्रीको काम गर्दै आइरहेको छु । त्यस्तै नेपालमा १५ वर्ष अघि ह्विल चियर वास्केटवल खेलको स्थापना एवं प्रशिक्षणमा पनि संस्थापकको रुपमा म लगायत संग्लेश महर्जनले काम गरेको थिएँ । र ह्विल चियर बास्केटवलमा नेपाल दक्षिण एशिया मै पहिलो स्थानमा पर्दछ .

२. मेयर खेलकूद कार्यक्रम मा तपाईंको भुमिका कस्तो रहेको छ ?

उत्तर ः हाल सञ्चालन भईरहेको मेयर खेलकूद कार्यक्रम अन्तर्गत भलिबल प्रशिक्षकको रुपमा काम गरिरहेको छ भने अन्य खेलको बारेमा र यस तालिम सञ्चालको बारेमा संयोजक नै नभए पनि नगरपालिकासँग पूलको काम गरिरहेको छु ।

३. भलिवलको सन्दर्भमा एक समयमा कीर्तिपुर पनि राष्ट्रिय स्तरमै पुगिसकेको अवस्था हो तर अहिले खस्केको अवस्था देखिन्छ, अहिले र पहिलेको भलिवलको अवस्था वारे तुलना गरि बताइदिनुस 

उत्तर ः भलिवल खेलको कुरा गर्दा कीर्तिपुरमा पहिला केही नभए पनि वर्षमा २÷३ वटा प्रतियोगिताहरु चाहे त्यो विद्यालय स्तरको होस् या खुल्ला प्रतियोगिताहरु भइरहन्थ्यो जस्ले गर्दा भलिवलमा राम्रो क्रेज थियो र २०६२÷०६३ सम्म एउटा राम्रो लेभल कायम भएको थियो झण्डै झण्डै राष्ट्रिय स्तरमै पुगेको अवस्था थियो । त्यसपछि अहिलेसम्मको स्थितिमा पुग्दा प्रतियोगिताहरु र प्रशिक्षण नभएको स्थितिले गर्दा खेलाडीहरु पनि कम हुँदै गयो र यस्को स्तर पनि खस्कँदै गएको अवस्था छ । तर अहिले यस मेयर खेलकूद कार्यक्रमले गर्दा यो खेलमा पनि पुजःर्जागरण आएको छ । त्यसको लागि कीर्तिपुर नगरपालिका धन्यवादको पात्र हुनुहुन्छ । हामी यही तालिममा मात्र सिमित नभए विशेष गरी महिलाहरुलाई राष्ट्रिय स्तरमै पु¥याउन राम्रो उचाई भएका खेलाडीहरु छानेर उमेर समूहदेखि नै राम्रो प्रशिक्षण गरेर टिम तयार गरी अगाडि बढ्ने योजना रहेको छ .

४. यो मेयर खेलकूद कार्यक्रम असारसम्म सञ्चालन हुने भन्ने सुनेको छु, त्यसपछि बन्द हुने हो कि ?

यस कार्यक्रमको सन्दर्भमा नगरप्रमुख रमेश महर्जनले आफ्नो कार्यकाल अवधिभर तालिमलाई निरन्तरता दिने बचन दिनु भएको छ । अहिले हामीलाई असार मसान्तसम्म प्रशिक्षकको रुपमा नियुक्ति दिएको छ । असार पछि पनि यस प्रशिक्षण कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिन प्रशिक्षकहरुको म्याद थप गर्ने भन्ने मेयर साहेबले वचन दिनु भएको छ । यस बाहेक अलिे जुन जुन स्थानमा तालिम सञ्चालन भइरहेको छ सोही स्थानलाई तालिम केन्द्रको रुपमा विकास गर्दै लाने मेयर साहेबले वचन दिनु भएको छ ।

५.तालिममा सहभागी खेलाडीहरुलाई आफुले सिकेको कुराहरु प्रदर्शन गराउन के योजना छ ?

उत्तर ः तालिम सञ्चालन गरेको बेला नै तालिमा सहभागि खेलाडीहरुको आपफ्नो खेलm प्रदर्शन गर्न ३ महिना पछि अन्तर विद्यालयस्तरीय प्रतियोगिता गर्ने भन्ने योजना छ । अब यो कोरोनाको स्थिति केही सामान्य भए पछि ती कार्यक्रमहरु सुरु हुन्छ र बाहिर पनि सहभागी गराउँदै लैजाने योजना रहेको छ ।

६.विद्यालय स्तरीय प्रतियोगिता गर्दा तालिममा सहभागी खेलाडीहरु टिममा नपर्ने, सम्भावना पनि हुन सक्छ, त्यसैले तालिममा सहभागीहरुको लागि मात्र त्यस प्रकारको प्रतियोगिता गर्ने कुनै योजना छ कि ?

उत्तर ः त्यस प्रकारको योजना पनि बनाएका छौं । कथं कदाचित कोरोनाको कारण विद्यालय स्तरीय गर्न नसकेमा यस तालिममा सहभागी खेलाडीहरुको बीच मात्र प्रतिस्पर्धा गराउने योजना पनि बनाएका छौं ।

७.तालिममा सहभागी खेलाडीहरु मध्ये बाटै खेलाडी छनौट गरेर कीर्तिपुरको टिम बनाउने योजना  छ की ?

उत्तर ः एकदम सही हो यस तालिममा सहभागी खेलाडीहरु बाटै उत्कृष्ट खेलाडीहरु छनोट  गरेर एउटा राम्रो टिम बनाउने र नेपालको कुनै पनि ठाउँमा सहभागी गराउने नभए काठमाडौं उपत्यकामा सहभागी गराउने र अन्त कतै प्रतियोगिताहरु नभए कीर्तिपुरमै प्रतियोगिता गरेर खेलाउने योजना रहेको छ ।

८.कीर्तिपुरमा भलिवल खेलाडी कम भएर जानुको मूल कारण के हो जस्तो लाग्छ ?

उत्तर ः हुनत अहिले भलिवलको अलग्गै सेमी कभर्डहल देवढोकामा बनेको छ । पुर्वाधार बनेजस्तै त्यस्को प्रतियोगिता पनि निरन्तर रुपमा भैराखेको भए खेलाडीहरु हुन्थ्यो । प्रतियोगिता नभएको कारणले गर्दा नै कीर्तिपुरमा भलिबल खेलाडीहरु कम भएर गएको छ । यसमा खेलाडीहरुले स्कोप देखेन । एउटा प्रतियोगिता खेल्न वर्षौं पर्खनु पर्ने । विद्यालय स्तरको कलेज स्तरको प्रतियोगिता नै नहुने । राष्ट्रिय खेल भएर पनि यो खेल अलि उपेक्षित जस्तो भएकोले पनि खेलाडी कम भएको हो । जबकि बास्केटवलमा स्कूल लेभल र कलेज लेभलका गेमहरु नियमित भैरहन्छ ।

९.अन्तमा कीर्तिपुरको भलिवलको साख जोगाउन कस्तो योजना बनाउनु भएको छ ?

उत्तर ः अहिले सञ्चालन भइरहेको मेयर खेलकूद कार्यक्रमले पनि त्यो जोगाउन केही महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने आशा गर्न सकिन्छ । साथै आगामी दिनमा पहिले जस्तै विद्यालय स्तरीय र खुल्ला तथा भेट्रान भलिवल प्रतियोगिता नियमित गर्दै जाने योजना छ । साथै कीर्तिपुरमा भलिबल खेलको म्यानपावर तयार गर्न भलिवल प्रशिक्षक तालिम सञ्चालन गर्ने योजना पनि रहेको छ ।



प्रस्तोता ः प्रदिप महर्जन

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक अंक ४७७ २०७७ पौष २९ गते प्रकाशित

Wednesday, February 17, 2021

अविस्मरणीय Damil को फार्मिङ्ग यात्रा बाराको जितपुर र विराटनगर—२

 अविस्मरणीय Damil को फार्मिङ्ग यात्रा बाराको जितपुर र विराटनगर—२


निरज मान सिंह 

गत अंकमा बाराको जितपुर फार्मिङ्ग यात्रा पछि विराटनगर हिंडेको पढ्नु भएको थियो । अब विराटनगरको बारेमा पढ्नु होला ।

करिब दश बजे राती बिराटनगरको होटेल पाँचाली पुग्यौं । विगतका केहि यात्राहरूको तुलनामा यो यात्रा अलि लामो नै हो भन्नु पर्छ । काठमाडौँबाट हेटौडा–जितपुर हुँदै पूर्व पश्चिम राजमार्गबाट बिराटनगर पुग्दासम्म खुट्टा सुन्निएर जुत्ता पनि साँघुरो भइसकेका थिए । सबै जना लामो यात्राले थाकेका थियौं । 

भोलि बिहान ९ बजे तयार भएर १० बजे सुरु हुने ईष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्थाको आठौ वार्षिक साधारण सभामा सहभागी हुन जानु थियो । त्यसैले नुहाईवरी छिट्टै सुत्यौं ।

दोस्रो दिन ः

“ढक–ढक–ढक” कसैले हाम्रो कोठा १०४ को ढोका खट्खटायो । 

मेरो निन्द्रा खुल्यो । सिरानी छेउमा राखेको घडी हेरें बिहानको आठ बजेको रहेछ । मैले ढोका खोले, जेनिस सर रहेछ, “गुडमोर्निंग दाई, मिल्क टी खानु हुन्छ कि ब्लैक टी ?” 

