Tuesday, August 3, 2021

नेपाल र ओलम्पिक खेल

 नेपाल र ओलम्पिक खेल



प्रदिप महर्जन

नेपालमा ओलम्पिक मुभमेन्ट सन् १९६३ देखि सुरु भएको पाइन्छ । सन् १९६२ मा नेपाल ओलम्पिक कमिटि गठन भएको थियो भने त्यसको लगतै १९६३ सालमा सरकारी मान्यता पाएर कार्यान्वयनमा आएको थियो । यस वीचमा हालसम्म ११ जना नेपाल ओलम्पिक कमिटिका अध्यक्षहरु भैसकेका छन । नेपाल ओलम्पिक कमिटिको स्थापना भए देखि २०२० को टोकियो ओलम्पिक सम्म पुग्दा सन् १९६८ मा बाहेक सबै ओलम्पिकमा सहभागिता जनाउँदै आएको छ । यो समेत गरेर नेपालले १४ संस्करणसम्म सहभागिता जनाइसकेको छ तर पनि ओलम्पिकको मेडल तालिकामा नाम दर्ता गराउन सकेको छैन ।

सन् १९८८ को सिउल ओलम्पिकमा भने नेपालका विधान लामाले टेक्वान्डो खेलमा कास्य पदक जितेका थिए । तर यो खेल त्यतिखेर प्रदर्शन खेलको रुपमा मात्र संलग्न गरेकोले त्यसलाई मान्यता दिएन । हालसम्म नेपालका ९२ जना खेलाडीहरुले ओलम्पिकमा सहभागिता जनाइसकेका छन् तर कुनै खेलाडीले पनि राष्ट्रको लागि पदक दिलाउन सकेका छैनन् ।




प्रत्येक ओलम्पिकमा म्याराथन दौडमा सहभागिता छुटेको छैन तर सो खेलमा उत्कृष्ट प्रदर्शन भने ह्याट्रिक गर्न र रेकर्ड राख्न सफल वैकुण्ठ मानन्धरले उत्कृष्ट प्रदर्शन गरेको पाइन्छ । उहाँले १९७६, १९८०, १९८४ र १९८८ मा गरी चार पटक सहभागिता जनाएकोमा ५०औं, ४६ औं र १९८० को मस्को ओलम्पिकमा ३७ औं स्थान सम्म हासिल गर्न सफल भएका थिए । १४ पटक ओलम्पिक खेलमा सहभागिता गरुन्जेल सम्म पञ्चायत कालमा बाहेक बहुदलिय प्रजातन्त्र स्थापना पछि प्रत्येक समयमा नेपाल ओलम्पिक कमिटिको अध्यक्ष पदमा खिचातानी भएको पाइन्छ । अत्यधिक राजनीतिकरणले गर्दा सरकार परिवर्तन सँगै नेपाल ओलम्पिक कमिटिको अध्यक्ष पदमा पनि प्रत्यक्ष प्रभाव परिरहेको देखिन्छ । राखेप र नेओक वीच खिचातानी भएको छ । ओलम्पिक खेल जगतमा नेपाल भन्दा अत्यन्त सानो र गरिब देशहरुले पनि पदक तालिकामा आफ्नो देशको नाम लेखाउन सफल भएको देखिन्छ तर नेपाल यस ३२ औं संस्करण सम्म पनि आफ्नो राष्ट्रिय रेकर्ड तोड्ने लक्ष्य लिएर खेल महा कुम्भमा पुग्छन् । किन देशको करोडौं खर्च गरेर मात्र सहभागिता जनाउने र फर्कने मात्र गरिरहेका छन ? यसको जिम्मेवारी कस्ले लिने ? प्रशिक्षण छैन, एउटा प्रशिक्षण गर्दै गर्छ अर्को खेल स्थल पुग्ने नेपालको लागि नौलो कुरा होइन । यस ३२ औं संस्करण टोकियो ओलम्पिकमा पनि नेपाल ओलम्पिक कमिटिले नेपालगञ्ज म्याराथन विजेता गोपी चन्द्र पार्कीलाई सहभागिता गराउने भनेर अभ्यास गरिरहनको लागि भनेको र सोही अनुसार एक वर्षदेखि अभ्यास गरिरहेका धावक जान पाएन र अर्कैलाई लगेको भनी धावक गोपी चन्द पार्कीले दुःख पोखेका छन् । नेपाल हालसम्म पनि छनोट चरण पार गरेर कुनै पनि पटक सहभागि भएको छैन । प्रत्येक पटक वाइल्ड कार्ड अन्तर्गत सदस्य एनओसीहरुलाई पठाउने कोटाको आधारमा माात्र सहभागिता जनाउने र पदाधिकारीहरु पनि भ्रमण गर्ने र भत्ता पचाउनको लागि मात्र जाने प्रकृतिले गर्दा पनि नेपाली खेलमा सधार नआएको सजिलै अनुमान गर्न सकिन्छ । खेलाडी भन्दा बढी पदाधिकारी खेलस्थल पुग्नु । खेलभन्दा असम्बन्धित व्यक्तिहरु खेल व्यवस्थापक एवं पदाधिकारी बनाउनु जसले गर्दा नेपाली खेलस्तर खस्कनुका उदाहरुणहरु हुन । खेल पदाधिकारीहरु खेलस्थल नपुगी अन्यत्र घुम्न हिड्नु नेपाली खेल जगतको नियती भैसकेको छ । यस ३२ औं संस्करणमा पनि ४ खेलका ५ खेलाडी गौरिका सिंह र अलेक्जेण्डर शाह पौडी १०० मिटर फ्रिसटाइल तर्फ, कल्पना परियार सूटिङ, सरस्वती चौधरी १०० मि. दौड, सोनिया भट्ट जुडो छन तर यिनीहरुको साथमा अरु २१ थप पदाधिकारीहरु गरी कूल २६ जनाको समूह जापान पुगेका छन । जसमा तुलसा गौतम कवड्डी खेलका अध्यक्ष जूडो खेलको म्यानेजर भएर जानु भएको छ । उहाँको सर्वत्र आलोचना भइरहेको छ । नेपाली ओलम्पिक कमिटिको महासचिव निलेन्द्रराज श्रेष्ठलाई सोधिएको एक प्रश्नको जवाफ दिंदै खेल क्षेत्रमा आफ्नो सम्पूर्ण जीवन लगानी गरेका व्यक्तिहरुले ओलम्पिक हेर्ने चाहना गरेका हुन्छन् त्यसैले पनि यसरी समूह विभाजन गरेर लानु पर्नेै भन्ने बताउनु भएको छ । 

यसरी राष्ट्रको करोडौं पैसा खर्च गरेर खेलाडी भन्दा अत्यधिक पदाधिकारीहरु कहिले सम्म लगि राख्ने ? अहिले पनि राष्ट्रिय रेकर्ड तोड्ने जस्तो झिनो उयदेश्य लिएर कहिले सम्म सहभागी गराइराख्ने ? खेलमा हारजित हुन्छ तर सम्मान जनक हार वा पदक कै लक्ष्य राखेर प्रतिस्पर्धाबाटै छनौट भएर जाने खेलाडी तयार गर्नु पर्ने अहिलेको आवश्यकता हो ।

नेपालका कल्पना परियारले गत शनिवार १० मिटर एयर राइफल इभेण्टमा आफ्नो ६१४.५ अंकको रेकर्ड तोड्दै ६१६.८ अंक बनाएर ५० जना सहभागी भएको इभेण्टमा ४६ औं स्थान हासिल गरी प्रतियोगिताबाट बाहिरिएको छ भने अर्को जूडो खेलाडी सोनिया भट्ट (१९वर्ष) पनि रुसी खेलाडी डोल्गोभा इरिनासँग १ मिनेट १६ सेकेण्डमै इप्पोनको आधारमा पराजित भै प्रतियोगिताबाट बाहिरिएकी छिन । सोनिया भट्टले ४८ के.जि. तौल समुहमा खेल्नु भएको थियो । मंगलवार भएको १०० मिटर फ्रिस्टाइल पौडीमा  आफ्नो हिटमा जितेर पनि समूह चरणबाट अलेक्जेण्डर शाह खेलबाट बाहिरिए । यद्यपि उनले सबैले जस्तो राष्ट्रि रेकर्ड ५५.३८ सेकेण्डलाई तोड्दै ५३–४१ सेकेण्ड कायम गर्न भने सफल भए । मंगवारै भएको ट्रायथल खेलमा संसारकै सबैभन्दा सानो देश वर्मुडाका डफि डेलिभरले स्वर्ण पदक दिलाएको छ तर हामी भने राष्ट्रिय रेकर्ड तोडेकोमा गर्व गरेर बस्नु पर्नें अवस्थामा छौं । यो अवस्था कहिलेसम्म रहने हो सम्बन्धित निकायले सोच्ने हो कि ? हालसम्म नेपाल ओलम्पिक कमिटीमा अध्यक्ष भएकाहरु यस प्रकार छन । 

१.स्व.बशुन्धरा शाह (सन् १९६२–१९६७) 

२.स्व.खड्ग ब.शाह (१९६७–१९७७ 

३.स्व.शरद चन्द्र शाह १९७७–१९८८ 

४.स्व. इन्द्र ब.शाही १९८९–१९९०, 

५.स्व.युधा विक्रम शाह १९९२–१९९३, 

६.केशव स्थापित १९९३–१९९५, 

७.गोविन्द राज जोशी १९९५–१९९७, 

८.जीवन राम श्रेष्ठ १९९७–१९९७, 

९.रुक्म शमशेर जवरा १९९८–२००६, 

१०. ध्रुब बहादुर प्रधान २००६–२०१५ 

११.जीवन राम श्रेष्ठ २०१५ देखि हालसम्म


Sunday, August 1, 2021

दामिलको भैंसी पालन परियोजनाको शेयर किनेर म धुक्क भएँ

 दामिलको भैंसी पालन परियोजनाको शेयर किनेर म धुक्क भएँ 



gh//fd dxh{g

दिनेश दर्शनधारी कीर्तिपुरका एक कुशल व्यवसायी, दूरगामी सोच र बहुप्रतिभाका धनी हुनुहुन्छ । उहाँसँग मेरो परिचय भएको ६ वर्षमात्र भयो । जब उहाँले कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक पत्रिकामा बार्षिक रूपमा विज्ञापन दिन थाल्नु भयो । ताली दुई हातले बज्छ भनेझै मेरो पत्रिकामा विज्ञापन गरेर उहाँको व्यापार व्यवसाय बढ्यो भने मेरो पत्रिका पनि लोकप्रिय हुन थाल्यो । आज कीर्तिपुरकै पहिलो नम्वरको रंगिन पत्रिका हुनुमा वहाको पनि ठुलो योगदान छ  ।



उहाँ अध्यक्ष रहेको दर्शन बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाको शेयर धनी बन्न गर्नुभएको प्रस्तावलाई सहर्ष स्वीकार गरेको थिएँ । र पछि मलाई सल्लाहकार पनि बनाउनु भयो । वार्षिक लाभांश म सदस्य भएको अरू सहकारीले भन्दा बढी दिन्थ्यो । उहाँले हरेक वर्ष एउटा न एउटा परियोजना ल्याउनु भयो । त्यो परियोजनाको शेयर बाँडफाँड गर्न थाल्नु भयो । यही क्रममा ३ वर्ष पहिले दर्शन मल्टि–इन्भेष्टमेन्ट लि.को कृषि वन परियोजनाको शेयर लिएको थिएँ । उक्त शेयर लिन पहिले ६ लाख रुपैयाँ राख्नु पर्छ । ३ लाख रुपैयामा १० प्रतिशतको दरले वार्षिक ब्याज दिने ५ वर्षपछि फिर्ता दिने गरी दर्शन सहकारीमा राख्नु पर्छ । ३ लाख रुपैया १० वर्षपछि कम्तिमा २५ लाखदेखि ५० लाखसम्म रिटर्न दिने कुरा गर्नुभयो । उहाँप्रति मेरो पुर्ण विश्वास र भरोसा थियो । त्यसैले मैले पनि शेयर लिएँ । जसको अहिले दुई वर्षमा २ लाख लाभांश हाम्रो खातामा जम्मा भइसकेको छ । मलाई दिएको १ कत्था जग्गामा रोपिएको ३० वटा रूखहरू अहिले २५ फुटभन्दा बढी अग्ला भैसकेका छन । १० वर्षभित्रमा एउटा रूख कम्तिमा पनि ३० क्यूफिट हुन्छ । एक क्यूफिट काठको रु.पाँच हजारको दरले एउटा रूखले १ लाख पचास हजार दिन्छ भने ३० वटा रूखले कम्तिमा रु=४५ लाख पाउने छु । 