“गुडमोर्निंग, मेरो लागी मिल्क टी अनि सुरजको लागी ब्लैक टी” मैले भनें । जेनिस सर त्यति अर्डर लिएर जानु भयो । रुम मेट सुरजको बेडतिर हेरें सुरज आफ्नो ओछ्यानमा थिएन । 

एकछिन पछी बाथरुमबाट नुहाएर निस्कियो । “गुडमोर्निंग” रुमालले टाउको पुछ्दै भन्यो ।

“गुडमोर्निंग सुरज, तिमी ब्लैक टी पिउछौ नि होइन ? मैले त्यहि अर्डर दिएको छु ।”

“ए हुन्छ ।” उसले छोटो उत्तर दियो । म पनि रुमाल लिएर बाथरुम छिरें ।

केहि छिनमा हाम्रो कोठामा मिल्क टी र ब्लैक टी आयो । चिया पिएर हामी कोठाबाट निस्कियौं । अर्को कोठा १०१ मा नास्ता तैयार रहेछ । हामी नास्ता गरेर गाडीमा चढी रोडसिड चौकमा रहेको ईष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्थाको अफिसमा पुग्यौं । सबै कर्मचारी उपस्थित भइ आ–आफ्नो काममा ब्यस्त देखिन्थे । त्यहाँ केहि क्षण बसेर हामी होटेल श्री भिन्तुनामा गयौं । ईष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्थाको आठौ वार्षिक साधारण सभा यसै होटेलमा हुँदै छ ।



मैले पनि सहकारीको साधारणसभामा भाग लिएँ । इष्टर्न स्टार कृषि सहकारीका अध्यक्ष यशोदा राईद्वारा प्रस्तुत वार्षिक प्रतिवेदन हाम्रो हात हातमा दियो । यशोदा राईले वाचन गर्नु भएको प्रतिवेदन पढेर म छक्क परें । यसपाली कोभिड १९ का कारण हाम्रो कीर्तिपुरका कतिपय सहकारीहरुले शेयर बोनस नै खुवाउन सकेन भने कतिपयले थोरै मात्र दियो भन्ने सुनेको थिएँ । यहाँ त कोभिड १९ ले खासै प्रभाव नपारे रहेछ ।

उक्त सहकारीमा शेयर सदस्य २९५ रहेका छन । जसमा महिला १९४ जना र पुरुष १०१ जना रहेका छन । ३० वटा कृषि हित लघु समूह निर्माण गरिएको रहेछ । शेयर पूजीमा आ.व.०७५/७६ मा रु.१०,७०,२०,०००/ भएकोमा आ.व.०७६/७७ मा १११.२४ प्रतिशतले रु.११,९०, ४७,०००/ बढ्न गई आ.व. ०७६/७७को अन्त्यमा जम्मा रु. २२,६०,६७,०००/ रहेको जानकारी दिनुभयो । त्यस्तै स्थीर सम्पत्ति पनि बढेको जनाइएको छ आ.व.०७५/७६को अन्त्यमा स्थिर सम्पत्ती रु.१०,९९,०९, २९७ भएकोमा आ.व.०७६/७७ को असार मसान्तमा थप रु.१४,३२,६३,०७०/ जस अन्तर्गत जग्गा विस्तार माछा पोखरी निर्माण, भवन निर्माण रहेको छ भने उक्त स्थिर सम्पत्तिमा रु.५,९७,०१०/८० ह्रासकट्टी गरी आ.व. ०७६/७७ मा १३०.३५ प्रतिशत वृद्धि हुन गई अन्त्यमा रु. २५,२५,७५, ३५७/ हुन गएको छ । उक्त सहकारीले खुद नाफा रु.१,१०,३३,१२८/ रहेको जनाइएको छ ।

उक्त साधारण सभामा अध्यक्षले भावी कार्यक्रम भनेर धेरै प्रस्तावहरु प्रस्तुत गर्नु भएको थियो जसमा मुख्य मेरो ध्यान आकृष्ट गरिएको प्रस्तावहरु निम्न रहेका छन ।

क) यस वर्ष ५०० वटा भैंसी र ५०० वटा पाडा पाडी खरिद गर्ने, 

ख) यस वर्ष ५००० हांस पालन गर्ने, 

ग) बंगुर पालनको लागि ५० वटा माउ र ५०० वटा बच्चा राख्ने खोर निर्माण गर्ने, 

घ) शेयर पुँजी रु.२५ करोड पु¥याउने र सिएनजी प्लान्त राख्ने प्रस्ताव  पारित गरियो । 

साधारण सभाको समाप्ती पछि करिब १ बजे तिर होटेल श्री भिन्तुनामै खाना खाएर हुँकियौं ईष्टर्न स्टार कृषि सहकारी संस्थाको ईष्टर्न स्टार एकिकृत कृषि बन परियोजनाको लागि । बाटो पनि निकै कच्ची र धुलाम्मे थियो । करिब ३ बजेतिर हामी ईष्टर्न स्टार एकिकृत कृषि बन परियोजना पुग्यौं । 



६० बिगाहामा फैलिएको यस फारमको सुपरभाइजर सबिन सरले गेटबाट भित्र पस्ने बित्तिकै हामीलाई स्वागत गर्नुभयो । लगतै भैसीको दुईवटा गोठहरू देखे । एउटामा माउ र अर्को गोठमा पाठा, पाठी राखिएको रहेछ । “यहाँ टोटल माउ भैसी मात्र ७५ र पाठा(पाठी गरी ४० वटा छन् ।” सबिन सरले विवरण दिंदै हुनुहुन्थ्यो । अरुहरू भैसी नजिक बसेर सेल्फी लिन थाल्यो । हुन त मेरो लागी यी भैसी, गोठ, पराल कुनै नौलो होइन । म तराईमै हुर्केकोले मेरो लागी यो सब सामान्य नै थियो । तै पनि एउटा सम्झनाको लागी फोटो खिच्न म पनि पछी परिन ।






गोठबाट अलि पर पुगे पछी खेतका गराहरूमा मकैको सानो बोटहरू लहलहाउँदै देखें । त्यसलाइ मकै घाँस भनिँदो रहेछ । भैसीको दानाको रुपमा प्रयोग हुने हुनाले रोपेका रहेछन । त्यहि लाईनको पर पट्टिको खेतमा खरको थुप्रो राखिएको देखें । भैसीको गोठमा यहिंकै खरको प्रयोग गरी छाना छाउने रहेछ । जसले गर्दा गर्मीमा तापक्रम मेन्टेन गर्ने र जाडो याममा सर्दी मेन्टेन गर्न सहयोग पुग्ने रहेछ । यसै खेतको बाँया पट्टि खेतमा झन्डै-झन्डै ५०-६० वटा खाल्टो खनी पानीमा अजोला खेती गरि रहेको यहाँ पनि देखे ।

“नेपालकै पहिलो र ठुलो अजोलाको फार्मीङ्ग हामीले नै गरेका हौ । अहिले यसलाई अझै डेभलप गर्दै लान बाकी नै छ । अहिले छाना नराखेकोले खैरो देखिएता पनि छानामा राख्ने बित्तिकै हरियो हुन थाल्छ ।” सबिन सरले हामीलाई जानकारी दिंदै अगाडी बढ्नु भयो । हामी पनि पछी(पछी लाग्यौं ।

अजोला खेतिबाट अझै अगाडी बढ्दा पोखरीहरू देख्यौं । यहाँ पनि २०वटा पोखरीहरु मध्य चार(पांचवटा पोखरीहरूमा हाँसहरू हामीहरूलाई देखिने बित्तिकै सबै एकै स्वरमा कराउंदै, एउटा पोखरीबाट अर्को पोखरीमा झुण्डका झुण्ड पोखरीमा वारिपारी गर्दै गरेको मनोरम दृश्य देख्यौं । यहाँ हाँसहरू ८ सय वटा पालेका रहेछन ।

“माछा पालेको पोखरीमा हाँसले अक्सिजन प्रवाह गर्ने हुनाले पनि हाँस पाल्ने रहेछन् । नर्सरी पोखरीमा हाँसहरू छोड्दैनौं । यस पोखरीमा हाँसले खान नसकिने ठुलो माछाहरू भएको हुनाले पनि हामीले हाँसलाई छोडी रहेको हो” सबिन सरले हाँस खेल्दै गरेको पोखरी देखाउंदै भन्नु भयो ।


त्यहाँबाट अलि अगाडी जाँदा पोखरीसंगै रहेको एल आकारको जग्गामा होमस्टे बनाउन जग पनि खनी सकेको देखे । योजना अनुसार एग्रोटुरिजमको निमित १२ वटा होमस्टे घरहरू पारि पट्टि बनाई, पोखरीसंगै कटेजहरू बनाउने र कटेजमा बसी माछा मारेर साँझपख क्याम्प फायरगरि बारबीक्यु गर्ने ठाउँ बढाउने रहेछ । सबिन सरले योजना भन्दै गर्दा आफु नै पोखरीमाथी खरले बनेको कटेजमा बसी माछा मारीरहेको कल्पनामा हराउन पुगेछु । संगै घुम्न आएको साथीले त अर्को वर्ष आउँदा यहिँ होमस्टेमा बसी साँझ हाँस, माछा बारबीक्यु गर्ने योजना समेत बनाइसकेका रहेछन् । म तिर फर्की “अर्को साल आउदा यसो गर्दा कसो होला ?” भनी आफ्नो योजना सुनाउन थाल्यो ।

उक्त पोखरीहरूमा अहिले पनि जाल हाल्यो भने डेढ-दुई किलो माछा आउने सबिन सरले भन्नुभयो । 

अली अगाडी जंगल छेउजाँदा सबैभन्दा ठुलो पोखरी देखे । सबिन सरसंग बुझ्दा १ बिगाह क्षेत्रफलमा फैलिएको त्यस पोखरीमा अहिले माछा नरहेको र डी.ए.पी, युरिया, गोबर राखेर मल तैयार गरिराखेको जानकारी दिनु भयो । गोबर चाहि पोखरीको माटोलाई मलिलो पार्न रहेछ । माछा पानीको सतहमा बस्ने र गोबर उनिहरूको दाना हुनाले पनि पोखरीमा गोबर राखिने र डी.ए.पी र युरियाले पानीलाई हरियो बनाउनुका साथै फोहर पानीलाई सफा बनाउने रहेछ । पोखरी प्रसोधनको प्रक्रिया सकेपछी तिलिपिया प्रजातिका माछा छोड्ने योजना रहेको छ । 

काठमाडौँ बाटैसंगै गएको जेनिस सरको अनुसार स्वादमा निक्कै रुचाउने यस माछालाई पहिले रोयल परिवारहरुले मात्र खाने गरिन्थ्यो । थाइल्याण्डको राजाले नेपालको राजालाई थाईल्याण्डको चिनो स्वरूप तिलिपिया माछा दिएको रहेछ । नेपालको राजाले यसलाई संरक्षण गरेपछि नेपालमा तिलिपिया प्रजातीको माछा पालन सुरु भएको रहेछ । क्यानमा प्याक भई साल्मोन, टुना भनेर बजारमा बेचिने प्राय यहि तिलिपिया माछा नै हुने रहेछ ।

त्यसपछी पोखरी वारि पट्टि देखिने बिभिन्न रुखहरू रोपीरहेको एग्रोफोरेस्त्रीमा गयौं । जसलाई एग्रोफोरेस्त्रीको रुपमा मात्र नभई एग्रोटुरिजमको रुपमा पनि लैजाने योजना रहेको सबिन सरले बताउनु भयो । 

ईष्टर्न स्टार एकिकृत कृषि बन परियोजनाको गेटबाहिर पक्ष्श्चिममा रहेको २० बिगाह जग्गामा पहेलो तोरीको फुल लहलहाउँदै गरेको मनमोहक दृश्यले स्वागत गर्दै थियो । सबैले मोबाइल खल्तीबाट झिकी फोटो खिंच्न ब्यस्त देखिए । 

पछी यस ठाउँमा पैगोडा सैलीको हाउजीङ्गहरू बनाई बिदेशी र स्वदेशी पर्यटकहरू १५(२० दिन बस्न मिल्ने गरी यहिकै अर्गानिक खाना संगै अग्रोफार्म मै रमाउने बातावरण बनाउने योजना दिनेश सरले आफ्नो मोबाइलमा रहेको “दर्शन कल्चरल भिलेज” प्लानिंङ्ग म्याप देखाउंदै हामीलाई सुनाउनु भयो ।

यस क्षेत्रमा पर्यटन विकासको लागी यहाँकै स्थानियको प्रमुख भुमिका रहने गरी यस क्षेत्रको रहनसहन, भाषा, कला, संस्कृति, नाचगान र असल सभ्यता, चाडपर्व आदिका बारेमा जानकारी दिन सकियो भने अझै एग्रोटुरिजममा टेवा पुग्ने छ ।


Friday, February 12, 2021

कीर्तिपुर सहकारी संघ लि.को प्रारम्भिक साधारण सभा

 कीर्तिपुर सहकारी संघ लि.को प्रारम्भिक साधारण सभा




नजरराम महर्जन


नेपाल राज्यभरिमा नै पहिलो पटक कीर्तिपुर नगरपालिकामा स्थानीय तहमा सहकारी संघ गठन भएको छ । 

उक्त सहकारी संघको प्रारम्भिक साधारण सभा गत माघ २३ गते श्रीपञ्चमी मानन्धर गुथिको हलमा सम्पन्न भएको छ । संस्थाका संयोजक दिल बहादुर महर्जनको सभापतित्वमा र प्रमुख अतिथि कीर्तिपुर नगरपालिकाका मेयर रमेश महर्जनले पानसमा दीप प्रज्वलन गरी उद्घाटन गर्नु भएको थियो ।

अन्य अतिथिहरुमा राष्ट्रिय सहारी महासंघका प्रतिनिधि केदार मानन्धर, राष्ट्रिय सहकारी संघका प्रतिनिधि बाबु खनाल, जिल्ला सहकारी संघका खेम सुवेदी, कीर्तिपुर नगरपालिका सहकारी विभाग प्रमुख सुजिन्द्र महर्जनको उपस्थिति रहेका थिए ।  सर्वोन्नती सहकारीका निरोज विष्टले संचालन गर्नु भएको उक्त कार्यक्रममा स्वागत मन्तव्य दयालक्ष्मी महर्जनले दिनु भएको थियो । त्यसपछि ज्ञात अज्ञात सहिदहरुप्रति श्रद्धाञ्जली स्वरुप एक मिनेट मौन धारण गरिएको थियो । संयोजक दिलबहादुर महर्जनले  प्रतिवेदन प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।  उहाँका अनुसार २०७२ साल पछि निस्क्रिय रहेका सहकारी समन्वय समतिलाई पुनर्जागरणसहित २०७५ साल बैशाख २० कीर्तिपुर बहुउद्देश्यीय सहकारी भवनमा १६ वटा सहकारीको प्रतिनिधिहरुको उपस्थितिमा दिलबहादुर महर्जनको संयोजकत्वमा कीर्तिपुर सहकारी सञ्जाल ९ जनाको तदर्थ समिति गठन गरी सुरुवात गरियो । त्यसपछि हालसम्म ३५ वटा सहकारी संस्थाहरु आवद्ध रहि यस कीर्तिपुर सहकारी संघ लि.को दर्ता गरिएको हो । हाल कीर्तिपुर क्षेत्रमा नियमित संचालनमा रहेका ८२ वटा सहकारी संस्थाहरुलाई पनि यसको सदस्य बनाउने प्रयास गरिरहेको बताउनु भयो ।


उहाँका अनुसार न्यूनतम रु. ५ हजार तथा अधिकतम सहकारी ऐन अनुसार नबढ्ने गरी संस्थाले ५० हजार कित्ता रु.१०० का दरले रु.५० लाख बराबरको शेयर जारी गर्नेछ । सञ्जालको रुपमा रहँदा नै २०७४÷१२÷२० गते कृष्ण क्याटरिंग नयाँबजारमा ४२ वटा सहकारी संस्थाहरुको २÷२ जना प्रतिनिधिहरुको सहभागितामा नयाँ संशोधित सहकारी ऐन २०७४ र कीर्तिपुर न.पा.बाट जारी गरिएको सहकारी विधेयक २०७४ को बारेमा जानकारी तथा अन्तरक्रिया कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको जानकारी दिनु भयो ।

त्यस्तै मिति २०७६÷१२÷ मा कोभिड–१९को संक्रमणबाट बच्न की.न.पा. भित्रका विभिन्न चोक चोकमा र टोल टोलमा साबुन, बाल्टिन, बाटाको व्यवस्था गरी “साबुन पानीले हात धोऔं र कोरोना संक्रमण बाट बचौं” भन्ने अभियान चलाएका थिए ।

त्यस्तै सञ्जालमा आवद्ध सहकारी संस्थाहरुबाट न्यूनतम रु१० हजारका दरले २५ वटा संस्थाबाट सक्दो आर्थिक संकलन गरी मिति २०७६÷१२÷२७ गते १५ हजार थान सर्जिकल माक्स, र २५ के.जी.को सोना मन्सुली चामल १०० बोरा कोरोनाबाट प्रभावितलाई वितरण गर्न की.न.पा.ला हस्तान्तरण गरिएको थियो । 

उहाँका अनुसार संघको भावी योजना तथा कार्यक्रममा मुख्य निम्न बुँदाहरु रहेका छन ः

१) कीर्तिपुर न.पा.भित्र सञ्चालनमा रहेका सम्पूर्ण सहकारी संस्थाहरुलाई सदस्यताको लागि पहल गर्ने ।

२.सहकारी विभाग, राष्ट्रिय सहकारी विकास बोर्ड, कीर्तिपुर न.पा., काठमाडौं जिल्ला सहकारी संघ र राष्ट्रिय सहकारी बैंकको सहकार्यमा सहकारी संस्था तथा सञ्चालकहरुको व्यक्तित्व, नेतृत्व एवं क्षमता अभिबृद्धिको लागि तालिम आयोजना गर्ने ।

३.मर्जरको लागि अन्तरक्रिया कार्यक्रम आयोजना गर्ने ।

४.सहकारीका प्रतिकुल ऐनहरुलाई अनुकुल बनाउन सम्बन्धित निकायमा ऐन नियमको संशोधन र परिमार्जनको लागि अग्रणी भुमिका खेल्ने । 

५. यस क्षेत्रको नियमनकारी निकाय कीर्तिपुर नगरपालिकाको सहकारी शाखाबाट गरिने अनुगमनको कार्यमा यस संघको प्रतिनिधि सहितको अनगमनको लागि पहल गर्ने । 

६.कीर्तिपुरमा रहेका सहकारीहरुको सामुहिक सहभागीतामा व्यवसायिक परियोजना तयार गरी लगानीको लागि आवश्यक पहल गर्ने ।

७.कीर्तिपुर क्षेत्रमा रहेका सहकारीहरुको अनुगमन गरी सुशासनको लागि आवश्यक परामर्श दिने रहेका छन ।

प्रमुख अतिथी मेयर रमेश महर्जनले २०७२ सालको भूकम्पको बेला नै कीर्तिपुरका सहकारीहरुसँग समन्वय गरी भुकम्प पिडितहरुलाई सहयोग गरेको स्मरण गराउनु हुँदै संघको गठनसंगै यस क्षेत्रको समग्र सहकारी आन्दोलनलाई थप बलियो बनाउन, स्वरोजगारी तथा उत्पादकत्व वृद्धिका लागि समन्वय र सहकार्य गर्ने आधार तयार भएकोमा खुशि ब्यक्त गर्दै कीर्तिपुर नगरपालिकाको सहयोगीका रुपमा संघ स्थापित होस् भन्ने भनाई सहित साधारणसभाको पूर्ण सफलताको लागि शुभकामना दिनु भयो । 



त्यही दिन भएको बन्दा सत्रमा १३ सदस्यीय कार्यसमिति पनि चयन गरिएको छ । जसमा  १.अध्यक्ष ः दिलबहादुर महर्जन –कीर्तिपुर बहुउद्देश्यीय सहकारी, २.उपाध्यक्ष ः राममान सिंह —भिजन कीर्तिपुर सहकारी, ३.सचिव ः सिद्धिकुमार मानन्धर—श्रीपञ्चमी सहकारी, ४.कोषाध्यक्ष ः हिराबहादुर महर्जन—सिष्टमेटिक सहकारी, ५.सदस्यहरुमा नविन नकर्मि–बाघभैरव सहकारी, ६.रबिन्द्र बहादुर प्रधान– उमामहेश्वर सहकारी, ७.श्याम महर्जन– प्रगतिशील सहकारी, ८.दयालक्ष्मी महर्जन–झीगु महिला सहकारी, ९.राजेश महर्जन–शंखरापुर सहकारी, १०.रुपेश महर्जन– द्यःध्वाखा सहकारी, ११.विन्दा थापा–वपि महिला सहकारी, १२.निरज विष्ट–सर्वोन्नती सहकारी, १३.सादुराम महर्जन– बालकुमारी सहकारी रहनु भएको छ । 

त्यस्तै लेखासमिति संयोजकमा मन्जली महर्जन–लूजः सहकारी, २.हिराशोभा महर्जन — महिला एकता सहकारी, ३.राम महर्जन– सुनौलो कीर्तिपुर सहकारी रहनु भएको छ ।


Monday, February 8, 2021

हाइकिङ र पर्यटन

हाइकिङ र पर्यटन






—प्रदिप महर्जन

आजभोली हाइकिङ शब्द जनजनमा निकै परिचित हुँदै गएको छ । अमm युवा युवतीहरु लाई विदा दिनहरु आउने भए पछिभ कुन ठाउँ र डाँडामा घुम्न जाने भन्ने कुरा सँगै यात्रा गर्ने बिन्दु निर्धारण गरेर हिंडने प्राकृतिक आनन्द लिनुको साथै साहसिक कार्य गर्न निस्कने गर्दछन् । 

यस्तै प्रकारको कृयाकलापहरु गरेर मनोरञ्जन साहसिक कार्य गर्ने, प्राकृतिक आनन्द लिंदै पर्यटकीय गतिविधि बढाउने काम विगत केही वर्ष देखि ईजी हाइक समूह कीर्तिपुरले प्रत्येक महिनाको दोश्रो शनिवार आयोजना गर्दै ३४ औं पटक भइसकेको छ । यसरी एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा घुम्न गएर आर्थिक गतिविधि चलायमान पनि गर्ने भएकोले हाइकिङ लाई पर्यटन सँग जोडेर हेर्ने पनि गरिन्छ ।

पर्यटन के हो ?

पर्यटन भन्नाले एक ठाउँका मानिसहरु अर्को नयाँ ठाउँमा एकै दिन होस् वा दुई वा सो भन्दा बढी दिन बिताएर शैक्षिक व्यापारीक, कृषि, धार्मिक, खेलकूद जस्ता कार्यहरुसँग सम्बद्ध भई र स्वेइच्छिभक तरिकाले पनि फर्कने कृयाकलाप भन्ने बुझिन्छ । जस्ले गर्दा त्यस ठाउँमा हुने आर्थिक कृयाकलाप का कारण स्थानीय मानिसहरुको आर्थिक सामाजिक विकासमा टेवा पु¥याउने हुन्छ । यस्तै काम हाइकिङ क्रियाकलापले पनि गरेको पाइन्छ ।

हाइकिङ के हो ?