गत फागुन २१ गते मोरंग गएर परियोजना क्षेत्र आफ्नै आँखाले हेरेर आइसकें । जसबाट म विश्वस्त भएको छु ।



गत वर्ष अर्थात् २०७७ सालमा दर्शन मल्टि–इन्भेष्टमेन्भट लि.ले व्यावसायिक भैंसी पालन परियोजना सुरु ग¥यो । जसमा एउटा भैंसीको वापत रु.२ लाख दिनुपर्ने । जसमा भैंसीको मुल्य रु.१ लाख ५० हजार, ढुवानी, केही महिनाको दाना र विमा खर्च भनेर पचास हजार गरी जम्मा २ लाख दिनु पर्ने । जसको प्रतिफल ३ वर्षपछि ३ लाख पचास हजार फिर्ता दिने । यसको अर्थ हो रु.२ लाख लगानी गरेर ३ वर्षमा १ लाख ५० हजार नाफा पक्का दिने ।




कुनै पनि कुरामा लगानी गर्दा त्यस विषयमा पुरा जानकारी लिनुपर्छ । आफु सन्तुष्ट भयो भने मात्र लगानी गर्नु पर्छ । त्यसैले मैले उहाँको परियोजना बारे जानकारी लिएँ । जुन यस प्रकार रहेका छन । दामिलले बिराटनगर रंगलीको कृषि बन परियोजना मध्ये कृषि कार्यहरु सोही ठाउको कृषि सहकारी मार्फत अगाडी बढाएको छ ।



परियोजनाको परिचय

मोरंग जिल्लाभर कार्यक्षेत्र रहेको र यस जिल्लामा एकप्रकारको अलग्गै र सफल कृषि सहकारीको छवी बनाउन सफल प्रस्तावक संस्था इष्टर्न कृषि सहकारी संस्था लिमिटेडले कृषि तथा पशुजन्य पदार्थहरूको उत्पादन तथा बिक्रि वितरण व्यवस्थित तथा नियमित गर्न आफ्नै भैंसीपालन व्यवसाय लगायत विविध पशुपंक्षीपालन फार्म ईकाइहरू, माछापालन, तरकारी, फलफुल तथा जडिबुटी समेत गरी एकिकृत मोडलमा कृषि फार्म इकाइहरू संचालन गर्दै आइरहेको छ । विराटनगर उपमहानगरपालिका वार्ड नं.११ मा अवस्थित यस सहकारीले हाल रंगेली नगरपालिका वडा नं.२ मा आफ्नै स्वामित्वमा ४० विघा तथा भाडाको २० बिघा गरी कूल ६० विघा (भविष्यमा २०० विघासम्मको बनाईने) जमिनको विविध कृषिजन्य व्यवसाय संचालन गर्दै आइरहेको छ र यसका लागि विगतदेखि नै स्थानीय कृषक समूह तथा वासिन्दाहरुसँग पनि आवश्यक समन्वय गर्दै आइरहेको छ ।



स्थानीय समाजसेवी तथा सफल महिला उद्यमी यशोदा राइजीको सक्रिय एवम् अध्यक्षतामा संचालन भैरहेको यस सहकारीको संचालक समितिका सात जना सदस्यहरु नै महिला रहेको र विभिन्न क्षेत्रमा योगदान गरिरहेका तथा आ–आफ्नो क्षेत्रमा सफल रहनुभएको छ ।



परियोजनाको उद्देश्य ः

यस सहकारीले अन्तर्गतको भैंसीपालन फार्मलाई आधुनिकीकरण गर्दै वैज्ञानिक ढंगले व्यवस्थापन गर्न र नेपालकै पहिलो मोडल बफेलो डेरी फार्मको रूपमा विकास गरी स्थानीय स्तरमा रहेका कृषक तथा उद्यमीहरूको लागि तालिम र प्रविधी हस्तान्तरणका साथै सिकाईको थलो (लर्निंग सेन्टर)को रूपमा विकास गर्ने समेत लक्ष्य बोकेको छ । यसका लागि निम्नानुसार उद्देश्यहरू राखिएका छन ।



१=आयोजनाले ५०० वटा पाडापाडी सहितको दुधालु भैंसीबाट दूध उत्पादन एवम् विक्रिवितरण गर्ने ।



२=आयोजनाको कार्यान्वयनको पहिलो वर्षदेखि उक्त ५०० ओटा भैंसीबाट दैनिक ५००० लिटर दूध उत्पादन गर्ने लक्ष्य



३=यस फार्मबाट उत्पादित दूधलाई दुग्ध वस्तु उत्पादन तथा विक्रिबितरण गर्ने ।

परियोजनाको औचित्य

न्यून लागतमा आधुनिक र देशकै नमुना भैसीपालन व्यवसाय संचालन गर्न सकिने सम्भावना बोकेको यो परियोजना आफैमा एक औचित्यपूर्ण परियोजना हो । भैंसी देशको कुल पशु अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा बढी योगदान गर्ने पशुको रूपमा रहेको छ भने दुध उत्पादनमा करीब ५५ देखी ६० प्रतिशत योगदान भैसीको नै रहेको छ । विचारणीय कुरा के पनि छ भने रेशालाई शक्तिमा परिवर्तन गर्न सक्ने क्षमता गाईको तुलनामा भैंसीमा उल्लेख्य रूपमा बढी हुन्छ जस्का कारण भैसीलाई खाद्यसुरक्षाको दृष्टिले मानिसको धेरै प्रतिस्पर्धी मानिंदैन । यति मात्र नभै भैसीलाई दूधको लागि मात्र नभै प्रमुख मासुजन्य जनावरको रूपमा पनि सजिलै विक्रि गर्न सकिने भएकोले अझै पनि भैसीपालनमा रमाईरहेका कृषकहरू हत्तपती गाईपालनतर्फ आकर्षित भैहालेको पाईंदैन । त्यसैगरी उन्नत गाईंको तुलनामा भैंसीहरूले बढी रोगब्याधी (भ्यागुते) बाहेक तथा पराजिवीको बोझ सहन सक्ने पाईएको छ ।

भैसी पालन नै किन ?

–भैंसीलाई कालो सून पनि भनिन्छ ।

–आज पनि भैंसी देशको कुल पशु अर्थतन्त्रमा सबैभन्दा बढी योगदान गर्ने पशुको रूपमा रहेको छ भने दुध उत्पादनमा करीव ५५ देखि ६० प्रतिशत तथा मासु उत्पादनमा करीब ६० प्रतिशत योगदान भैंसीको नै रहेको छ ।

—नेपालका सबै सहरबजारमा भैंसीको दूधको मुल्य गाईको तुलनामा उल्लेख्य रूपमा बढी रहेको पाइन्छ ।

—नेपाल र भारत जस्ता देशहरूमा अर्थतन्त्रको एक प्रमुख आधार मानिंदै आएको छ ।

—संसारको कुल भैंसी मध्ये ९५% एशियामा छ ।

—भैंसीको संख्याको आधारमा नेपाल चौथो देशमा पर्दछ ।

—चिल्लो पदार्थ कम भएको र बोसोमा कोलेष्ट्रोल कम भएको मासु ।

—मासु उत्पादनको लागि पाडा पालन

—गाईको दूधमा भन्दा ५८% बढी क्याल्सियम, ४०% बढी प्रोटिन र खनिज र ४३% कम कोलेष्ट्रोल छ ।




मुर्रा भैंसी नै किन ?

—तराई र मध्यपहाडमा पालिने भए पनि नरम हावापानी उपयुक्त हुने यो जातको भैंसी हाम्रो देशमा मात्रै नभै संसारभर सबैभन्दा लोकप्रिय भूजाकार यस भैंसीको औसत तौल ५५० देखी ६०० के.जी. र राँगाको औसत तौल ६५० देखि ७०० के.जी. हुन्छ ।




—कालो रङको, टाउको सानो, घुम्रिएको सिङ, नरम छाला, पुच्छरमा सेतो छिर्के भएको हुन्छ ।

—सरदर दूध उत्पादन १८०० देखि २००० के.जी. हुने यस भैंसीको दूधमा करीव ७ प्रतिशत फ्यात हुन्छ । तर हाल आएर भारतका विभिन्न स्थानमा यसै जातबाट छनौट गरेर ४००० देखि ४५०० लि.सम्म दुध दिने भैंसी विकास गरिएको कुरा अमूल सहकारीका पदाधिकारीहरुले हामीसँगको व्यक्तिगत छलफलमा बताएका छन् ।

—यो भैंसी भारतको पञ्जावबाट उत्पत्ति भएको हो ।

—नेपालमा सबैभन्दा बढी भित्रिएको भैंसीको जातमा यो पर्दछ र पोखराको पशु विकास फार्ममा यसको स्रोत पाइन्छ । नेपालको तराई क्षेत्रमा लगभग ९० प्रतिशतसम्म शुद्ध मुर्रा जात पाल्न सकिन्छ भने मध्यपहाडमा यसको ७५ प्रतिशतसम्म पाल्न सिफारिस हुँदै आएको छ ।

व्यवसायिक महत्व ः

—नेपालमा पाइने भैंसीले भन्दा अत्याधिक दूध दिन्छ ।

—हत्तपत रोगले असर गर्दैन ।

—चरणबाट पनि पाल्न सकिने ।

—मृत्युदर कम हुन्छ ।

—नेपालमा मासु खपत हुन्छ र मासुको बजार राम्रो छ ।

—बढी तौल हुने हुनाले मासुको लागि उपयुक्त हुने ।

—पाडाहरू जन्मेको खण्डमा पनि हुर्काएर मासुको विक्रि गर्न सकिन्छ ।

यो परियोजनाको विवरण पढेपछि म सन्तुष्ट भएँ । पहिले मैले २ वटा भैंसीको लागि लगानी गरें । हाम्रो नाममा भैंसी ल्याइसकेको र विमा पनि भैसकेको, हाम्रो भागको भैंसीको ट्याग नम्बर पनि हामीलाई दिइयो । ४ महिनाभित्र २०० वटा भैंसीको शेयर बिक्रि भएको जानकारी प्राप्त भयो । २०७७ साल फाल्गुणको अन्तिम हप्तामा भैंसी परियोजनामा सहभागी २४ जना शेयर धनीहरूलाई हवाईजहाजमा राखेर विराटनगरमा परियोजना क्षेत्र घुमाउन लैजानु भयो ।

स्थलगत भ्रमण पछि मनै आनन्द भयो । त्यहाँबाट फर्केर आए पछि ५ वटा भैंसी फेरि लिएँ । स्थलगत रिपोर्ट तस्वीरको माध्यमबाट प्रस्तुत गर्न चाहन्छु ।








Thursday, July 29, 2021

साहित्य कथा —सम्मान

 साहित्य कथा —"सम्मान"


—ज्ञानीराजा मानन्धर

भाईराजा र बाबुकाजि दुबै जनालाई धेरै समय पछि फोन गरे चन्द्रबहादुरले । शुरुमा आफ्नो परिचय दिए र सम्झना दिलाए । त्यसपछि धेरै कुरा नगरि उनिहरुको हालखबर सोधे । दुबैलाई भेट्न भोली घरमा आउँदैछु, समयमै तयार भएर बस्न अनुरोध गर्दै फोन राखिदिए । 

भोली पल्ट आफै आफ्नो चिल्लो मर्सिडिज गाडि हाँकेर गए चन्द्रबहादुर । दुबैजनाको घरमा गइ संगै लिएर आफ्नो घर फर्के । दुबै असमंजसमा थिए कि के गर्न लाग्यो यस्ले भनी । 

ठुलो बैठक कोठामा दुबैलाई राखे । बैठक कोठाको सजावत देखेर दुबैको मुखबाट निस्के “आहा ।” बाबुकाजिले मनमनै सोचे ’ कति प्रगति गरेछ यस्ले त । महल जस्तो घर, मुल्यवान गाडि । आफ्नो त छोराहरु नालायक भएर निस्के । पुर्खौं देखि गरी आएको काममा मलाई सहयोग गरी दिएको भए आज मेरो पनि यस्तै महल जस्तो घर हुने थियो । के गर्नु आफ्नो त कर्मै यस्तो । आँखा कमजोर भएर कामै छोड्नु परेथ्यो । 

उनीहरुलाई राखेको बैठक कोठामा एकजना उमेरले सो¥ह, सत्र बर्षकी देखिने ठिटी आएर दुबैलाई नमस्कार गरीन् । चन्द्रबहादुरले “यिनी मेरी छोरी आराध्य हुन् । अहिले प्लस टू पढदैछीन् काठमाडौंकै एउटा राम्रो स्कूलमा । डाक्टर बन्ने बिचार गरेकी छे छोरीले । आफु त अनपढ गंवार परें । हजुरहरुलाई त थाहा नभएको हैन ।” भनेपछि बाबुकाजिले सोधे “यी एउटी छोरी मात्रै हो तिम्रो ? छोरो पनि थियो हैन र ?” 

“हो नि दाइ । एउटा छोरो पनि छन् नि । तर उनी अहिले यहाँ छैनन् । अमेरिकामा छन्” भनी जानकारी गराए । र छोरीलाई पनि भाईराजा र बाबुकाजिको परिचय दिए चन्द्रबहादुरले “वहाँ भाईराजा दाइ । मैले वहाँलाई भाईदाइ भनी सम्बोधन गर्ने गर्थें । म गाउँबाट पहिलो पल्ट काठमाडौं आउँदा कोठा पाउनलाई धेरै मुश्कील परेको थियो । अन्तमा वहाँँकै घरको छिँडिमा करीब करीब ५ बर्ष जति भाडामा बसेको थिएं । वहाँले मलाई आफ्नै छोरोलाई जस्तो ब्यवहार गर्नुहुन्थ्यो । त्यसबेला छिँडिमा बसेर मैले रांगाको हयिको सामानहरु बनाएर काठमाडौंका बिभिन्न ठाउंमा रहेका निर्यात कम्पनिहरु धाउने गर्थें । हयिको सामानहरुमा अरु भन्दा कमीजमा लगाइने टांखहरु बढी बनाउने गर्थें मैले । एक दुईजना कामदारहरुलाई पालेर राखेर पनि आफ्नो गुजारा ठीक ठिकै चलिरहेको थियो । 

गुजारा मात्र चलाएर पनि नपुगे पछि दिनरात मेहनत गर्थें । कहिलेकाहीं आपत पर्दा भाईदाइ संगै मैले धेरै आर्थिक सहयोग लिएको पनि छु । बिरामी पर्दा पानी ख्वाउनेसम्म पनि मेरो साथमा हुँदैनथे । वहाँको परिवारले मलाई आफ्नै सम्झेर मेरो हेरचाह गर्नुहुन्थ्यो । काठमाडौं पसेको एक दुई महिना बित्न नपाउँदै रुघा खोकिले स्वास प्रश्वासको समस्या भएपछि अस्पतालमा दुई चार दिन भर्ना हुनु परेको थियो । भाईदाइको परिवारलेनै मलाई त्यसबेला सहयोग गर्नु भएको थियो । अस्पतालमा कुरुवा समेत बसिदिनु भएको थियो । मेरो लागि भाउजुले बिहान र बेलुकिको खाना बोकेर आउनु हुन्थ्यो ।” त्यसैबेला घरी घरी बजिरहेको उस्को मोबाइल फोनमा फेरी कसैले फोन गरेर ल्याए । यस पल्ट उस्ले मोबाइल स्विच आँफै गरिदिए र कुरा अगाडि बढाए “महिनै पिच्छे आइरहने वहाँहरुको चाडपर्वमा मिठो मिठो नेवाः परीकारहरु त कति खाएं कति । अहिले पनि मलाई वहाँकी धर्मपत्नीले बनाएर ख्वाउने यःमरि सम्झेर आए भने मुखमा पानी आउँछ । जात्रा पर्बमा वहाँ र टोल छिमेकिहरु संगै जाँड रक्सी खाएर नाचेको र उपद्र गरेको सम्झंदा त अहिले पनि सब कामलाई फालेर जाउँ जाउँ लागेर आउँछ ।” भनी भाईराजा तिर ईशारा गर्दा भाईराजाले शीर हल्लाए र भने “हो, चन्द्रे .......” भनी पहिले जस्तै माया दर्शाएर आफ्नो नाम लिएको सुनेर भाव बिभोर भए चन्द्रबहादुर । उनकी छोरी कोठाको एक कुनातिर आफ्नो बाउले आफ्नो जीवनका बिगतका पानाहरुलाई पल्टाइरहेको ध्यान दिएर सुनिरहेकी थिइ ।  

चन्द्रबहादुरले आफ्नो कथा फेरी शुरु गर्नै लागेकै बेला उस्की पत्नी एउटा थालमा चिया बोकेर आइपुगीन् । दुबैलाइ नमस्कार गरीन् र उस्ले चिनेका बाबुकाजिलाई “संच्चै हुनुहुन्छ दाइ ? मलाई चिन्नु भो ?” भन्दा बाबुकाजिले मुख खोले “किन नचिन्नु नि । पार्वती हैन ?”भनेर सोधे । पार्वतीले “हजुर । घरमा भाउजु आरामै हुनुहुन्छ नि  ?”

बाबुकाजिले “ठीक छ । अनि तिमी त चिन्नै नसक्ने गरी मोटाएकी रहिछौ । के मात्र खान्छ्यौ हां, कति सा¥हो मोटएकी घ्याम्पो जस्तो । हाम्रो त जति खाए पनि बाँसको बाँसै” भन्दा सबै गलल हाँसे । 

पार्वतीले जवाफ दिइन् “के खानु नि दाइ । उही त हो नि नेपालीहरुको खाना दाल भात ।” 

सबैले चिया पिए । चन्द्रबहादुरले फेरी आफ्नो कुराहरु राखे “मेरो शीपलाई राम्ररी बुझेका भाईदाइले मलाई पित्तलको काममा हात हाल्नु भनी सल्लाह दिनु भएकोथ्यो । वहाँको कुरो मनासिव लागेर मैले पित्तलको सादा बट्टाहरु बनाउन शुरु गरें । धेरैले मनपराए । बिदेशमा राम्रै निकासी हुँदो रहेछ । त्यसबेला पित्तलको बजार पनि राम्रै थियो । तर पछि बिस्तारै नेपालबाट सामान आयात गरिरहेका बिदेसिहरुलाई सादा पित्तलको बदलामा बुट्टा कुँदिएको चाहियो भनी यहाँका निकासिकर्ताहरुले मेरो सामान नलिदिँदा मलाई धरैनै मर्का परेकोथ्यो । त्यो बेला भाइदाइलेनै मलाई पाटनमा आफुले चिनेका मान्छे जो बुट्टा कोर्नमा माहीर हुनुहुन्थ्यो, वहाँसंग मेरो चिनजान गराइदिनु भो र म त्यहाँ गएर त्यो काम पनि सिकें । उ वहाँनै हुन् मलाई बुट्टा कोर्न सिकाउने बाबुकाजि दाइ” भनी बाबु काजि तिर ईशारा गरे । ३ महिनामै मैले पित्तल र चांदिको गहनाहरुमा मात्र हैन, सुनको गरगहनाहरुमा पनि बुट्टा हान्न सिकें । परम्परागत शैलिका चित्रहरु कोर्न मलाई औधी मनपथ्र्यो । म बाबुकाजि दाइ प्रति पनि धेरै धेरै आभारी छु दाइ” भनी बाबुकाजिलाई प्रणाम गरे । 

बाबुकाजिले भने “तिम्रोमा शीप थियो, तिमीले छिट्टै सिक्यौ र जान्यौ । कोही कोहि त भन्छन् नि कुकुरको पुच्छर १२ बर्ष ढुंग्रोमा राखे पनि कहिल्यै सिधा हुँदैन, बाङगै भने जस्तै । “हो दाइ हजुरको कृपाले मैले चांडै नै सिकें ।” चन्द्रबहादुर बोल्याबोल्यै गरिरहेको थियो । बीचैमा भाईराजाले “ती सब कुराहरु सम्झनैमा मात्र सिमित भइसके अब । कति भो ? २५ बर्ष जति भएन होला तिमी काठमाडौं  पसेको ?” भन्दा चन्द्रबहादुर “कहाँ २५ बर्ष भाईदाइ ! ३२ बर्ष भइसक्यो ” भनेपछि बाबुकाजि छक्क प¥यो र भन्यो “बाप रे ....!”

भाईदाइले “लौ त कुरा मात्र गरिरहने हो कि , काम कुरो पनि शुरु गर्ने हो ? तिमीले हामीलाई बाटोमा पनि केही भनिनौ । हामीलाई यहाँ तिम्रो घरमा किन बोलायौ भन । के प¥यो तिमीलाई ?” भनेपछि चन्द्र बहादुरले छोरीलाई “जाउ त छोरी । आमालाई छिट्टै आउनु भन्नु ” भनेर पठाइदिए । एकछिन पछि पार्वतीले पूजाको थाली र उनकी छोरी आराध्यले एउटा हातमा फलफुलहरु टन्नै भएको किस्ती र अर्को हातमा सुकुन्दा बोकेर आइन् । 

बाबुकाजि र भाईराजा दुबै आस्चर्य मान्दै हेरिरहेका थिए । त्यही बेला चन्द्रबहादुरले भने “आस्चर्य मान्नु पर्दैन दाइहरु । सबभन्दा पहिले त मलाई माफ गर्नु होला, मैले पैसो कमाउने धुनमा तपाइँहरुलाई बिर्सेंछु । हजुरहरु मेरा मार्गदर्शक भएर पनि कहिल्यै केही गर्न सकिनं । आज धेरै बर्ष पछि तपाईंंहरुलाई सम्झी यहाँ बोलाई तपाईंंहरुलाई सम्मान गर्न लागिरहेको छु । आज गुरु पुर्णिमाको दिन पनि हो र म यो पल क्षणलाई यादगार बनाउन चाहन्छु । अब देखि म बांचुंजेल हरेक गुरु पुर्णिमाको दिन तपाईंंहरु दुबैलाइ सम्झी सम्मान गरिरहुँला । तपाईंंहरुले म प्रति गर्नु भएको गुणहरु मैले कहिल्यै बिर्सिंदैनौ ।” 

पूजा शुरु भो । दुबैको हातबाट आशिर्वाद थापे चन्द्रबहादुरले ।  अन्तमा फर्किने बेला बाबुकाजिले मुख खोले “मैले तिमी जस्ता सयौं जनालाई आफुले जानेको शीप सिकाएको छु । तर कसैले आज सम्म मलाई यस्तो सम्मान दिएको थाहा छैन । तिमीले ढिलै भए पनि हामीलाई सम्झ्यौ र बोलाएर सम्मान ग¥यौ । तिम्रो यस कार्यलाई पनि हामीले कहिल्यै बिर्सिने छैनौं । तिम्रो जय होस् । यसरीनै प्रगति भएर गएको यो बुढो आँखाले हेर्न पाओस” भनी भावुक भए बाबुकाजि र पछि भेट्ने बाचा गरी बिदा भए ।


ब्यक्ति/ब्यक्तित्व ः ‘कान्छा मगर गन्धर्व’

ब्यक्ति/ब्यक्तित्व ः ‘कान्छा मगर गन्धर्व’


देश चिनाउन ठूलो मान्छे बन्नुपर्दैन, 

देश चिनाउने नै ठूलो मान्छे बन्छ.......!