हाइकिङ कार्य खास गरेर लामो समयसम्म शारीरिक परिश्रम गरेर गरिने कार्य शारीरिक शिक्षको महत्वपूर्ण कृयाकलापको रुपमा लिने गरेको पाइन्छ । प्रकृति प्रेमी तथा आफनो स्वास्थ्य प्रति सजग मानिसहरु प्राकृतिक स्थल, वन जङ्गल, डाँडाकाँडा आदि ठाउँमा ८/९ घण्टा पैदल हिंडेर त्यहाँको प्राकृतिक वातावरण सँग साक्षात्कार हुँदै त्यहाँ पाइने चराचुरुङ्गी, वन्यजन्तु आदिको आनन्द लिंदै रमाइलो गर्न जाने कार्यक्रम नै हाइकिङ हो । अर्थात स्वच्छ हावापानी भएको डाँडा काँडा हिमाली भेगमा पैदल हिंडेर प्राकृतिक आनन्द लिनु र रमाइलो गरी एकै दिनमा फर्कने कृयाकलाप नै हाइकिङ हो । हाइकिङले गर्दा अहिलेको कोरोनाको महामारीको समयमा पनि वरिपरिका डाँडा काँडा, हरिया फाँट हिमाली भेग बन जङ्गल तिर पर्यटकीय गतिविधिहरु बढेको पाइन्छ ।

Hiking is popular all over the world as a hobby for sport enthesiats. This out door activity, enjoys the fresh air and mountains is a part of mountaineering which consist of walking, trekking and climbing mountains. Apart from bringing many health benifits, hiking is also an excellent way of recreation— Hiking history

हाइकिङको इतिहास ः

 हुन त हाइकिङ कहाँबाट कहिले सुरु भयो भन्ने यकिन तथ्याङ्क छैन तर पनि ढुङ्गे यूग देखि नै यो कृयाकलाप गरेर आएको पाइन्छ । त्यतिबेला मानिसहरु आफ्नो जीविकोर्पानका लागि शिकार गर्न र शत्रुबाट जोगिन एक ठाउँबाट अर्को ठाउँमा हिंड्ने गरेको पाइन्छ । हाइकिङ तथा ट्रेकिङको कुरा गर्दा रोमनका सम्राट हार्दियाकले १२५ तिर इटना (Etna) मा टे«किङ गरेको भन्ने पाइन्छ । त्यस्तै तेह्रौं शताब्दीको अन्त्यतिर इन्का साम्राज्यमा एन्डिङ पर्वतमा धार्मिक यात्रा गरेको तथ्यहरु पाइन्छ । त्यसपछि १९ औं शताब्दीमा जर्मन नागरिक फिलिप न्युसेमरले बल्याफ फरेष्टमा खोलेको पहिलो टुरिष्ट इन्फर्मेशन सेण्टरले हाइकिङ सर्वसाधारणमा प्रचार प्रसार भएको मान्न सकिन्छ । (Hi-tec Blog, when was hiking invented)   नेपाल कै कुरा गर्ने हो भने यातायातको साधनको अभावमा परापुर्व कालदेखिनै पैदल यात्रा गर्ने चलन भएकै हो । २५० वर्षभन्दा पहिले पनि पृथ्वी नारायण शाहले विभिन्न ठाउँमा आक्रमण गर्न सेनाहरु हिंडाएर नै लाने गर्दथे भन्ने कुरा इतिहासमा उल्लेख गरेको पाइन्छ ।

काठमाडौं उपत्यका मै पनि धेरै पहिले देखि नै नयाँ वर्षमा र योमरी पुन्हिको दिन धिन्चो चम्पादेवी डाँडा पैदल यात्रा गर्ने अहिले पनि यथावत छ । त्यस्तै नयाँ वर्षकै अवशर पारेर पूmल्चोकी, बाघद्वार/विष्णुद्वार (शिवपुरी डाँडा) र नागार्जुन डाँडा हिंड्ने चलन छँदैछ । इन्द्रजात्रा र गाइजात्राको अवसरमा मृत आत्माको चीर शान्तिको कामना गर्दै दहचोक इन्द्रदह यात्रा गर्ने चलन पनि छँदैछ । त्यसैले यो हाइकिङ पर्यटकीय गतिविधिको रुपमा धार्मिक सांस्कृतिक परम्पराको रुपमा परापूर्व काल देखि गर्दै आएको पाइन्छ ।

हाइकिङ र फोहर

धेरै मानिसहरु एक्लै दुक्लै वा समूहमा एकान्त ठाउँ उच्च पहाड वन जङ्गल हिमाल पर्वत हिंडेर घुमेर आनन्द लिने अहिले परम्परा जस्तै भैसकेको छ । यसले गर्दा पर्यटनको गतिविधिहरु बढ्नुका साथै ति मानिसहरुले लिएर गएका खानेकुरा तथा पेय पदार्थका सिसीहरु यत्रतत्र फालेर हिंड्नका कारण वातावरणमा फोहर मैलाहरु थुप्रिंदै गएको देखिन्छ ।  जस्ले गर्दा वातावरण प्रदुषित हुँदै गएको र अशोभनीय भएको देखिन्छ । हाइकिङ जाने क्रममा देखिएका फोहरहरुमा विशेषतः प्लाष्टिक झोलाहरु, मिनरल वाटर वोटल, रक्सी, वियरका सिसीहरु, अन्य पेय पदार्थका वट्टाहरु छन ।  त्यसैले स्वच्छ र हराभरा प्रकृति राख्न यस घुम्न निस्कने पैदल यात्रुहोस वा अन्यले आपूmले लगेका फोहरहरु सही तरिकाले बिसर्जन गरेमा निकै राम्रो हुने थियो । 

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक अंक ४७५ मिति २०७७ पौष १५ गते बुधवार प्रकाशित

रियाज विना असम्भव — चन्दीका वाडे घजु

 रियाज विना असम्भव — चन्दीका वाडे घजु





कुनै पनि काम एकचित्त भएर गर्दा सफलता पाउने स्वाभाविक हो । छोटो समयमै आत्मीय प्रतिभा प्रस्तुत गर्दै हजारौं श्रोता तथा दर्शकहरुको माया पाउन सफल नव गायीका चन्दीका वाडे घजुसँगको छोटो सम्वाद

१.चन्दीकाजी के गर्दै हुनुहुन्छ ?

— भरखरै रिलिज भएको नेपालभाषा “लुमना वल” गीतको म्युजिक भिडीयो यूट्यूव च्यानलबाट प्रशारण भयो । उक्त गीतको रचना शंकर खड्गी, संगीत सुमन कपाली मेरो स्वर थियो । भिडियो सुजन बज्राचार्यले निर्देशन गर्नु भएको थियो 

२. कस्तो रेस्पन्स पाउनु भयो ?

— एकै दिनमा ८५०० भिवर्स पाएँ खुसि लाग्यो । धेरै दर्शकहरुले राम्रो कमेन्ट गर्नुभयो । सबैलाई यसै पत्रिका मार्फत धन्यवाद दिन चाहन्छु ।

३.कस्को प्रेरणाले तपाईं संगीत कला क्षेत्रमा लाग्नु भयो ?

— हुन त मेरो हजुर बुबा, बुवा पनि गायक हुनुहुन्छ । सानै देखि म पनि वहाँहरुसंग गुन गुनाउँछु । मेरो श्रीमान रबिन्द्र भजु पनि संगीत पुजारी हुनुहुन्छ वहाँकै प्रेरणाले गायन कला क्षेत्रमा पाईला टेक्ने मौका पाएँ ।

४. गीतको परिभाषा ?

—शब्द, संगीत र स्वरको समिश्रण नै गीत हो ।

५.गोजिमा पैसा भए पछि गायक, गायीका बन्छन रे हो ?

— प्रतिभा र रियाज विना पैसाले मात्र गायक, गायीका हुन असम्भव जस्तो लाग्छ । लगनसिप विना कुनै पनि काम दिगो हुँदैन ।

६. किन गीत गाउनु हुन्छ ?

— पुर्खाको संगीतकला संस्कारलाई अगाडी बढाउन ।

७. तपाई नेपालभाषा गीतमात्र गाउनु हुन्छ ?

—हैन, मैले नेपाली “झुम्की फुली नौगिरी” गीत पनि गाइसकें । त्यो गीत पनि अत्याधिक श्रोताहरुले मन पराई दिनु भएको थियो ।

८. कुन भाषामा सजिलो लाग्छ ?

— संगीत अनुसार गीतको भाव अभिव्यक्त गर्ने हो । मलाई दुवै भाषामा सजिलो लाग्छ ।

९. म्युजिक भिडियो किन बनाइन्छ ?

—राम्रो गीतलाई सुगन्ध थप्न म्युजिक भिडियो बनाइन्छ । मिठो गीतलाई अभिनयबाट अझ छरप्रस्ट पार्न।

१०. जीवन के हो ? 

सुख दुःखको मिलन हो । आपूm मरेर अरुलाई बचाउने मानवीय कर्म हो ।

११.अन्तमा 

भरखरै प्रशारण भएको मेरो गीत “लुमनां वल” एक पटक हेरी दिनुहुन विनम्र अनुरोध गर्दछु । मनमा कुरा राख्ने ठाउँ दिनु भएकोमा कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक परिवार प्रति आभार व्यक्त गर्दछु ।



प्रस्तोता ः पवन जोशी

२०७७ पौष १५ गते कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिकमा प्रकाशित Issue 475

Saturday, February 6, 2021

अविस्मरणीय Damil को फार्मिङ्ग यात्रा बाराको जितपुर र विराटनगर

 अविस्मरणीय Damil को फार्मिङ्ग यात्रा बाराको जितपुर र विराटनगर 



— निरज मान सिंह

पहिलो दिन ः

पुष महिना १७ गते २०७७ को बिहानी एकदमै जाडो थियो । म दर्शन ग्रुपको दामिलको कृषि फार्म हेर्न जान विराटनगर जाँदै थिएँ । मलाई बिदाई गर्न मेरो बुबाले दर्शन बचत तथा ऋण सहकारीको नयाँभवन कार्यालयसम्म स्कुटीमा पु¥याउन आउनु भयो । त्यहाँ सबैजना विराटनगर जान तयार भइरहेका थिए । मेरो बुबाले त्यहाँ सबैसंग मेरो परिचय गराईदिनु भयो । केहि सहज महसुस गरें । दुईवटा सफारी गाडीहरूमा सामानहरू राख्दै रहेछन् । म टाटा एलएक्स सफारी स्ट्रोम गाडीमा गएर बसें । 

घडीले बिहानको ६ः२० संकेत दिंदा गाडी कीर्तिपुरको डांडाबाट बिस्तारै झ¥यो । गुडीरहेको गाडीसंगै झर्दै थिएँ, कीर्तिपुर शहर गाडीको लुकिंङ्ग गिलासबाट हेर्दै । ल्याब स्कुलबाट दक्षिणतिर गाडी मोडियो । छेकियो कीर्तिपुर शहर । बिलाए मेरो आँखाबाट । चोभारबाट उकालो–ओरालो लाग्दा हुस्सु र कुहिरो चारैतिर फैलिएको देखें । पहाडी कोखहरूमा घुनमुनिएका हुस्सुहरू चुपचाप थिए । घडीको सुईले ६ः५५ बजाई सक्दा पनि अँध्यारो देखिएका थिए धर्तिका पृष्ठभुमिहरू । 