                                            विरेन्द्र शाक्य

    सामाजिक सञ्जालमा भेटिएको प्रस्तुत तस्विरले मेरो अन्तरमनलाई भित्रैसम्म स्पर्श ग¥यो । साथै करिब चार दशकअघिको मेरो बाल मस्तिष्कमा संग्रहित पुराना स्मरणहरु ताजा बन्न पुग्यो । प्रस्तुत तस्विरका पात्रको तत्कालिन कीर्तिपुरको समाजमा चलन चल्तिको नाम ‘कान्छा मगर गन्धर्व’ हो । तीन दशकको मेरो लेखन यात्रामा आजसम्म विषय प्रसंगले पात्र चयन हुन नसकेका यी बाजेका स्मरणमा केहि शब्दहरु खर्चिन विवश तुल्याएको छ आज मलाई । यस अर्थमा सामाजिक सञ्जाल र सञ्जालमा यो तस्विर पोष्ट गर्ने पात्रलाई पनि सलाम ।

     बायाँ हातमा सारंगी बाजा बोकी कीर्तिपुरको टोल–टोल चहार्दै हिंड्ने यी गन्धर्व बाजेका थुप्रै स्मरणहरु आज मेरो मन मस्तिष्कमा ताजा भएका छन् । ०३० को दशकमा हालको चिलंचो विहारका पाटीहरुमा संचालित तत्कालिन मंगल प्राथमिक विद्यालयमा प्राथमिक तहको शिक्षा हासिल गर्दाका ताका चिलंचो विहारमा हरेक दिन झुल्कने यी कान्छा गन्धर्व बाजे आज झल्झली सम्झिरहेको छु म । सादा भेषभुषामा हातमा उहि सारंगी । कीर्तिपुरमा विदेशी पर्यटकहरु उल्लेख्य संख्यामा घुम्न आउने ती दिनहरु । पर्यटकहरुसंग सारंगीको ¥याईं ¥याईं आवाजका साथ गफिंदै हिंडेका देख्थ्यौं । पर्यटकका झुण्डलाई कान्छा बाजेको सारंगीको सुमधुर धुनले मन्त्रमुग्ध बनाएका दृश्य आज पनि आँखा वरिपरि झुम्मिन आउँछन् । खासगरि मंगलवार र शनिवार कान्छा बाजेको दिनचर्या कीर्तिपुरमै बित्ने गर्दथ्यो, अरु दिन उपत्यकाका विभिन्न अरु पर्यटकीय स्थलहरुमा पनि भेटिन्थे उनी । कीर्तिपुरको समाजमा बालक(बच्चाहरुदेखि महिला, बृद्धबृद्धाहरुसमेत माया र स्नेहले बोल्थे उनीसंग ।

          हालको कीर्तिपुर नपा ९ वडा ढोकासी टोलमाथि स्थानीयको चलन चल्ति भाषामा दोक (द्वंको?) टोलमा गन्धर्व समुदायका केहि परिवारको बसोबास थियो, त्यत्तिबेला । नेपालको मौलिक लोकबाजा सारंगी नै जीविकाको मुख्य साधन थियो । कान्छा मगर गन्धर्व बाजेसंगसंगैका समकालिन केहि पात्रहरुका अनुहार पनि झल्झली याद छ, तर नाम भने भुलेको छु । जीविकाको मुख्य स्रोत कीर्तिपुरकै पेरिफेरिको समाज थियो । खेती, किसानी नै कीर्तिपुरेको मुख्य पेसा भएका बेला अल्पसंख्यक गन्धर्व र देउला जातजातीको अवस्था आर्थिक, सामाजिकरुपमा पनि अत्यन्त दयनीय थियो । विकासमा पछि परेको तत्कालिन कीर्तिपुरको जनजीवन दयनीय भएपनि राष्टिूय, अन्तर्राष्टिूयरुपमा चर्चित ईतिहासका कारण विदेशी पर्यटकहरुको रोजाईमा पर्ने गरेका कारण विशेषगरि साताका मंगलवार र शनिवार कीर्तिपुर डाँडाको बस्तिका टोलहरु विदेशी पर्यटकहरुले भरिभराऊ हुन्थे । त्यसरी आउने पर्यटकहरुले साथमा केहि न केहि कोसेलीका रुपमा बोकेर आउँथे र स्थानीय बालबच्चा र बृद्धबृद्धाहरुलाई बाँड्थे । केहि नबोकेकाहरु धेरैले पैसा नै बाँड्ने गर्दथे । 

यसरी नै कीर्तिपुरको समाजमा आफ्नो परिवारको जहाज डोहो¥याएका कान्छा मगर गन्धर्वले गरिबी अवस्थामा पनि कत्ति पनि हिम्मत हारेनन् । जसोतसो परिवारको पालनपोषणमा उनको दैनिकी बित्ने गर्दथ्यो । पाटनको मंगलबजार, भक्तपुर, स्वयम्भु, पशुपतिनाथ जस्ता प्रख्यात पर्यटकीय धार्मिकस्थलहरु चहार्दै बिताए उनले आफ्नो अधबैंसे जीवन । कीर्तिपुरको समाजमात्र होइन, सिंगो उपत्यकामै परिचित अनुहार हुन्, कान्छा मगर गन्धर्व बाजे । ०३० कै दशकमा नेपालमा छायांकन गरिएको हिन्दी चलचित्र ‘हरेरामा रहेकृष्णा’मा पनि आफ्नो सारंगी बाजासहित झुल्किएका छन् । कान्छा मगर गन्धर्व आज भौतिकरुपमा हामीमाझ छैन, तर उनको पुस्ता र सारंगीको आवाज भने जीवन्त नै छ । उनका जेठो छोरा रामशरण नेपाली आफ्नो आवाज र सारंगीले नै नेपाली लोकसंगीतमा छोटो समयमै ख्याती कमाउन सफल भए । नेवार समुदायमा हुर्के, बढेका उनले ‘ह्यांगु सिन्ह, ह्यांगु कोखा’ गीतबाट आज पनि उनी नेपालभाषाको गीत, संगीत क्षेत्रमा अजर अम्बर छन् । त्यस्तै माहिलो छोरा हरिशरण नेपालीले पनि सारंगीको धुनलाई नै आफ्नो परिचय बनाएका छन् । चारवटा मसीना तारहरुमा गुञ्जिने सारंगी बाजालाई उनले १६ वटा तारहरुमा विस्तार गरी नयाँ प्रयोग गर्दै पुर्खापिताको बिंडो थाम्न सफल भएका छन् । साहिंलो छोरा शिवशरण नेपाली संगीत क्षेत्रमा नभएपनि हस्तकलाका कयूरियो सामान उत्पादन, बिक्रिको आफ्नो पुख्र्यौली पेसा अंगाल्दै जीविका चलाउँदै आएका छन् भने कान्छो छोरा भीमशरण नेपाली तबला वादककको रुपमा संगीत क्षेत्रमै जमेका छन् । छोरी शान्ति नेपाली पनि आफ्नो सुमधुर आवाजमार्फत् गीत, संगीत क्षेत्रमा उपस्थिति जमाउन सफल छिन् भने रामशरण नेपालीका छोरा श्याम नेपाली आज आफ्नो अथक मिहेनतले नेपालको मौलिक बाजा सारंगीलाई विश्व संगीतमा जगत्मा चिनाउन सफल त भएकै छन्, अमेरिकाको प्रख्यात विश्वविद्यालयमा सारंगी बाजाको प्रशिक्षण र प्राध्यापन पनि गराउँदैछन् । भीभाशरण नेपालीका छोरा विश्व नेपाली नेपाली संगीत क्षेत्रमा जमिसकेका छन् । स्व. कान्छा मगर गन्धर्वका चार पुस्तासम्म आज आ–आफ्नो कला क्षमताले राष्ट्रिय र अन्तर्राष्ट्रिय जगतमा नेपाली र नेपालीको परिचय र पहिचान राख्न प्रयासरत छन् । कीर्तिपुरको समाजमा जन्मे, हुर्केका एक गन्धर्व परिवार आज देश चिनाउन सफल हुुदैछ । निश्चय पनि यो समस्त कीर्तिपुरबासीको गर्वको कुरा हो । तसर्थ, देश चिनाउन ठूलो मान्छे बन्नुपर्दैन, देश चिनाउने मान्छे नै ठूलो बन्छ । हरिशरण नेपालीका छोरा किरण नेपाली र श्याम नेपालीका छोरा प्रिन्स नेपाली पनि संगीत आकासमा आशालाग्दो ढंगले जम्दैछन् । स्व. कान्छा मगर गन्धर्वप्रति हार्दिक नमन !  


Wednesday, July 28, 2021

दर्शन साकोसको QR सेवा सुरु

 दर्शन साकोसको QR सेवा सुरु


कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नं. ९ नगाउमा मुख्य कार्यालय रहेको दर्शन बचत तथा ऋण सहकारी संस्थाले QR सेवा सुरु गरेको छ । बैंकहरुले तिब्र रुपमा प्रचलनमा ल्याएको यो सेवा दर्शन साकोसले अघिल्लो वर्ष देखि नै सुरु गरेको भएता पनि यस वर्ष Lockdown को बेला दर्शन को QR सेवा सहकारीका Share सदस्यहरुले तिब्र रुपमा प्रयोगमा ल्याएको हो । कीर्तिपुर क्षेत्रमा QR सेवा प्रयोगमा ल्याई सहकारीलाई पूर्ण डिजिटल बनाउने दर्शन पहिलो सहकारी संस्था बनेको छ ।

केहि समय अगाडी काठमाडौँका दुइ ओटा सहकारी संस्थाहरुलाई एकीकरण गरि कीर्तिपुर क्षेत्रमा नै पहिलो पल्ट एकीकरणको नमुना बन्न र इतिहास कायम गर्न सफल यो संस्थाले डिजिटल क्षेत्रमा पनि पहिलो नै बनेको छ । 

संस्थाले कीर्तिपुर नगरपालिका वडा नम्वर 9 नगाउ रोडमा रहेको संस्थाको भवनबाट निकट भबिस्यमा ATM सेवा समेत सुरु गर्ने योजना रहेको उक्त संस्था का CEO सुबर्ण महर्जन ले बताउनु भयो । उक्त ATM सेवा सुचारु भए पछि सो कार्ड प्रयोग गरेर जुनसुकै बैंक को ATM बूथ बाट पनि पैसा झिक्न मिल्ने जानकारी समेत CEO महर्जन ले बताउनु भयो ।

 सहकारीलाई प्रविधिमैत्रि सेवा दिने क्रममा  संस्थाले QR सेवा को साथै मोवाइल बैंकिङ सेवा कीर्तिपुर सहित काठमाडौँ महानगरपालिकाको खुसिबु स्थित सोनित्य सेवा केन्द्र र अनामनगर स्थित आदिबासी सेवा केन्द्रबाट समेत दिइरहेको संस्थाका अध्यक्ष दिनेश दर्शनधारीले बताए ।


Saturday, July 24, 2021

प्रसंग ः दलित र घरबेती

 प्रसंग ः दलित र घरबेती




मिरा राजभण्डारी अमात्य

मेरा केही खस ब्राह्मण मित्रहरू छन् । उनीहरूका चुल्हातिर मैले छुनु हुन्न, वा मन पराउँदैनन् । 

म दलित होइन, भक्तपुरको तलेजुको राजभण्डारी (भारी) अर्थात छ डोरे नेवाः अर्थात छ्ः वता जनै लगाउने नेवाः । मेरा कथित खस ब्राह्मण साथीहरूको चुल्हातिर जान वर्जित मलाई जातिये बिभेद गरेको भन्दिन । त्यो तिनीहरूको अधिकार क्षेत्रका व्याबहारिक कुरा हुन्, मेरो घरमा तिनीहरू आउँदा मेरो पूजा कोठामा प्रवेश निषेध छ, मेरो कुल देवता भएको कारण । 

अहिलेको सस्तो लोकप्रियताको लागि उठाइएको दलित र प्रधान मुद्धाको प्रकृती हेर्दा त मेरा घिमिरे, पौडेल, अधिकारी, कोइराला, न्यौपाने साथीहरूमाथि मैले र ममाथि जातिय् बिभेद गरेको बिरुद्ध मुद्धा हालाहाल गर्नुपर्ने देखियो त । 

दोश्रो  कुरा ः मेरो घर बने पछी पहिले भाडा बस्नेहरू मुश्लिम समुदायका थिए । मुश्लिम समुदाय हाम्रो पूजा आजामा प्रयोग भएका प्रशाद खानु हुन्न । एउटै घरमा बर्षौ धारा पानी एक भएर मिलेर बस्यौ । भाडामा दिंदा थर समुदाय भन्दा पेशा र शिक्षालाई बढी प्राथमिकता दिने गरिन्छ काठमाण्डौमा । 

बिशेष पत्रकारलाई कोठा दिन मन पराउदैनन यो चाँही मलाई नि थाहा छ । समावेशी अधिकार स्थापित गर्न पत्रकार महासंघमा हामीले समेत धेरै जेहाद छेड्यौ, अहिले महासंघ पूर्ण समावेशी बनेको छ । 

राज्यद्वारा भए गरिएका सार्वजनिक श्रोत सुविधामा जातिय् लैङ्किक बर्गिय छेत्रीय बिभेद गर्न पाइन्न तर ब्यक्तिगत सम्पत्तीमा ब्यक्ती बिशेषको मौलिक र नितान्त निजी अधिकार हुन्छ । 

नियतबस रेकर्ड बोकेर अरूका घर दैलोमा आँफै आफुलाई दलित भन्दै कोठा नदेओस मै भन्ने मनोवैज्ञानीक उक्साहत गरेको देखिएको प्रधान दलित प्रकारणले काठमाडौं उपत्यका रैथाने नेवा बिरुद्ध जातिय हिंसा भड्काउने नियत स्पष्त देखिन्छ । हिजोका दिनमा किर्तिपुरमा भएको घरबेती मधेसी बिच र गर्भवतीलाई डेराबाट निकालजस्ता पकापकाया द्वन्दलाई उदाहरणको रूपमा लिन सकिन्छ । 

जातिय् हिंसा भड्काउन हाल गरिएको घरबेती दलित प्रकरणका पात्रमाथि हालको संचार नितीले प्रश्न ऊठाउने ठाउँ पनि दिएको छ । के स्रोत ब्यक्तीसँग अनुमती नलिइकान भ्वाइस रेकोर्ड प्रयोग गर्न पाईन्छ ? मेरा पत्रकारिताका गुरु तत्कालिन चिफ रिपोर्टर (कान्तिपुर) नारायन वाग्लेज्युले समेत् कथित दलित (पीडित भनिएका)लाई खुल्ला हृदयले बधाई दिएको देख्दा कही हाम्रो पत्रकारिता नै समाज जोड्न भन्दा तोड्नतिर लागि परेको त छैन भन्ने शंकालु प्रश्न उब्जाइ रहेको छ ।


Friday, July 23, 2021

कीर्तिपुर नगर सम्वाद ः डिएसपी ठाकुरप्रसाद पोखरेलसंग भलाकुसारी

 कीर्तिपुर नगर सम्वाद ः डिएसपी ठाकुर प्रसाद पोखरेलसंग भलाकुसारी 



                              डिएसपि ठाकुर प्रसाद पोखरेल

‘दुई बर्षभित्र कीर्तिपुर प्रहरी वृत्त पूर्वाधार सम्पन्न हुनेछ !’

संक्षिप्त परिचय ः 

प्रहरी नायब उपरीक्षक ठाकुरप्रसाद पोखरेल,

प्रमुख एवं ईन्चार्ज, महानगरीय प्रहरी वृत्त, कीर्तिपुर ।

जन्म ः गोरखा जिल्ला, पालुङटार नगरपालिका वडा नं. २

नेपाल प्रहरी प्रवेश ः २०६१ साल जेठ १५ गते प्रहरी निरीक्षक पदबाट

महानगरीय प्रहरी कार्यालय, रानीपोखरीमा कार्यरत रहि नेपाल प्रहरीको २०७८ साल असार ८ गतेको निर्णयअनुसार कीर्तिपुर वृत्तमा सरुवा भई असार १४ गते कीर्तिपुर आउनुभई वृत्त प्रमुखको कार्यभार सम्हाल्नुभयो । नेपाल प्रहरीमा प्रवेशयता प्रहरी संगठनका विभिन्न १४ वटा जिल्लामा जिम्मेवारीमा रहनुभई अनुभव बटुली सक्नुभएका पोखरेलको कीर्तिपुर वृत्तमा पनि १४ औं पोष्टिङ नै भएको बताउनुभयो । उहाँसंग कीर्तिपुर सन्देश सप्ताहिकका प्रतिनिधि विरेन्द्र शाक्यले गर्नु भएको संक्षित कुराकानी (सं.)

कीर्तिपुर वृत्तको प्रमुख एवं ईन्चार्जको जिम्मेवारी लिएर कीर्तिपुर आउनु हुुदा के, कस्तो योजना र अठोट लिएर आउनुभयो ? 

 – असार १४ गतेबाट यस कीर्तिपुर प्रहरी वृत्तको कमाण्ड सम्हालिई रहुदाको स्थितिमा मैले सुरुबाट नै के कुरा अठोट लिएर आएको छु भने श्रीमान् प्रहरी महानिरीक्षकज्यू कार्ययोजनाअन्तर्गत नेपाल 
प्रहरीको कार्ययोजना र १४ वटा लक्ष्य र साथै श्रीमान् प्रहरी वरिष्ठ उपरीक्षकज्यू, महानगरीय प्रहरी परिसर, काठमाडौंको कार्य योजनाअन्तर्गत १२ वटा लक्ष्यहरुको अक्षरश पालना गर्ने र कानुनी आधारमा कोहि कसैसित नझुक्ने प्रण गर्दछु । कीर्तिपुरबासीको शान्ति, सुरक्षा र अमनचैनलाई मध्यनजर गर्दै चौबिसै घन्टा प्रहरी सेवा उपलब्ध गराइरहेको परिप्रेक्ष्यमा प्रहरीको खटाईलाई अझ प्रभावकारी तुल्याउने र कोभिडको महामारीलाई स्वस्थ समाज, सुरक्षित समाज निर्माण र भरपर्दो सुरक्षा सेवा के, कसरी दिन सकिन्छ भनेर कीर्तिपुर नगरपालिका र त्यसअन्तर्गतका १० वटा वडाहरु र वडा अध्यक्षज्यूहरु संग मेरो निरन्तर सम्वाद भईरहेको छ । यसमा समस्त कीर्तिपुरबासीहरुले के कुरा बुझि दिनुपर्दछ भने जिल्ला प्रशासन कार्यालय, काठमाडौंबाट निषेधाज्ञा जारी रहेको परिप्रेक्ष्यमा गर्न हुने, नहुने र गर्न नसकिने कुराहरु स्पष्टरुपमा आएको छ, हामीले त्यसलाई  कार्यान्वयनको अवस्थालाई फिल्डमै उत्रिएर कार्यान्वयन गराईराखेका छौं । र, यसमा मैले सबै पक्षको सहयोगको अपेक्षा गरेको छु, कीर्तिपुर प्रहरी वृत्त सहयोगको अपेक्षा गर्दछ । शान्ति, सुरक्षा र अमनचैन कायम गर्ने र कानुनको अक्षरश पालना गर्ने, संगठनले अख्तियार गर्दैआएको आर्थिक पारदर्शितामा शून्य सहनशीलताको सिद्धान्तलाई अंगिकार गरिराखेको छु । र, हामीले गर्नपर्ने, गर्न नसकेका कामहरु केहि भए खुलस्तरुपमा राख्न सक्नुहुनेछ । कीर्तिपुर प्रहरी वृत्त, कार्यालयको ढोका सदैव खुल्ला रहनेछ । र, यहाुको संचार माध्यमबाट म यो पनि प्रतिबद्धता ब्यक्त गर्न चाहन्छु कि कीर्तिपुर क्षेत्रको शान्ति, सुरक्षा र अमनचैनका लागि  कीर्तिपुर वृत्त मलगायत मेरो टीम अहोरात्र खटिनेछ । 

नागरिकको सुरक्षाका लागि प्रहरीको खटाई र ड्यूटी के, कसरी परिचालन हुन्छ ?

– पिकेट, सीआरभी, क्यूआरटी, मोबाइल टीम र अन्य जुनसुकै परेको अवस्थामा पनि प्रहरीको सेवा दिने किसिमले हामीहरु यस कार्यालयमा स्थापित छौं । र, म आफै पनि बिहान ५ बजेदेखि राती १२ बजेसम्म यहाुहरुसंगै छु, यहाुहरुको सुख, दुःखमा मेरो टीम सदैव कटिबद्ध रहनेछ । र, आशा पनि गर्दछु, शान्ति, सुरक्षा, अमनचैन र विकासको गतिलाई उचाईमा पु¥याउन हामीले प्रदान गरेको शान्ति, सुरक्षाको अनुभूतिले पक्कै पनि थप मद्दत पु¥याउनेछ भन्ने अपेक्षा लिएको छु । यस वृत्तमा आएको आज २३ औं दिनको दौरानमा मैले धेरै सुझावहरु पनि पाएको छु र यहाँहरुको सुझावको कार्यान्वयन गर्ने पक्षमा म दृढ छु । केहि गुनासो वा तिक्तताहरु भए फोन, म्यासेज वा मेलबाट मलाई सूचना दिन सक्नुहुनेछ । र आगामी दिनहरुमा म निरन्तर जनताको सेवामा कटिबद्ध रहनेछु भन्ने प्रतिबद्धता पनि म यहाुकै संचार माध्यममार्फत् ब्यक्त गर्न चाहन्छु । 

वर्तमान समयमा नागरिकको सुरक्षाका लागि कीर्तिपुर वृत्तको जनशक्तिको अवस्था र भौतिक संरचना, पूर्वाधारको अपर्याप्तता चुनौतीपूर्ण देखिन्छ, कसरी सहजीकरण गनुहुन्छ ? 

– यस वृत्तअन्तर्गत १ सय ५१ जनाको दरबान्दी रहेकोमा आजको दिनमा कार्यरत जनशक्तिको संख्या १ सय ४३ जना रहेको छ, केहि विदामा छन् । भौतिक संरचनाको सवालमा हाम्रा दुईवटा सीआरभी भ्यान, एउट मोबाइल गाडी, एउटा सिनियर अफिसरको गाडी, सीआरभीमा क्यूआरटी दुईवटा, पिकेट ड्युटी, क्यूआरटी र मोबाइल टीम,सीआरभी टोली, मोबाइल टीम र स्टायण्ड बाइ टोली सधैं खटिरहेका हुन्छन् । यसरी हेर्दखेरि कीर्तिपुर वृत्तमा जनशक्ति अभाव छैन । पूर्वाधारको हकमा एउटा सीआरभीर दुईवटा क्यूआरटी थप्नुपर्ने अनुभव भएको छ । वृत्तको भवनको हकमा त्रिविमा जुन भवन बनेको छ, त्यसमा सर्न पाएको भए हुन्थ्यो, तर सकिएन । त्यसको सट्टा ५ रोपनी जग्गमा भवन बनाउनको लागि ठेक्कापट्टा पनि भई काम पनि सुरु हुने तर्खरमा पुगेको छ । लगभल दुई वर्षमा हामी भौतिक पूर्वाधारमा पनि सम्पन्न हुने अपेक्षा छ ।

कीर्तिपुर क्षेत्र बहुसंख्यक नेवार समुदायको बस्ती, चाडपर्व नजिकिएको छ, थप सुरक्षा कार्ययोजना के छ ? 