हुमाने पुग्दा मकवानपुर र काठमाडौँको सिमानानिरै रहेको एउटा होटेलमा चिया, नास्ता खान हामी रोकियौ । हरियाली वातावरण, पहाडको छेउमा हुस्सुले ढाकेको फर्पिंङ्ग बस्ती अनि बिहानीको पहिलो सुनौलो किरणमा चम्किएको हिमाली शृंखलाले मनै लोभ्यायो । बाटोको एक घण्टा कसरी बित्यो पत्तै भएन । नास्तामा चिया, सेलरोटी, र अन्डा खाएर लाग्यौं हाम्रो पहिलो गन्तव्य बारा जिल्लाको जितपुरतर्फ । 

भैसेदेखिको समथर भूभागमा बग्ने अधिकांश नदीहरू जाडोयाममा पनि पानी चिर निन्द्रामा सुतेका देखिन्थे । आज ईस्वी संवत २०२१ सालको नयाँ वर्ष भएकोले पनि आँखाले नभेट्ने ठाउँसम्म फैलिएको बगरमा पिकनिक खान आएकाहरू आ–आफ्नो तालमा रमाई रहेको धेरै देखिए ।

करिब ६ घण्टाको यात्रापछी अमलेखगंजको जर्गा होटेलमा लोकल कुखुराको मासुसंग खाना खान बस्यौं । अलि–अलि साह्रो, अलि–अलि चाम्रो, लोकल कुखुराको मासुको चोक्टा र झोलसंग मुछेर खाएको खानाको स्वाद लहान नपुग्दासम्म मुखमै रह्यो । 

        नयाँ वर्षको उत्साह हामीले यहाँ पनि देख्यौ । होटेल भरिभराउ देखिन्थ्यो । जुँगाका रेखा नै नदेखिएका मधेसी केटाहरूको समुह हुक्का तान्दैमा व्यस्त देखिन्थे भने कोहि–कोहि चिरिक्क चर्केको घाममा बियरको चुस्की लिंदै गरेको तराईका युवा समुह पनि देखिए । उनिहरू घाममा बस्न सकेता पनि आफ्नो शरीरले भने तराईको तापक्रम सहन नसक्ने भैसकेको रहेछ । गर्मी धेरै महसुस भयो । मैले आफुले लगाई राखेको ज्याकेट फुकाले र जर्गा होटेल बाहिरको वातावरण नियाल्दै गाडी भित्र पसें । गाडी भित्र ए.सी चलाईरहेको हुँदा गर्मि महसुस भएन । गाडी जर्गा होटेलको प्रांगणबाट बाहिर निस्कंदै अघि बढ्यो, पथलैया हुँदै जितपुरतर्फ ।


वास्तवमा सडक उस्तै छ । म पाँच वर्ष पहिले र भर्खरै पाँच महिना अगाडी मात्र बिरगंज जाँदा यी बाटो जुन अवस्थाको देखिन्थे आज पनि अवस्था उस्तै थियो । जितपुर, बाराको चर्को घाममा धुलो उडाउँदै धौलागिरी नेचुरल फुड्स एण्ड हार्वस प्रा.लि फारमको गेट अगाडी गाडी रोकियो । 

हाम्रो स्वागत भैसीको तातो दुध र बिस्कुटले फारम हाउसको इन्चार्जले गर्नुभयो । यो कृषि फार्म दिनेश दर्शनधारी ग्रुपको रहेछ । चिनीनै नचाहिने अर्गानिक दुधको स्वाद बारे खै के लेखौ ? बयान गर्न शब्द नै आएन । यस दुधको स्वादमा शुद्धता छ, जुन काठमाडौँ शहरी वातावरणमा सम्भव देखिंदैन । ५० बिगाहमा फैलिएको यस फारममा दुध पिएपछी हामी घुम्न निस्कियौ । यहाँ ३०० वटा भैसीहरू पालिराखेको र आगामी दिनहरूमा ५०० वटा भैसी थप्ने यस फारमको योजना रहेछ । हामी गोठमा पुग्दा प्रत्येक भैसीलाई चारा दिंदै रहेका स्थानीय कर्मचारीलाई देख्यौं । यस फारमले यहाँका स्थानीय वासिन्दाहरूलाई रोजगारी प्रदान गरेका रहेछन् । जसमध्ये १५ जना कर्मचारीहरूलाई यहिँ बस्ने र यहिँ काम गर्ने वातावरण मिलाईएको रहेछ ।


उक्त फार्ममा बाटो किनारदेखि परपरसम्म मैदानीफाँट । फराकिलो फाँटमा बोरिङ्गबाट बिभिन्न थरिका तरकारीहरूको खेतमा पानी छरिंदा घामको किरणले बनेको सप्तरङ्गी इन्द्रधनुषको मनमोहक दृश्य देखियो ।

हामी अर्को गेटबाट रुख फार्मीङ्ग तिर गयौं । फारममा एक–एक लाईन गरी क्रमशः मिलाई थरि–थरिका रुखहरू ६–७ फिट जतिका अग्ला देखिन्थें । त्यसमध्ये मलेसियन साल प्रजातिका रुख अहिलेसम्म पचास हजारवटा रहेछ । त्यहाँबाट अगाडी बढ्दा निरन्तर पानी बगीरहेको बोरिङ्ग देख्यौं । एकसय वर्ष पुरानो र कम्तीमा पांच सय मिटर गहिरो यस बोरिङ्गको पानी बिना पावर सोर्स चौबिसै घण्टा बगिरहने रहेछ । स्थानीय गाउलेहरूले त्यहि बोरिङ्गको पानीले नुहाउने, लुगा धुने र घरको अन्य कामकाजमा उपयोग गर्नुका साथ साथै पिउने रहेछन् । मैले पनि एक अन्जुली भरि पानी थापेर पिएर स्वाद लिएँ । आइरनको मात्रा अलि बढी भएको यस पानीको स्वादमा मैले बिरगंजको छवि भेटाएँ । 



हामी त्यहाँबाट अझै अगाडि बढ्दा पोखरी देख्यौ । तिनवटा पोखरीमा दूई हजारवटा हाँसहरू खेली रहेको मनोरम दृश्य देख्यौ । उक्त पोखरीहरूमा एकलाख जति फिंगरींङ्ग माछाहरू छोडी राखेका रहेछन् । त्यसपछि एउटा यस्तो चारपाटे खाल्डो पोखरी देख्यौ जसको बारे नबुझी बस्नै सकिनँ । चारपाटे खाल्डोमा पानी जमाई त्यस माथी स–सानो पातहरू जस्तो देखिने बिरुवालाई अजोला भनिँदो रहेछ । छहारीमा राख्दा हरियो र घाममा राखीयो भने खैरो हुने, यस नौलो खेती नेपालकै पहिलो अजोला खेती धौलागिरी नेचुरल फुड्स एण्ड हर्वस फारमले गरीरहेको रहेछ । प्रोटिनयुक्त अजोला हाँस, माछा, कालिज, टर्की र भैसीलाई दानाको रूपमा दिंदा अरू दाना भन्दा पचास प्रतीशतले मुनाफा हुने र दिनको ६० देखि ७० केजीसम्म खपट हुने रहेछ । 



अन्तरबाली भित्र पर्ने यस अजोला खेतीको एउटा पोखरीबाट हप्तामा ५ किलो उत्पादन भएता पनि अहिले चिसोयाममा भने अलि कम भएको छ तर गर्मीयाममा हरियो भै बडी उब्जनी हुन्छ । अहिले अजोलाको खेती ५५ वटा सानो पोखरीमा गरिरहेको छ भने आगामी दिनहरूमा बढाउँंदै १०० वटा सम्म पु¥याउने योजना बनाएको छ ।भैसीको दुध डेरीमा बिक्री गर्नुका साथै गोबरबाट भर्मी कम्पोज मल बनाई, रुख खेती, बिभिन्न तरकारी खेती र पोखरीमा समेत माछालाई उपयोग हुने गरी तैयार गर्ने रहेछ । भविष्यमा बायो ग्यास प्लान्ट, डेरी उद्योग खोल्ने र सरकारसंग स्वीकृति लिई बदेल, मृग, निल गाई, र कालिज जस्ता बन्यजन्तु पालनका साथसाथै उत्पादन गर्ने योजना राखेको रहेछ । ५० बिगाह क्षेत्रफलमा फैलिएको यस फारमको फाँटमा डोजरले अहिले पनि केहि न केहि खन्दै गरेको देखे । भनिन्छ, एउटा सफल उद्यमी बन्न सटिक दृष्टीकोण, योजना र धैर्यता चाहिन्छ । मैले यी तिनैवटा गुण फारमका मालिक दिनेश दर्शनधारीज्युमा पाएँ । वहाँको योजना, धैर्यता र सटिक दृष्टी यस फार्मिंङ्ग प्रोजेक्टमा प्रष्ट देखिन्छ ।










जितपुरको कच्ची निर्माणाधीन ग्राबेल र धुलाम्मे बाटो गाडीले ढाकिएको थियो । ट्राफिक नियम बिपरित आउंदै जाँदै गरेको गाडीको भिडहरू छिचोल्दै पथलैया आइपुग्यौं । यहाँबाट बाटो निकै सिधा र कहिं कतै कच्ची र डरलाग्दो थियो । जितपुरबाट पांच घण्टाको यात्रापछि हामी करिब ७ः५२ बजेतिर लाहान बजारमा रहेको कान्छा होटेलमा कटिया डिनर ग¥यौं । नाम सुन्दै अचम्म लाग्ने यस परिकारलाई माटाको भाडामा खसीको मासुलाई विभिन्न मसलाहरूले मलेर माथी रातो सुकेको खुर्सानी, सुकुमेल, जिरा, तेजपत्ता र सिङ्गो लसुनको झुप्पाको टपिङ गरेर माटोको भाडामा राखी माटोकै ढकनिले छोपेर कोइलामा पकाउने विधीलाई “कटिया” भनिने रहेछ । हामीले रेगुलर खाने मटनको स्वाद भन्दा भिन्न स्वाद यस परिकारमा पायौं । एउटा नौलो स्वाद र अनुभवका साथ हामी आफ्नो दोश्रो गन्तब्य बिराटनगर तर्फ बढयौं । क्रमश....