 – कीर्तिपुरमा जात्रापर्व नजिकिएको छ । जात्रालाई लक्षित गरेर मैले थप सुरक्षा योजना बनाउने सोचमा छु । तर अब कोभिड महामारी रहिरह्यो भने अथवा तेस्रो लहर देखियो भने जात्रालाई पनि हामीले सुरक्षाका दृष्टिले सचेतनामूलक ढंगले अघि बढ्नुपर्ने देखेको छु । अथवा कोभिड संक्रमण घटेको अवस्थामा समुदाय(प्रहरी साझेदारी कार्यक्रमअन्तर्गत सामुदायिक सेवा केन्द्र र सामुदायिक प्रहरी सेवा केन्द्रसंगको सहकार्यमा हामी सामुदायिक सचेतनाका विभिन्न कार्यक्रमहरु अघि बढाउनेछौं । खासगरि युवाहरुमा लागु औष्ध दुब्र्यसनको समस्या जुन देखिएको छ, नगरपालिकासंग सहकार्य गरी विद्यालय र वडास्तरमा केन्द्रीत गरी कार्यक्रम गर्नेछौं । महिला, बालबालिका, घरेलु हिंसा सम्बन्धी सचेतनामूलक कार्यक्रमहरु पछिल्लो समयमा बढ्दै गएको साइबर क्राइम के हो र यसले कस्तो असर गर्छ ? यो कस्तो खालको अपराध हो ?यसले समाजमा कस्तो असर गर्छ र के, कस्तो कारवाही हुन्छ भन्ने विषयमा जानकारीमूलक र सन्देशमूलक कार्यक्रम गर्ने योजनामा छौं ।



Thursday, July 22, 2021

सामाजिक सञ्जाल टिकटक धौलागिरी पछ्याउँदै

 सामाजिक सञ्जाल टिकटक धौलागिरी पछ्याउँदै 





सचिन्द्र श्रेष्ठ 
कुशमा पर्वत

  पछिल्लो समय निकैनै विश्व ब्यापी चर्चामा रहेको सामाजिक सन्जाल हो टिकटक ! कोभिडको महामारी सँगसँगै हरेकको हात हातमा टाइम पासको माध्यम बनेर सबैलाई मनोरन्जन दिइरहेको टिकटक हरेक देशका सेलिब्रेटी देखी सर्बसाधारणसम्म सबैको मोबाइलमा रमाइलोको सारथी बने पनि बिभिन्न कारणहरूले केही देशहरूमा चाँही बन्देज गरिएको समाचार आए पनि यस्को चर्चा, परिचर्चा र लोकप्रियता भने पटक्कै घटेको छैन बरु उल्टै बढेको बढ़ै नै देख्न र सुन्न पाइन्छ ।

   विश्वका धेरै देश जस्तै नेपाल पनि टिकटकबाट अछुतो हुने त कुरै भ्एन ! सर्ब सुलभ पहुँच ईन्टरनेट र हात हातमा मोबाइल भएसी एक पटक गित हेरेर छम छमी नाचुम कस्लाई हुँदैन होला 
र ? झनै हाम्रो जस्तो लोक संगीतले भरीपूर्ण ठाउँ, पारी पञ्चे बाजा घन्किदा वारी बसी उठी नाच्ने हामीहरू टिकटकको मज्जा लुट्नलाई किन पछी हट्थ्यौ होला र ? धेरै यस्ता स्थानलाई टिकटकले प्रचार प्रसारमा टेवा पु¥याएर देशको अर्थतन्त्रलाई मजबूत समेत बनाएको छ ।

   बजारमा होड्बाजी नै देखिन्छ कस्ले कस्तो भिडियो हाल्ने र कती कमेन्ट कती लाइक आउने भनेर ! केही मान्छेहरू त बिभिन्न ब्रान्डका क्यामारा बोकेर दिनहु यस्कै खेती गरेको पनि बाटो बाटोमा मज्जाले देखिन्छ । टिकटक बाटै चर्चित मोडेल बनिरहेका केही उदाहरणहरू नेपालमा प्रसस्त देख्न सकिन्छ । यस्को अलावा अभिनय र राजनीतिक ब्यक्तित्वहरू पनि यसै सँग जोडीएर मनोरन्जन लिने र दिने गरेको हामीहरू देखी नै रहेका छौ ! छिटो र सस्तो समाचारहरूको निम्ती पनि आजकल मान्छेको यही टिकटक तिर नै झुकाब बढाइरहेको छर्लङ छ ।

   पूर्व मेचीदेखी पस्चिम महाकालीसम्म मोबाइल बोक्नेहरू प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष टिकटकसँग जोडीएको सन्दर्भमा आज धौलागिरीमा टिकटक प्रयोग कर्ताहरूको बढदो संख्या र यस्को फाइदा र बेफाइदाका बारेमा थोरै चर्चा गर्ने जमर्को गरिएको छ ।



पछील्लो पुस्ता मोर्डेन टेक्निकल कुराहरूमा बढी नै रमाउने गरेको पाइन्छ धौलागिरी क्षेत्र (साबिक मुस्ताङ म्याग्दी बाग्लुङ र पर्बत ) मा पनि टिकटकका प्रयोगकर्ताहरू हरेक दिन बढीरहेका छन । अग्ला अग्ला पुल नजिक पिङ खेल्दा होस्, बन्जी गर्दा होस् या चहकदार होटेल, झरना र रेस्टुरन्टमा खाना जाँदा होस् युवा युबतीहरू सेल्फीमा रमाउँदै एउटा टिकटक पनि बनाइहाल्छन ! बाग्लुङ र कुश्मामा दशकौदेखी पत्रकारितामा लागेका ब्यक्तीदेखी सामाजिक अभियन्ता, राजनीतिक ब्यक्तित्व अनि साधारण युवा युवतीहरू टिकटकमा मज्जा लिइरहेको कुनै नौलो बिषय होइन !

    पर्यटनको प्रचुर सम्भावना बोकेको धौलागिर क्षेत्रको कुश्मादेखी मुस्ताङको जोमसोमसम्म जाँदै गर्दा बनाइएका टिकटक भिडियोहरू सामाजिक सन्जालमा भाईरल बनेको बेला बेलामा देख्न पाइन्छ । कोभिडको यो माहामारीले ब्यापार ब्यबसाय ठप्प प्राय हुँदै गएको यस्तो कठिन अवस्थामा पनि कुश्मा र बाग्लुङका अग्ला अग्ला पुल, धौलागिरी हिमाल चाँदी झै टल्केको र रमणिय दृश्यहरू सहितको टिकटक भिडियोहरूले कुश्मा बाग्लुङ जहाँको त्यही उस्तै छ र आन्तरिक र बाह्य पर्यटन तान्न फाइदा साथै त्यहाँको दृश्यले बिदेशी नेपालीलाई सम्झना ताजा बनाइदिएको पाइन्छ ।



  यो लकडाउनको कठिन अवस्थामा मौनतालाई तोड्दै बिभिन्न बहानामा ग्यादी कुश्मा र कुश्मा बलेवा पुल नजिक चौरमा केही युवा युवतीहरूको झुन्ड रमाइरहेको दृश्यसँग सँगै केही अनुमती मागेर उनीहरूलाई प्रश्न गरेका थियौ । टिकटक नै किन ? सबैको उत्तर उस्तै उस्तै थियो रमाइलोको लागि । उनीहरूको उत्तर उनीहरूकै शब्दमा अहिले टिकटक मा धौलागिरी क्षेत्रमा युवा युवति माझ चर्चित नाम थियो कृति ! कुश्मा कि स्थाई बासिन्दा कृति सुबेदी करिब साँढे ४ बर्ष देखी टिकटकमा अग्रसर भएको र अहिले करिब ५५ हजार फ्लोवर्स त्यस्तै १० लाख बेसी लाइकहरु सहित को टिकटकमा आफुलाई मिठा मिठा गीत र रमाइला भिडियोहरू राखेर मनोरन्जन गर्ने र गराउने गर्दी रहिछन !  प्रत्यक्ष भेट्न नसके पनि हामीले उन्कै नजिकका साथीभाईहरू मार्फत फोन सम्पर्क मार्फत बर्तमान समयमा टिकटकको प्रयोग र यस्ले सामाजिक रूपमा पारेको असर अनि फाइदाका बारेमा सोध्ने प्रयास गरेका थियौ !



     उन्कै शब्दमा सामाजिक सन्जाल प्रयोग गर्न नजानेमा काल र जानेमा बबाल हो भन्दै ठट्यौली उत्तर दिदै उनले थपिन ’दुःख सुख सबै कुराहरू बाड्न र सचेतना फैलाउन पनि यस्ता छोटा र मिठा भिडियोहरू मार्गदर्शक बन्न सक्छन, प्रयोग गर्दा अरूको मान मर्यादामा हानि नहुने गरी आफ्नो मनोरन्जनको लागि प्रयोग गरियो भने पनि टिकटकबाट दिनमा कम्तीमा पनि एउटा नयाँ कुरा सिक्न सकिन्छ’ । उन्कै शब्दमा उनी विवाहित हुन तर पनि माइती घर देखि नब प्रबेसी घरसम्म सबै उन्को टिकटकका फ्यान नै हुन पचासौ हजार साथीहरू फ्लोवर हुँदा नि आफु माथि कोही कसैबाट अमर्यादित र अभद्र व्यबहार नभएको बरु सबैले आफुलाई सानी भनेर माया र सपोर्ट गरेको नाम चलेकै मान्छेबाट तिजको गीतमा मोडल हुन फेरि आए पनि आफु म्युजिक भिडियो खेल्न अझै पूर्ण नभएको जस्तो महसुस भएकाले यति मै सिमित रहे उनी थप्छिन ’टिकटकका नाममा बसका छत, पुल, खोला अनी बिजी बाटोमा हातमा मोबाईल तेर्साएर घट्ने दुर्घट्नाबाट भने हामी सबै सचेत हुनु पर्छ !’

  बढ्ने क्रममा रहेका साना केटाकेटीहरूलाई पनि यसले यतिकै ग्रसित पारेको छ नि भन्ने प्रश्नमा कृति थप्छिन – मोबाइल बच्चा बच्ची भुलाउने साधन बनाउनु हुँदैन अझै टिकटक बनाउन लागाउने या त्यसमा लत लगाउदा बाबु नानीहरू समयमा नखाने, नसुत्ने बिभिन्न अपाच्य अभिनय गर्ने लगायतका कृयाकलापमा अग्रसर हुन थाल्छ्न जस्ले पछी उनीहरूको भबिस्य नै अन्धकार हुन सक्छ । टिकटक नेपालमा नि ब्याण्ड हुने भन्ने हल्ला सुनिदै छ अनि टिकटक बिना त अब बाँच्न नि सक्नु हुन्न होला है भनेर सोध्दा उत्तरमा कृति भन्छिन ’मान्छेको साधना कला, गला र क्षमता कहिलै लुक्दैनन लुकाउन पनि सकिदैन । टिकटक बिना नि जिन्दगी थियो सबै बाचेकै थियौ अब पनि त्यही नै निरन्तरता हुने हो ! सानैदेखी मलाई नृत्यमा बिशेष रुची थियो अनी नृत्य कक्षा लिए पनि तर स्कुल सकिएसी निरन्तरता दिन पाइन त्यसैको प्यास टिकटकबाट मेटाइरहेकी छु यसले मलाई बिशेष साथीभाईहरु सँग जोड्न र नयाँ कुरा देख्न सिक्न धेरै सहयोग गरेको भने छ तर टिक्टक बिना अरू केही हुनै नसक्ने भन्ने पक्कै होइन !’

  समाजिक सन्जालप्रती सबैका आफ–आफ्ना धारणाहरु हुन्छ्न त्यस्तै कुश्मामा अबस्थित प्रचलित बैकका म्यानेजर सी शर्मा (नाम परिबर्तन) भन्छन् आधुनिकता सँगसँगै नयाँ टेक्नोलोजी र त्यस्को प्रयोग अनि सामाजिक सन्जालको प्रारुपको बारेमा गहन रूपमै बुझ्नु जरुरी छ ता कि यिनको प्रयोगबाट असर हैन फाईदा होस् ! उनी सामाजिक सन्जालमा रमाउन समय पाउदैनन तर उनी घरका सबै सदस्यहरूलाई सकारात्मक प्रयोगको लागि अग्रसर गराउद्छन अझै टिकटिक कै कुरागर्ने हो भने श्रीमतीसँग समय मिलेसम्म सँगै बसेर हेर्ने भिडियो बनाउन प्रोत्साहन गर्ने गरेको बताउछन ! 



  त्यस्तै बिदेसको लामो बसाइ बिट मार्दै पाङ बाग्लुङ पुल नजिक चर्चित रेस्तुरेन्ट सन्चालन गर्दै आएका एक माइलो भाई अधिकारि (नाम परिबर्तन) हाँसी हाँसी भन्छन् आज मरे भोली दुइ दिन रम्ने रमाउने हो जिन्दगी ! परिवर्तनसँग सँगै आएका र पाएका सेवा सुबिधाहरूलाई पोजेटिभ रूपमा प्रयोग गर्दै खुशीले समाजिक सन्जालमा आफ्नै पत्नीसँग बिभिन्न भिडियोहरू सँगै देखिदै आएका अधिकारि सबै कुराको राम्रो र नराम्रो पक्ष हुने जिकिर गर्छन् ! खाडी क्षेत्रमा आधुनिक सेवा सुबिधा सँग मानब अधिकारको समेत बर्खिलाप जनताहरू बाँच्न वाध्य छन । नेपाली हामीहरू भाग्यमानी होउ त्यसैले यस्ता मौका र सुबिधालाई सकारात्मक रूपमा प्रयोग गर्नु पर्छ जस्ले खुशी दिन्छ !