Friday, February 5, 2021

कीर्तिपुरको गौरव धावक धर्म महर्जन

कीर्तिपुरको गौरव धावक धर्म महर्जन



कीर्तिपुर नयाँबजार क्रसकन्ट्री देखि बोष्टन म्याराथनसम्म धर्म महर्जन 

कीर्तिपुरका भेट्रान धावक एवं एथलेटिक्स खेलाडी तथा एथलेटिक्स जज धर्म महर्जन, उहाँ सानै उमेरदेखि दौडमा रुची राखेर ३० वर्षदेखि निरन्तर रुपमा लागिरहनु भएको छ । विद्याथी छँदा नै अन्तर विद्यालय क्रसकन्ट्री प्रतियोगितामा सहभागी भएर एथलेटिक्स खेलमा प्रवेश गरेका धर्म महर्जन जिल्ला, क्षेत्रीय र राष्ट्रिय प्रतियोगिताहरुमा सहभागी हुँदै हाल उमेर समूहमा अन्तराष्ट्र्रिय प्रतियोगितामा समेत आफ्नो छबी बनाउन सफल धावक धर्म महर्जन सँग भएको कुराकानी प्रस्तुत छ ।

१. सर्बप्रथम हाम्रा पाठक वर्गलाई आफ्नो परिचय बताइदिनुस न ।

उत्तर ः म धर्म महर्जन कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं.१, हाल वडा नं.१० गःसी टोलमा बस्दछु । म एकजना एथलेटिक्स खेलाडी साथै नेपाल एमेच्योर एथलेटिक्स संघ अन्तर्गत रहेर लाईन जजको रुपमा पनि काम गर्दै आएको छु ।

२. तपाईं कुन कुन इभेण्ट्समा खेल्ने गर्नु भएको छ ?

उत्तर ः मैले एथलेटिक्सको दौड अन्तर्गत रहेर छोटो, मझौला र लामो दुरीका दौडहरु तथा ultra Race मा समेत राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा सहभागीता जनाउँदै आएको छु । अर्थात १०० मिटर देखि ६५ कि.मि. को दौड प्रतियोगिताहरुमा खेल्दै आएको छु । अहिले भने विशेष गरी उमेर समूह ४०–५० बर्ष उमेर समूह अन्तर्गत ५०००मि. १०००० मिटर, हाफ म्याराथन, म्याराथन र अल्ट्रा रेसमा भाग लिंदै आएको छु ।

३. तपाईंले कसरी एथलेटिक्स खेल खेल्न थाल्नु भयो ? 

उत्तर ः म त्यस्तै १२/१३ वर्ष भएको बेला कीर्तिपुरमा हुने बाघ भैरब जात्रामा बाघ भैरव मन्दिरलाई १०८ चक्कर घुम्नु पर्ने र घुमेमा इच्छाएको कुरा पूरा हुन्छ भने अनुसार मैले जब्बरजस्ती १०८ चक्कर मन्दिर घुमें । त्यतिबेला म धेरै मोटो भएको कारण मलाई साहै्र गा¥हो भयो । यो घुमाई पछि मलाई हिंड्ने र दौड्नेमा मज्जा आउन लाग्यो । विहान विहान सिबार (शिवालय त्रि.वि)सम्म दौड्ने थालें । त्यसपछि सन १९९२ तिर नयाँबजार क्लबले आयोजना गरेको ७.६ कि.मि. दूरीको क्रसकन्ट्री दौडमा पहिलो पटक भाग लिएको थिएँ । सो प्रतियोगितामा मैले प्रथम स्थान नै हासिल गरें । त्यस पछिका प्रतियोगिताहरुमा पनि प्रथम स्थान नै हासिल गरे पछि निरन्तर रुपमा यस खेल खेल्दै ३० वर्ष बिताई सकेको छु । हाल पनि उमेर समूह भेट्रानमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय खेल्दै आएको छु ।

४. तपाईंको हिसाबले एथलेटिक्स भन्नाले कस्तो प्रकारको कृयाकलाप हो ? 

सामान्यतया एथलेटिक्स भन्नाले दौडने, उफ्रने र फ्याक्ने कृयाकलाप भन्ने बुझिन्छ । किनभने Track and field, track अन्तर्गत १०० मिटरदेखि म्याराथन । अल्ट्रा दौडसम्म पर्दछ भने फिल्ड भने पछि पछि उफ्रने (हाइजम्प, लङजम्प, ट्रिपल जम्फ पोल भल्ट) र फ्याक्ने अन्तर्गत छेलो, ज्याभलिन, ह्यामर र डिस्कस थ्रो) आदि पर्दछन् । तर यसलाई पनि मात्र सिमित नगरी हरेक खुलकुदलाई नभई नहुन र शारीरिक, मानसिक सन्तुलन ल्याउन नभई नहुने कृयाकलाप हो अर्थात यसलाई mother of the game पनि भन्न सकिन्छ । अझ यसलाई वैज्ञानिक पुष्टिका रुपमा भन्ने हो भने time र distance तथा power र distance संग पनि तुलना गर्नु पर्ने हुन्छ ।

५.अहिलेसम्म तपाईंले कुन कुन प्रतियोगिताहरुमा जित हासिल गरिसक्नु भएको छ ?

उत्तर ः अहिलेसम्म थुप्रै प्रतियोगिताहरुमा जित हासिल गरिसकेको छु । चाहे त्यो खुल्ला होस वा राष्ट्रिय प्रतियोगिता होस । विशेष गरी क्षेत्रीय प्रतियोगिताहरुमा पब्लिकहरुमात्र सहभागी हुने भएकोले सजिलै जित्न सकेको छु तर राष्ट्रिय प्रतियोगितामा विभागीय टिम पनि सहभागी हुने भएकोले अलि गाह्रो छ । तर पनि सातौं राष्ट्रिय प्रतियोगिताको १० हजार मिटर दौडमा पाँचौं भएको छु भने  Addidas National Road Race 10km-2014,  आठौं राष्ट्रिय खेलकूद–२०७५ अन्तर्गत प्रदेश स्तरीय प्रतियोगितामा ५००० मि. र १००००मि.मा प्रथम, दमक मिनी म्याराथन सन २०१६ र २०१९ मा प्रथम गरी धेरै छन् अन्तर्राष्ट्रियमा भने 30th Edition BDMS Bankok Marathon मा पाँचौं स्थान २ घण्टा ४८ मिनेटमा हासिल गरेको नै उत्कृष्ट समय रहेको छ । 

नयाँबजार क्लबको आयोजनामा भएको १.कीर्तिपुर क्रसकण्ट्री दौड सन १९९२–प्रथम २. Sports for all international Rotary day 5000 ist,  ३. Liglige Half Marathon -1st  ४. 4th Newa charity 8km race 1st -2016  ५.  Pokhara International marathon 2072- 4th place ६. 4th COAS open Half Marathon -2013 1st  ७. 1st JRKBS Jumla Heritage Trail Race 2018- ist 

अन्तर्राष्ट्रिय सहभागिता

1.Bankok Half  Marathon, 2.OSAKA Marathon 3= 18th Asia Masters Atheletic Championship, Kitakami, Japan-2018 4. Boston Marathon -2019 5. Hydro power Athletics Championship China -2018. 100m 3rd, 400m-2nd 1500m 1st 


६.कीर्तिपुरमा एथलेटिक्स खेलको स्थिति कस्तो रहेको छ ?

उत्तर ः कीर्तिपुरमा एथलेटिक्सको स्थितिको कुरा गर्दा अहिले ज्यादै निम्न स्तरमा पुगेको अवस्था छ । पहिले पहिले भए बर्षमा कमसेकम पनि एउटा खुल्ला र समुहगत दौड प्रतियोगिता भैरहन्थ्यो तर अहिले त्यो स्थिति छैन । विशेष गरेर नयाँ बजार क्लब र कीर्तिपुर खेलकुद विकास समाजले निरन्तर रुपमा करिव १५ बर्ष सम्म प्रतियोगिता आयोजना गरेको थियो । यसै प्रतियोगिताको वलले नै एथलेक्टिक खेलमा आज म अन्तर्राष्ट्रिय स्तर सम्म पुग्न सफल भएको जस्तो मलाई लाग्छ । यसमा प्रदिप महर्जन, स्व. नविन महर्जन सरको पनि ठूलो योगदान रहेको छ । 

७.कीर्तिपुरमा अहिले केही नभएको अवस्थामा एथलेक्टिक खेलको विकासको लागि तपाईको योगाना कस्तो रहन सक्छ ?

उत्तर ः यस खेलको विकासको लागि पहिले जस्तै प्रतियोगिता हुनु प¥यो । यसको लागि हामी आफैले आर्थिक श्रोत संकलन गर्न र वडा तथा नगरपालिकाको सहयोग गरि संचालन गर्नुपर्छ । जस्ले गर्दा खेलाडी तयार हुन सहयोग हुन्छ । त्यस बाहेक म एथलेक्टिकमा लागेकै करिव ३० बर्ष भयो यस अवधिमा नगरपालिका वा स्थानीय निकायले मेयर खेलकुद कार्यक्रम अन्तर्गत राखेर तालिम संचालन गरेमा मैले सिकेको अनुभवहरु नयाँ पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्न र सहयोग गर्न तयार छु ।

८.एथलेटिक्स खेलको विकासका लागि मैदानको नै कतिको आवश्यकता रहन्छ होला ?

उत्तर ः एथलेक्टिस अन्तर्गत रोड रेस मात्र गर्ने हो भने तर खास समस्या छैन तर एथलेटिक्स भनेको त्यो मात्र होइन यसमा १०० मिटर, २०० मिटर र ४०० मिटर हाइजम्प, लङजम्प, शटपट, भाला फेकाई आदि खेलहरु पनि छन् । विडम्वनाको कुरा कीर्तिपुरमा १०० मिटर दौडनु प¥यो भने त्यति लामो घाँसे मैदान कतै छैन । यद्यपि त्रिविमा पनि त्यो छैन । त्यसैले कीर्तिपुरमा पनि एथलेटिक्सको विमास गर्ने हो भने स्थानीय सरकार नगरपालिकोल कमसेकम पनि २०० मिटरको ट्रयायक नभएमा ४०० मिटरको ट्रायक बनाएमा एथलेटिक्सका सम्पूर्ण खेलहरु गर्न सकिन्छ । जसमा राष्ट्रपति रनिङ शिल्ड समेत आयोजना गर्न सकिने र विहान बेलुका दौडने मानिसहरु आउँछन र अफसे आफ नै खेलको विकास हुनेछ । अहिले सडकमा दौड्नु पर्ने कारणले दुर्घटनाको डर हुनुका साथै  सवारी चालकहरुको गाली समेत सुन्नु पर्दा साह्रै नमज्जा हुदो रहेछ । 

९.अहिले तपाईको योजना के भइरहेको छ ?

उत्तर ः अहिले मेरो इच्छा तथा योजना भनेको विश्वमा सबै भन्दा ठूलो एथलेटिक्स प्रतियोगिताहरु टोकियो, बोस्टोन, लण्डन, बर्लिन, सिकागो र न्यूयोर्कमा भाग लिने बिचार छ । जस मध्ये बोस्टोन एथलेटिक्समा म सहभागी भइसके अव अर्को सिकागोका लागि प्रकृया भइरहेको छ । 



प्रस्तोता ः प्रदिप महर्जन

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक अंक ४७८ मिति २०७७ पौष ७ गते बुधवार

कलाकारको परिचय अर्थको अनर्थ प्रस्तुति —रुसिला चित्रकार , —वांगेमुढा, काठमाडौं

कलाकारको परिचय

अर्थको अनर्थ प्रस्तुति —रुसिला चित्रकार , —वांगेमुढा, काठमाडौं 




बाल्यकाल देखि संगीत कला यात्रामै आत्मा सन्तुष्टीको आभाष प्रकत गर्दै, आफ्नो प्रतिभा प्रस्तुत गरी लाखौं श्रोता तथा दर्शकहरुमा लोकप्रिय गायीकाको पहिचान बनाउन सफल गायीका रुसिला चित्रकारसँगको छोटो सम्बाद ।


१.कहिलेदेखि संगीत कला यात्रामा लाग्नु भयो ?

— ३० वर्ष भयो संगीत कला अंगालेका । मैले ७ वर्षको उमेर देखि गाउन थालेकी ।

२. कस्को प्रेरणाले तपाईं गायीका बन्न सफल हुनु भो ?

— आदरणीय जन गायक रामेश श्रेष्ठ, बरिष्ठ संगीतकार  रामकृष्ण दुवाल, साहित्यकार नाति बज्र वहाँहरुको प्रेरणाले  “चुलिं चया चं चं” एलबमबाट मैले सुरुवाट गरेकी थिएँ । जस्मा जनकवि दुर्गालाल श्रेष्ठको रचना, न्ह्यू बज्राचार्यको संगीत रहेको थियो ।

३.अहिलेसम्म कतिवटा गीत गाउनु भो ?

— २२ वटा गीतहरु गाउने सौभाग्य पाएँ ।

४. किन गाउनु हुन्छ ?

—मानिसहरु एक न एक नसामा लाग्छ भन्छन् । म संगीत नसामा परें । वास्तवमा संगीत एक प्रकारको थेरापी पनि हो । मलाई संगीत नै जीवनको अभिन्न अंग जस्तो लाग्छ ।

५.संगीत कला क्षेत्रमा लागेर के पाउनु भयो ?

— आत्म सन्तुष्टी र श्रोता तथा दर्शकहरुको माया ।

६. घरको कामबाट पंछिन महिलाहरु संगीतमा लाग्छ भनिन्छ तपाईं के भन्नु हुन्छ ?

— संगीतको मर्म नबुझेकोले जे पनि आरोप लगाइन्छ । अफिस र घरको काम धानेर मात्र फुर्सदको समयमा रियाज गर्छु । साईत जुधेपछि प्रस्तुत गर्छु ।

७. गीतको परिभाषा ?

—शब्दको भावना अनुसार संगीत र स्वरको समिश्रण

८. मिठो गीत पनि भिज्युलाईज गर्दा खल्लो हुन्छ किन ?

— गीतलाई भावनात्मक अभिव्यक्त गर्न नसकेपछि गीतनै खल्लो हुने स्वाभाविकै हो । आज भोलि भिजुलाईज फेसनको रुपमा लिने गर्दाले पनि अर्थको अनर्थ प्रस्तुत भएको पाइन्छ ।

९.संगीतले मानविय जीवनलाई कस्तो प्रभाव पार्छ ?

—दुःखमय जीवनलाई एक छिनको थमाई मेटाउँछ । आनन्दको अनुभूति गराउँछ । संगति मनोरन्जन मात्र नभई चेतना तथा सन्देशमुलक पनि हुन्छ ।राम्रा निर्माणमा संगीतले अहम भुमिका खेलेको पाईन्छ ।

१०.अन्तमा — 

मनमा उब्जेका शब्दहरु कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक मार्फत व्यक्त गर्न पाउँदा धेरै खुसि लाग्यो । पत्रिकाको सपरिवार प्रति आभार व्यक्त गर्दछु । 



प्रस्तोता ः पवन जोशी

Published on Kirtipur Sandesh Issue 474 Date 8/9/2077


Friday, January 29, 2021

अग्रजहरुको कुरा सुनौं

 अग्रजहरुको कुरा सुनौं



छत्रबहादुर महर्जन

कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नंं.५ पाँगा लाछि दोकामा बुबा हरिनारायण महर्जन र आमा तरी मैं महर्जनको ५ सन्तानमध्ये ४ जना छोरीपछि ५ औं सन्तान छोराको रुपमा वि.सं.१९९२ साल साउनमा जन्मनु भएको थियो छत्र बहादुर महर्जन । छत्र साहु भनेपछि कीर्तिपुर नगरपालिकाभित्रका धेरैजसोले चिन्छन् । यसरी चिन्नुको कारण अरु केही होइन, उहाँको पेशा, सरल मिजास र मृदुभाषीका कारण हुन् । उहाँले पाँगाको मलामी जाने बाटो बिग्रियो भने आफै कुतो कोदालो लिएर मर्मत गर्न जानुहुन्थ्यो । त्यस्तै पाँगालीहरुको मशान रहेको भाजंगलको खुडकिलाहरु पनि उहाँ आफै गएर मर्मत गर्नुहुन्थ्यो । सामाजिक काममा अत्यन्त मन भएका छत्र बहादुर महर्जन । आज उहाँसँगको अन्तरंग कुराकानीको आधारमा उहाँको विषयमा यहाँ प्रस्तुत गर्न लागेको छु ।

तपाईंको शिक्षा दिक्षा कहाँ भयो ? तपाईंले कति पढ्नु भएको छ ?

 —त्यतिबेला स्कूल भन्ने नै थिएन । चोभारको चिरंजीवी नाथ पोखरेल (जो गुरुबा भनेर चिनिन्छ) उहाँसँग भाषा पाठशालामा पढ्न सिकेको हुँ । त्यतिबेला अहिले जस्तो एस.एल.सी, आई.ए भन्ने थिएन । यति कक्षा त्यति कक्षा भन्ने हुँदैनथ्यो । मैले ऐन श्रेष्टा पास गरेको थिएँ । त्यति पास भएपछि जागिर खान योग्यता पुग्छ । त्यो भनेको निवेदन, लेखनदासको जस्तै नेपालीमा लेखपढ गर्ने काम सिकेको थिएँ । 

तपाईंको विवाह कहिले कोसँग भएको थियो ? 

—त्यतिबेला चाँडै विवाह गर्ने चलन थियो । म १४ वर्षको हुँदा मेरो विवाह १२ वर्षकी मेरी श्रीमती नानीमाया महर्जनसँग २००६ सालमा भएको थियो । 

तपाईंले विवाह पछि के काम गर्नु भएको थियो ?

–विवाह पछि मेरो ससुराको सहायताले मैले सिंहदरवारमा राजकीय परिषदमा जागिर पाएँ । मेरो काम भनेको राजा महेन्द्र सिंहदरवार सवारी हुँदा उहाँको कोठामा सरसफाई गर्ने, उहाँको आदेश विना कसैलाई पनि त्यहाँ जान नदिने भनूँ त्यतिबेलाको बैठकको रेखदेख गर्ने भएकोले मलाई बैठके भनिन्थ्यो । त्यतिबेला मेरो तलब रु.३५ प्रति महिना थियो ।

यस्तो जागिर भएको मान्छे किराना पसल थाप्न कसरी आउनु भयो ?  किराना पसल तपाईंको पुख्र्यौली पेशा हो ? 

— होइन, २००७ सालमा नेपालमा राणा शासनको अन्त्य भएर प्रजातन्त्र आयो । २०१५ सालमा आम चुनाव भयो । त्यस चुनावमा नेपाली कांग्रेसले अत्यधिक मतले चुनाव जित्यो । विश्वेश्वर प्रसाद कोइराला प्रधानमन्त्री हुनुभयो । उहाँ प्रधानमन्त्री भइसकेपछि राजकीय परिषद नै खारेज भयो । मेरो जागिर पनि खोसियो । अब के गर्ने भनेर सोचिरहेको बेला मेरोे बुबाले अब कहिं काम गर्नु पर्दैन, जागिर पनि खानु पर्दैन,  आफ्नै घरमा किराना पसल राख्नु भन्ने सल्लाह दिनुभयो । त्यहीबेलादेखि किराना पसल चलाएर आइरहेको छु ।”

छत्र साहुको पसल भनेपछि साह्रै प्रख्यात छ । प्रख्यात हुनाका कारण के हो ?

—मेरो पसलमा नूनदेखि सुनसम्म  पाइन्छ । हाम्रो परम्परा, संस्कार अनुसार मानिस जन्मेदेखि मशानघाट पु¥याउँदासम्म चाहिने सामानहरु मेरो पसलमा पाइन्छ । नेवारहरुको लागि मात्र होइन गैर नेवारहरुलाई चाहिने सर सामानहरु जस्तै सत्यनारायण पूजा गर्न, रुद्री पाठ गराउन र मानिस मर्दा चाहिने सबै सामानहरु जस्तै पिताम्बर, खडाऊ, काँचो हाँडी काँचो धागो, जौ, तील आदि मेरो पसलमा पाइन्छ । त्यसैले शहर जानु नपर्नेहरु सबै मेरो पसलमा सामान किन्न आउँछन् । मानिस मरेपछि पनि संस्कार चलाउन विभिन्न  सामानहरु चाहिन्छ । ती सामानहरु सबै मेरो पसलमा पाइन्छ । त्यसैले पाँगाको मात्र होइन, इटागोल, चोभार, चारघरे, टौदह, भत्क्यापाटी, दूध पोखरी आदि ठाउँबाट पनि ती सामानहरु लिन मेरो पसलमा आउँछन । त्यतिबेला मैले जनकपुर चुरोट कारखानाको चुरोटको डिलर पनि लिइराखेको थिएँ । त्यतिबेला त सबैजसोले चुरोट पिउँथ्यो । चुरोटको व्यापार खुब हुन्थ्यो । शहर जान नपर्नेहरु सबैले मेरो पसलमा किन्न आउँछ ।

अनि ती सामानहरु तपाईं कसरी ल्याउनु हुन्छ ?

—त्यतिबेला अहिलेजस्तो पसललाई चाहिने सामान पसलमा पु¥याईदिने चलन थिएन । बिहान भात खाएर साईकल लिएर शहर जाने । मरुहिति, मखन, असन यताउता डुलेर आपूmलाई चाहिने सामान किनेर त्यहि साईकलमा राखेर ल्याउने । दुई बाकससम्म चुरोट साईकलमा राखेर ल्याउँथें । एक बोरा चिनीसम्म साईकलमा राखेर ल्याउँथें । दशैं, तिहार, जात्रा पर्वको बेला धेरै सामान एकैचोटि ल्याउनु प¥यो भने मात्र जीपमा राखेर ल्याउँथें । 

शहरबाट साईकलमा सामान राखेर ल्याउँदा उकालो चढ्नु पर्छ । सामान ल्याउन गाह्रो हुँदैन ?