      अस्टे«लियालाई कर्मथलो बनाएर एक दशकदेखि बस्दै आएका कुश्मेलि युबा सन्तोष पाठक पनि टिकटकलाई लिएर उनले फरक मत राखेका छन । मनोरंजन दिनुका साथै यसमा देखिने भिडियोले उक्त स्थानको प्रचार प्रसार गर्नाले आर्थिक लाभ लिन मद्दत पु¥याउने गरेको बताउँछन् । त कतिपय रूपमा आफ्नै परिवार समेत भाँडने गर्दछ तसर्थ यसको सही सदुपयोग गर्नु आवश्यक रहेको बताए । पाठक भन्छन्–‘टिकटक, फेसबुक, पब्जि जस्ता सामाजिक सञ्जाल एउटा नराम्रो लत भएको हुँदा अहिलेका बालबालिका नराम्रोसँग यसमा सहज घुलमिल हुनुले उनिहरूको भबिश्य थप चुनौती रहने तर्क गर्छन् । ‘राज्य यसलाई थप चासो र सजक अपनई यसको सञ्चालन गर्नु पर्दछ ।’ 

   दुबइमा आधा दशकदेखी बस्दै आएका कुश्मा कै कर्मठ युवा यस श्रेष्ठ (नाम परिबर्तन) यही सन्दर्भमा जोडीदै भन्छन् सामाजिक सन्जाल बिनाको आधुनिकताको अब कल्पना गर्न सकिदैन हुन त उनी आफु टिकटकसँग आबद्ध छैनन तर फेस्बुक र अन्य सामाजिक सन्जालमा उन्को राम्रो पहुच छ जहाँबाट टिकटकका केही भाईरल भिडियोहरू  नियाल्छन र धारणा राख्छन । बुझ्नेलाई श्रीखन्ड नबुझ्नेलाई खुर्पाको बिड, सामाजिक सन्जालमा पनि टिकटक आजकल अती नै छरपस्ट छ जस्को कम्सल प्रयोगले मान्छेहरूको ज्यान समेत जाने र दिनहु प्रचार बाजी झै झगडाको बिउ, नै हुँदा यस्ता कुराहरूबाट सबै सचेत हुनु पर्ने सुझाउछन ! 

     आफु टिकटक नचलाए पनि चलाऊनेहरू संयमित र मर्यादित भएर प्रयोग गर्नु पर्ने उन्को धारणा छ । आफ्नो आफिस भित्रै भिडियो बनाउने, कर्मचारीले काम गर्दाको भिडियो, पैसा,गहना, गोप्य कागज पत्रजस्ता सामग्री भिडियो मार्फत सार्वजनिक गर्ने, चित्त नबुझेका व्यक्तिको अश्लील भिडियो अपलोड गरिदिने धम्की दिने, अपरिचित व्यक्तिको भिडियो अपलोड गर्ने, जस्ता प्रवृत्ति दिन दिनै बढेको छ । टिकटकबाटै गोपनीयता भंगमात्र होइन, ठगी समेत हुने भएको हुदा यसलाई बेलैमा सतर्क रहेर सामाजिक सञ्जालको प्रयोग गर्न आग्रह गर्छन् ।

     अहिले आएर यसलाई सफ्ट पोर्न साइडको उपमासँग जोडिएर अत्यन्त जटिल रूपले हेर्ने गरिएको हुदा सही र सहज प्रयोग गरी संयम अपनाई अपलोड गर्न सके उत्तम हुनेछ र भबिष्यमा हुने जटिलताबाट समाधान गर्न मद्दत पुग्ने छ ।


Wednesday, July 21, 2021

उपन्यास साहित्य— गुंजिरहेको आवाज—३ कीर्तिपुरका नेवारहरुको वास्तविक कथा समेटिएको उपन्यास

 उपन्यास साहित्य— गुंजिरहेको आवाज—३ कीर्तिपुरका नेवारहरुको वास्तविक कथा समेटिएको उपन्यास



—नजरराम महर्जन

अहिलेसम्म तपाईंले भाइकाजी र गंगाको बुंगमतीमा भेट भएको पढ्नु भयो । के उनीहरूको प्रेम सफल भएको हो कि होइन ? भाइकाजीले कस्तो कस्तो हन्डर खानु प¥यो यस खण्डमा पढ्न पाउनु हुन्छ ।

फेरि त्यसरी लड्छ कि भन्ने डर लाग्यो होला गंगाले विस्तारै उसको हात समात्न आइन् । उसले पनि उनको हात बेस्सरी समात्यो । हात समातेर दुवैजना सिखलीतिर गइरहे । खेतमा काम गरिरहेकाहरूले उनीहरूलाई हेरिरहे । तैपनि गंगाले उसको हात समात्न छाडेन ।

 “तिम्रो हात त निकै कडा छ ।” गंगाले उसको हात समात्दै भनिन् ।

“सिकर्मीको हात कडा भइहाल्छ नि । तिम्रो त कपासजस्तो नरम छ ।”

उनीहरू सिखली पुगे । दुवैजनाले सिखली माई ढोगे । मन्दिर घुमेर बागमती नदी हेर्दै एकछिन बसे । दुवैजनाको उसले केही भन्ला कि उसले केही भन्ला कि भनेर पर्खिरहे । एकले अर्काको मुख हेरिरहे । दुवैजनाको आँखा जुध्यो । दुवैजना मुसुक्क हाँसे ।

“गंगा, म तिमीलाई एउटा कुरा भन्छु, तिमी नरिसाउने हो ?” उसले कुराको सुरुवात ग¥यो ।

“संगै आएर पनि रिसाउँला र ? भन न के भन्न चाहेको ?”

“मलाई तिमी साहै्र मन प¥यो । तिमीलाई म मनपर्छ कि पर्दैन ?” उसले गंगाको मुख हेरेर सोध्यो ।

“मन परेको नपरेको मलाई थाहा छैन । तिमीलाई म मनपर्छ भने लमि पठाएर मलाई माग्न पठाउनु ।” भुईंतिर हेर्दै गंगाले भनिन् ।

“माग्न त पठाउँछु । तिम्रो बुबाले दिन्छ र ?”

“किन नदिने ? म कति पढेलेखेकी भनेर नदिने ?” गंगाले उसलाई हेरेर विस्तारै भन्यो ।

“तैपनि अरूलेजस्तै खेतमा काम गर्नु पर्छ, दिन्न भन्छ कि भन्ने डर लाग्छ ।”

“त्यो त मलाई थाहा छैन । आमाबुबाले तिमी मन पर्छ कि भनेर सोधे म नाईं भन्दिन ।”

“तिम्रो आमाबुबाले दिन्न भन्यो भने तिमी मसँग भागेर आउन तयार छौं ?”

“छे ! भागेर जाने कुरा पनि गर्नु हुन्छ र ? के मुखले आउने ? पछि के मुख लिएर माइत जाउँ ? म तिमीकहाँ भागेर आएँ भने, जीवनभरी मैले माइत जानु पर्दैन । मेरो फुपू भागेर गएकी आजसम्म बुबाले माइतमा पाइला टेक्न दिएको छैन ।”

“ल, म आजै घरमा गएर मेरो दिदीलाई भनेर तिमीलाई माग्न पठाउँछु । यदि घरबाट दिन्न भन्यो


भने तिमी भागेर आउनु पर्छ है ?” उसले निर्णायक स्वरमा भन्यो ।

गंगाले बोलिनन् । उनी लुसुक्क उठिन् । अनि ऊ पनि उठे । दुवैजना जलविनायकतिर लागे । बाटोभरि गंगाले बोलिनन् । उसलाई के गरूँ, के भनूँ भयो । उसले मन मनमा आपूmले आफैलाई गाली ग¥यो । आज पहिलोचोटि भेटमा नै सबै कुरोको छिनोफानो गर्नु पर्ने ? कति हतारिएको उसको मन । कति रमाईलोसाथ कुराकानी गरेर जाने विचार थियो अब बोल्दै नबोली लुसु लुसु जान परिरहेको छ ।

उनीहरू जलविनायक (क्वयना) पुगे । दुवैजनाले पालैपालो देवता ढोगे । मन्दिर तीन चक्कर लगाएर माथि आए ।

“गंगा, तिमी किन नबोलेकी  ? मैले भनेको तिमीलाई मन परेन ?” उसले प्रश्नै प्रश्न तेर्सायो ।

“के भनूँ, के भनूँ, मेरो बुबाले तिमीलाई दिन्छु भन्दैन जस्तो लाग्छ । पहिले कीर्तिपुरको तुयुचालाई पनि एक्ली छोरी खेतमा काम गर्नु पर्ने ठाउँमा दिन्न भनेर दिनुभएन ।”

“त्यसैले त म पनि माग्न पठाउँछु, दिन्न भन्यो भने तिमी भागेर आउनु पर्छ भनेको । जीवन बिताउनु पर्ने तिमी, तिम्रो बाबुले भनेर हुन्छ ? संधै तिम्रो बाबुले हेरिरहन सक्छ ?”

गंगाले केही जवाफ दिइनन् ।

गंगाले बोल्न छाडिन् । दुवैजना चोभार जाने बाटोमा पुगे । चोभार जाने भनेर सोचेर आएका थिए । अब घर पुग्न हतार लाग्यो । चोभार गएन । ईटागोल भएर आयो । पाँगामा पुग्दा दुवैजना छुट्टिए ।

गंगा भेटेदेखि भाइकाजीको मनमा गंगाको मात्र सम्झना आइरह्यो । गंगालाई ल्याउन उसको मन हतारिरहेको छ । सुत्दा, उठ्दा उनको मात्र सम्झना आइरहन्छ । एकदिन ऊ उसको कीर्तिपुरमा दिदीकहाँ गयो । भाई आफ्नो घर आएको देखेर दिदी खुशी भइन् । 

“चाडबाडमा बोलाउन आउँदा बाहेक अरू बेला कहिल्यै नआउने केटो, आज आनन्दैले आइस् । के काम भएर आएको ?” ऊ किन आएको थाहा पाउन उसको दिदीले सोधिन् ।

“आज दिदीलाई एउटा दुःख दिउँ भनेर आएको ।”

“के कुरा ? भाइको लागि केही गर्दा पनि दिदीलाई दुःख होला र ? पैसा चाहियो ?”

“होइन दिदी, सरस्वती भाउजुको टोलको हाराचाको छोरी गंगा मागी देऊ भन्न आएको ।”

“के भन्यौं ?” उसको कुरा सुनेर दिदी आश्चर्यचकित हुँदै भनिन्, “बाले पठाएको हो ?”

“बालाई भनेको छैन, त्यसैले त दिदीले नै बालाई भनेर गंगा माग्न पठाई दिनु भन्न आएको ।”

“तिमीले ती केटीलाई राम्ररी चिनेका छौं ?”

“चिनेको मात्र होइन, हामी दुईजना बीच प्रेम सम्बन्ध पनि छ ।” उसले लाजै नमानी भन्यो ।

“उसोभए तिमीले मात्र भनेर हुँदैन, आमाबाबुसँग कुरा गरेर हेर्छु । बुबाले माग्न जाउ भन्यो भने मेरो सासुआमालाई पठाईदिन्छु ।” उसको दिदीले भनिन् ।

दिदीको कुरा सुनेर भाइकाजीको मन रमायो । ऊ बाघभैरव घुम्न गए । त्यसपछि ऊ उमामहेश्वर मन्दिर पनि घुम्न गयो । उमामहेश्वरको आधा उकालोमा देवी देवताको जोडी मूर्ति देख्यो । ऊ त्यो मूर्तिलाई राम्ररी हेरिरहेको बेला एकजना बुढो मानिसले उसलाई भन्यो, “ल, ल, यो ख्याली द्यः ९ीयखभ न्यम० हो । यसको चाकरी गर्नु तिमीले कुनै केटीलाई मन पराएका छौं भने यो देवताले मिलाई दिन्छ ।”

भाइकाजी छक्क प¥यो । उसले मन मनै ती देवतासँग गंगा माग्यो र माथि उमामहेश्वर मन्दिरतिर लाग्यो । उमामहेश्वर घुमेर तल आउँदा पनि उसले फेरि ख्याली द्यःसँग गंगा मागेर आयो ।

पर्सिपल्ट उसको दिदी माईत आइन् । आमाबुबासँग कुरा गरिन् । उसको आमाबाबु पनि माने । केटाकेटी एक अर्कामा मन पराउछ भने हुन्छ । कसलाई केटी माग्न पठाउँ भन्ने सल्लाह भयो । बुहारी सरस्वतिको आमालाई नै लमि बनाएर पठाउनु पर्ला, उनीहरू एउटै टोलका हुन् भन्ने सल्लाह भयो । बुहारी सरस्वतीलाई बोलाएर भने । उनले पनि हुन्छ भनेर टाउको हल्लाइन् । म माईत गएर आमालाई पठाउँछु भनिन् ।

सरस्वतीको आमा गंगाको घरमा गएर कुराको थालनी गरिन् ।  

“कसलाई माग्न आएकी मेरी छोरी ?” गंगाको बाबुले सोध्यो ।

“मेरो छोरी सरस्वतीको देवर भाइकाजीलाई माग्न आएको ।”

“केटोले कति पढेलेखेको छ ?”