—त्यतिबेला साईकल लिएर शहर जाने बाटो भनेकै चोभारको मात्र बाटो थियो । त्यो पनि पाँगाको हरिगोविन्द दुवालको जोडले बाटो बनेको थियो । चोभार डाँडा फोड्न दिंदैनौं भनेर धेरै विरोध भएको थियो । अहिले यो हनुमानघाट भएर कीर्तिपुर जाने बाटो त पछि मात्र बनाएको हो । त्यतिबेला ध्वाकासीबाट बाहिर निस्कने बितिक्कै गूघारी थियो । अलि अलि ढुंगा छापेका साईकल लान पनि गाह्रो थियो । चोभारको उकालो चढ्न साहै्र गाह्रो  हुन्थ्यो । सकी नसकी ठेलेर आइरहन्थें बाटोमा आउने जो कोहीले पनि पछाडिबाट ढकेलेर सहयोग गथ्र्यो ।

अब तपाईंको पारिवारिक  स्थिति बारे केही भन्नुस्

—मेरो पारिवारिक स्थिति सन्तोषजनक छ । मेरो चार जना छोराहरु छन  –जेठो जंगबहादुर, माहिलो भिमसेन, साहिला अर्जुन र कान्छो पंच नारायण हुन । उनीहरु सबै आ–आफ्नो व्यवसायी गरिरहेका छन् । मैले पढन लेख्न र हुर्काउने काम गरें । सबैजनाको विवाह पनि भैसक्यो । घरजम भइसक्यो । अब आफ्नो बाटो आफै पहिल्याउनु भनेर छाडेको छु । चारैजना अलग अलग बस्छन् । म र मेरो श्रीमती जसकहाँ बस्न गए पनि हुन्छ । हामीलाई कुनै समस्या छैन । छोरा बुहारी सबैले हामीलाई मान्छन् ।

तपाईं झन्डै ८५ वर्षको हुनुभयो । तपाईंलाई केही रोग छ कि ? तपाईंको दिनचर्या कसरी बितिरहेका छन ?

—भगवानको कृपाले अहिलेसम्म मलाई खासै कुनै रोग छैन भने पनि हुन्छ । अहिलेसम्म म अस्पताल भर्ना हुनुपर्ने गरिकन विरामी भएको छैन । आँखामा मोति विन्दु भएर दुईटै आँखाको अपरेशन गरिसकें । अहिले राम्ररी देख्छु । अखवार पढन सक्छु । अहिले धेरैजसो मानिसहरुमा चिनी रोग, प्रेशरको रोग लागेको छ भन्छन् । अरुलाई जस्तो मलाई चिनी रोग, प्रेशर, ग्यास्तिक, कोलस्टोर केही पनि रोग लागेको छैन । अहिलेसम्म त मेरो खुट्टा पनि दुख्दैन । तिन चार महिना पहिले पिशावको समस्या भएको थियो । अल्का अस्पतालमा जँचाएर औषधि गरें । अहिले राती एउटा क्याप्सुल ख्वाइराखेको छ । त्यति हो औषधिको नाममा मैले खानु परेको । मेरो दाँतको कुरा गर्ने हो भने एउटा पनि दाँत उखेल्नु परेको छैन । बरु दाँत खिएर टुक्रा भएर गएको छ । म अहिलेसम्म पनि मकै, भटमाश जे पनि चपाउन सक्छु । पहिले त म दिनहुँ साईकल लिएर शहरमा सामान किन्न जान्थें । मैले पसलमा बस्न छाडेको ५ वर्ष भयो । मेरो पसलको जिम्मा कान्छो छोरालाई दिएको छु । अहिले म विहान सबेरै उठेर नुहाइ धुवाई गरी सबै देवीदेवताको दर्शन गर्छु अनि लाछिको विष्णुदेवी मन्दिरमा गएर भजन गर्छु ।  भजन गरेर घरमा आएर खाना खान्छु । हरेक आइतवार म लगनखेलको वटुक भैरव दर्शन गरेर भजन गरेर आउँछु । हरेक विहिवार जावलाखेलको उग्रचण्डीको दर्शन गर्न जान्छु । एकादशिको दिन फर्पिंगको शेष नारायण दर्शन गर्न जान्थें । पहिले त साईकल चढेरै जान्थें । अहिले शेष नारायण जान छाडीसकें ।




तपाईंले भजन गाउन सक्नुहुन्छ । तपाईलाई भजन सिकाउने गुरु को हुनुहुन्थ्यो ?

—मेरो भजन गुरु धुसि टोलका जगन्नाथ महर्जन, तपाईंको बुबा हुनुहुन्थ्यो । उहाँले मलाई खुब माया गर्नुहुन्थ्यो । सत्य नारायण पूजा गर्ने ठाउँमा भजन गाउनको लागि उहाँलाई निमन्त्रणा  आउँछ । कहिं जानु परे पनि मलाई साथी लिएर जानुहुन्थ्यो । 

तपाईं पसल चलउनु हुन्छ, सामान किन्न साईकल लिएर काठमाडौं शहर जानु हुन्छ । त्यसपछि खेतीपाती पनि त गर्नुहुन्छ, अनि भजन गर्न समय कसरी मिलाउनु हुन्छ ?

—त्यो त मनले चाहेमा जे पनि गर्न सक्छ । म कहिं जानु प¥यो भने पसलमा मेरो श्रीमती बस्छिन् । हाम्रो खेतवारी थुप्रै थियो । अहिलेजस्तो हो र ? सबै खेत आफैले जोतिरहेको थिएँ । धान रोप्ने बेलामा, गहुँमा पानी दिने बेलामा रातको १२ बजे झवाहितिमा गएर कुलोमा पानी फर्काएर ल्याउँथें । पानी पुरा नभएसम्म रातभरि जाग्राम भएर खट्थें । त्यतिबेला डर भन्ने पनि थिएन । एक रुपैया ज्यालामा खेत खन्न जान्थें । त्यतिबेला हाम्रो खेतबाट आउने अन्न हामीले खाएर बचेको धान बेच्थें, मकै बेच्थें । दुःख लाग्छ अहिले ती कुलाहरु धमाधम नासिंदै गइरहेका छन् । त्यसैले आकाशको भरमा खेतीपाति गर्नुपर्छ ।

तपाईं ८५ वर्षको उमेरसम्म आइपुग्दा पनि यति स्वस्थ हुनुको रहस्य के होला ?

–मेरो स्वस्थताको कारण साईकल चढ्नु होजस्तो लाग्छ । अर्को मेरो सादा जीवन पनि हो जस्तो लाग्छ । म मिठो नमिठो नभनिकन पेटभरि खान्छु । म जाँड रक्सी, चुरोट, मासु केही पनि खाँदिन । भट्टिमा पनि जाँदिन । विहानदेखि आपूmले सकेको काम गर्छु । पहिले पहिले साईकल चढ्दा अरुले भन्थे, साईकल चढ्दा छातीमा बल पर्छ टिवी रोग लाग्ला । तैपनि मैले वास्ता गरिनँ । जहाँ गए पनि साईकल चढेरै हिंडथें । अहिले लाग्छ साईकल चढेर नै म स्वस्थ भएको हुँ । स्वस्थ हुन कुनै चिन्ता लिनु हुन्न । समस्या भनेको परी आउँछ । समाधान पनि हुँदै जान्छ । कुनै कुरामा लोभ लाचल नगर्ने, राती समयमा सुत्ने, विहान समयमा उठ्ने, भगवानको नाम लिने मेरो जीवन यहि हो । अहिले मानिसहरु शौखिन भइसक्यो । खेतमा काम गर्नै छाडिसके । खायो सुत्यो कुनै व्यायाम गर्दैन अनि विभिन्न थरीका रोग लाग्न थालेकोछ । धेरैजसो पैसा औषधि किन्न र डाक्टर देखाउनमा खर्च हुन्छ । हाम्रो शरीर पनि मेशिन जस्तै त हो नि । मेशिन धेरै दिनसम्म चलाएन भने खिया लाग्छ ।

अन्तमा पहिलेको र अहिलेको समाजमा के भिन्नता पाउनु भयो ?

—आकास पातालको फरक भैसकेको छ । हाम्रो पालाको कुरा अहिले नातीहरुको अगाडि भन्दा दन्त्यकथा जस्तो हुन्छ । पहिले छोरा छोरी आमा बाबुबाट डराउँछ । अहिले आमाबाबु छोरा छोरीसँग डराउँछ । हाम्रो पालामा सबैजना समाजदेखि डराउँछ । अहिले समाज भन्ने नै छैनजस्तो लाग्छ । शत्रु भइएला भनेर जसले जे गरे पनि केहि बोल्दैन । मानिसहरुमा धर्मको चेतना नै रहेन । खाने पिउने हरेक कुरामा जीवनस्तर बढेको छ । हामी सानो छँदा आमाले खाए खाउ नखाए घिच भनेजस्तै गथ्र्यो । अहिले बच्चाहरुलाई खाना खुवाउन आमाले बच्चालाई फकाउनु पर्छ । हाम्रो पालामा चार पाँच वर्ष नभैकन पढ्ने चलन नै थिएन । अहिले दुई वर्ष नपुग्दै स्कूलमा खेल्नमात्र भए पनि पठाउन थालेका छन । हाम्रो पालामा एउटा किताब भए पुग्थ्यो । अहिले बच्चाहरुलाई बैगभरि किताब राखेर पठाउनु पर्छ । अहिले घरबाट बाहिर निस्कने बितिक्कै जे मन लाग्छ त्यो किनेर खान पाउँछ । जताततै मानिसको भीड, गाडीको भीड, बाटोमा हिंड्दा गाडीले किच्छ कि मोटरसाईकलले ठक्कर दिन्छ कि भनेर डराएर बाटोमा हिड्नु पर्ने भैसक्यो । पहिले अन्न फल्ने खेतबारीमा अहिले घरै घर फल्न थालेका छन् । हाम्रो पालामा विजुली बत्ती थिएन । टुकी बत्ती बाल्नु पथ्र्यो । एक गाग्री पानी थाप्न कहाँ कहाँ जानु पथ्र्यो । अहिले त भान्सा कोठासम्म पानी आइसकेको छ । अब गाग्रोको जरुरतै पर्दैन । कति बयान गर्ने ? अहिले खाजाको नाममा तयारी चाउचाउ, बिस्कुट, पाउरोटी के के आइसक्यो । पहिले चिया पसलमा गएर चिया पिउन लाज लाग्थ्यो । अहिले टोलैपिच्छे चिया पसल छ । पहिले पाटी पौवामा बसेर गफ गर्ने चलन थियो । अहिले चिया पसलमा बसेर गफ गर्ने चलन आइसक्यो । नमरी बाँचे के के हेर्न पाइन्छ भन्थ्यो साँच्चिकै हो । पहिले झाडापखाला मात्र लाग्दा पनि औषधि गर्न नपाएर मान्छे मथ्र्यो । अहिले औषधिको सुविधा भएर मान्छेको आयु बढेको छ । नत्र पहिले अहिलेको जस्तो नानाथरिको रोग थिएन । न त अस्पताल नै धेरै थियो । पहिले मासु खान दशैंपछि तिहार पर्खनु पर्छ अहिले टोलै पिच्छे मासु पसल छ । पैसा भयो भने दिनहुँ मासु खान पाइन्छ ।



प्रस्तोता ः नजरराम महर्जन

कर्मयोगी छत्रवहादुर महर्जन  गत मंसिर २२ गते हामीबीच रहनु भएन । उहाँलाई श्रद्धाञ्जली स्वरुप कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक पत्रिकामा ने.सं.११३९ दिल्लागा पारु, २०७६ साउन १ गते प्रकाशित अन्तरंग कुराकानी यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ (  (सं.)