“हामीकहाँको स्कुलमा सात कक्षासम्म पढाई हुन्छ । सात कक्षा पास गरेको छ । आजकल सिकर्मी काम गर्छ ।”

“मेरो एक्लो छोरी, त्यत्रो विघ्न खेतबारी भएको घरमा मेरो छोरीले काम गरेर खान सक्दैन । आजकल सात कक्षा पास भनेको त केही होइन । त्यस्तो अनपढ केटोलाई मेरो छोरी दिन्न ।” गंगाको बाबुले सिधै भन्यो ।

“सरस्वतीको लोग्ने पनि धेरै पढेलेखेका होइन तैपनि हामीले छोरी दियौं । अहिलेसम्म घरजम गरेर बसेकै छन् । मेरी छोरी छोराको आमा भइसकिन् । पढेलेखेकाले मात्र जीवन धानीरहेका छन् र ?”

“ल भइगो धेरै कुरा गर्नै पर्दैन । मेरो छोरी दिन्न भनेपछि कुरै सकिगो । अबदेखि यस्तो कुरा लिएर नआउनु ।”

“छोरी मान्छे भएको घर पसलजस्तै त हो नि । पसलमा जो पनि किन्न आउँछ ।”

सरस्वतीको आमा लुसुलुसु बाहिरिइन् । उसले भाइकाजीको दिदी दिलमायालाई बोलाएर सबैकुरो बताइन् ।

दिलमाया माइत गएर बाबुलाई सबै कुरो बताइन् । 

आफ्नो छोरालाई अनपढ भनेर हेला गरेकोमा नानीकाजी रिसायो “उसको छोरी पनि त पढेलेखेकी होइन नि । उसको छोरीलाई कहाँ बिहे गरेर पठाउँछ होला हामी पनि हेरौं । भाइकाजीलाई यसै साल विवाह गरीदिने । ल कोही छ भने हेर्नु ।”

दिलमायाले भाइकाजीको लागि उनको टोलकी जमुना माग्न गइन् । यसैसाल दिन्छु भनेर ल्यायो । उसको बुबाले उसँग जमुना मनपर्छ, मन पर्दैन नसोधीकन विवाह छिनीदियो । पछि दिलमायाले भनेर मात्र उसले थाहा पायो । उसले त्यो केटी मन पर्दैन भनेर विरोध ग¥यो ।

“यसपाली नै विवाह गर्ने भनेर मैले बचन दिइसकें । त्यसैले यसपाली नै विवाह गर्नुपर्छ ।” नानीकाजीले भन्यो ।

“अहँ, गंगासँग भए बिवाह गर्छु । होइन भने अरू कसैसँग विवाह गर्दिन ।” उसले जवाफ दियो ।

“हामीले भनेको केटी विवाह नगर्ने हो भने यो घरमा बस्न पाउँदैनौं, निस्कि जा । यदि तिमीले गंगा ल्यायौं भने जिन्दगीभर घरमा हुल्न दिन्न ।” उसको बुबाले सिधै भन्यो ।

उसले केही नभनीकन बाबुको अगाडि नबसीकन तल झ¥यो ।

उसको बाबुको रीस नराम्रो छ । ऊ घरमा बसीरह्यो भने उसलाई ती केटीसंग विवाह नगराई छाड्दैन । त्यसैले उसले घरमा नजाने विचार ग¥यो । उसलाई सुत्दा, उठ्दा गंगाको सम्झना आइरह्यो । ऊ गंगासँगको प्रेममा पागल भइसकेछ । गंगाको लागि उसले आमाबाबु मात्र त के जस्तोसुकै त्याग गर्न ऊ तयार भयो । उसले काठमाडौंमै एउटा कोठा डेरा लियो । एकदिन काममा गएको भाइकाजी घर आएन । उसलाई पढाई नपुगेको भनेर हेला गरेको उसले सहन सकेन । उसको दिल दुख्यो । पहिले पढ्ने उमेरमा पढ्न मन लागेन । अहिले भए पनि पढ्नु प¥यो भनेर ऊ रात्री पाठशालामा कक्षा आठमा भर्ना भयो । अब उसलाई घर जाने फुर्सद नै भएन ।

चाड पर्वमा समेत ऊ घर गएन । ऊ घर नगएकोले उसको बुबाले उसलाई घर बोलायो । तैपनि ऊ घर गएन । ऊ घर नगएको कारण उसको आमाले रोएर दिन रात बिताए । उसलाई बिहे गर्न ठीक गरेको केटीलाई अर्कैसँग विवाह गरेर पठायो । अनि उसको आमाको अवस्था सुनेर ऊ घर गयो ।

“छोरा, तिमी यसरी घर छाडेर किन हिंडेको ? तिमीलाई त्यो केटी मन पर्दैन भने विवाह गरीदिन्न । अब ती केटीको बिहे भइसक्यो । अब काठमाडौं बस्नु पर्दैन । डेरा छाडेर घर आऊ ।” उसको आमाले भनिन ।

“होइन आमा, मेरो पढाई पुगेन भनेर मैले धेरै अपमान सहेंँ । पढ्ने बेलामा पढ्न सकिनँ । अहिले म रातीको विद्यालयमा पढ्न गइरहेको छु । राती घर फर्कंदा अबेर हुन्छ । त्यसैले काठमाण्डौंमा डेरा लिएर बसेको छु ।”

उसले फेरि पढ्न थालेको कुरा सुनेर उसको आमाबाबु खुसि भयो । आपूmहरूले पैसा दिनु नपर्नें गरी आफैले कमाएर पढीरहेको छ, ठीकै छ भनेर केही भनेन । त्यसबेलादेखि ऊ शनिवारको दिनमात्र घर आउन थाल्यो । उसको बाबुले उसको ज्याला माग्न छाड्यो ।

एकचोटि शुक्रवारको दिन ऊ घर आयो । उसको भाउजू माइती गएकी छिन् । उसलाई गंगा भेट्न मन लाग्यो । ऊ गंगा भेट्न जाने नभनिकन भाउजू भेट्न जाने बहाना बनाएर कीर्तिपुरमा गयो । उसको भाउजू सरस्वतिको घर जानु अगाडि ऊ बाघभैरव मन्दिर घुम्न गयो ।



मन्दिर घुम्न जाँदा त्यहाँ गंगा पनि साथीहरूसँग आइरहकी देख्यो । उसले विस्तारै गंगालाई बोलायो । उसको स्वर सुन्ने बितिक्कै गंगा फर्केर आइन् । दुवैजनाले खासखुस कुरा गरे । अब आउने शनिवार गंगा पचलीमा पूजा गर्न जाने त्यहिं भेट्ने भनिन् । भाइकाजीले हुन्छ भनेर आयो ।

शनिवारको दिन निर्धारित समयमा उनीहरू पचलीमा भेट भयो । अब उनीहरूलाई घरबाट विवाह गरी दिन्न भन्ने कुरा उनीहरूले थाहा पाइसकेको छ । अब भागेर गए मात्र उनीहरूको विवाह हुन्छ ।

“गंगा आमाबाबुले भनेको केटी विवाह नगरे घरमा राख्दिन भनेको छ । त्यसैले म घरबाट निस्केर आएँ । काठमाण्डौंमा डेरा लिएर राखेको छु । तिम्रो बुबाले पनि मलाई तिमी दिन्न भनीसकेको छ । त्यसैले अब हामी दुवैजना भागी विवाह गरेर काठमाण्डौं डेरामै बसौं । तिमी कहिले आउने ?”

“तिमीले जहिले लिन आउँछौं, तब आउँछु । म एक्लै त आउँदिन ।” गंगाले उसको कुराको समर्थन गर्दै भनिन् ।

“उसोभए आजै जाउँ हिंड ।” उसले खुसि हुँदै भन्यो ।

“आज त नाईं, मेरो साथीहरूले के भन्ला ? मलाई नलिइकन उनीहरू घर गयो भने मेरो बाबुले उनीहरूको जात्रा गर्नेछ । पछि कुनै दिन ।”

“उसोभए कीर्तिपुर जात्राको बेला म जात्रा हेर्न आउँछु । त्यसैलेबेला हामी दुवैजना भाग्नु पर्ला हुन्न ?”

“पक्का हो ?” गंगाले पनि खुसि भएर सोधिन् ।

“पक्का हो । लाय्कूमा द्वारे पूजा आउनेबेला धेरै हुलमूल हुन्छ । त्यहीबेला हामी दुवैजना भागूंला, हुन्न ?” भाईकाजीले प्रस्ताव राख्यो ।

“हुन्छ” भनेर गंगाले टाउको हल्लाइन् । दुवैजना छुटेर आए ।

बखुंमदः जात्राको बेला गंगा आउँछु भनेकोले भाइकाजीले विछ्यौना, भाँडाकुँडा सबै तयार पारी सक्यो । उसलाई त्यो जात्राको दिन आउन पनि बर्षौ लागेको जस्तो भयो ।

बखुँमदः (सात गाउँले) जात्रा आयो । भाइकाजी पाँगा जात्राको दिन घर आयो । जात्राको बेला छोरा आएको देखेर उसको आमा खुसी भइन् । उसको भाउजुको माईती खलकहरू भोलिपल्ट कीर्तिपुरमा जात्रा हेर्न आउन पाहुना बोलाउन आए । भाइकाजीलाई पनि आउनु भनेर कर गरेर गए ।

भोलिपल्ट भाइकाजीले आमालाई भन्यो, “आमा, म दिलमाया दिदी बोलाउन जान्छु, जात्रा पनि हेरेर आउँछु ।”

“हुन्छ, गएर आउनु ।” आमाले भनिन् ।

भाइकाजी कीर्तिपुरको जात्रा हेर्न गयो । द्यरखाबाट खट उठाएर लाय्कूमा ल्याइसकेछ । द्वारेपूजा आएको छैन । द्वारेपूजा नआएसम्म खट त्यहीं राखीराख्छ । तःननिकाहरू लःस्वां (पानी पूmल) चढाएर गइसक्यो । बाजा खलकहरू बाजा बजाएर भजन गरिरहेका छन् । जाँड रक्सि पिएर आ–आफ्नो टोलको बाजाको तालमा नाचिरहेका छन् ।

भाइकाजीले यताउता आँखा डुलाएर गंगालाई खोजिरहेका छन् । तर गंगालाई उसले देखेन । उसको मन हतारियो । के गरूँ, के गरूँ भयो । उसले ख्याली द्यः सम्झ्यो, ऊ उमामहेश्वर मन्दिरतिर लाग्यो । आधा उकालोमा उसले फेरि ख्याली द्यःको दर्शन गरेर आज गंगालाई लैजान पाउँ भनेर माग्यो । 



उसले लायकूमा द्वारे पूजा आएको देख्यो । द्वारेलाई रातो कपडाले बेरिएको तरबार बोकेर आइरहेको छ । उसको पछि पछि खिंबाजा र बाँसुरी बजाएर आइरहेका छन् । बाजा खलकपछि महिलाहरू नेवाः पोशाकमा हातमा किस्ती एउटा एउटा लिएर लाईनमा आइरहेका छन् । द्वारेपूजा आएको हेर्नको लागि लाय्कूमा भीड बढ्न थाल्यो । त्यही भीडमा भाईकाजीले गंगालाई देख्यो । ऊ भीड छिचोल्दै गंगाको नजिक पुग्यो । उसले विस्तारै गंगाको हात समातेर तान्यो । गंगा झस्कीन् । भाइकाजीलाई देखेर गंगा आश्चर्यचकित भइन् । भाइकाजी आउँछ कि भन्ने उसलाई अलिकति आशा त थियो, तर आउँछ नै भन्ने विश्वास गरेको थिएन । भाइकाजी आयो । उनले यो गर्ने, त्यो गर्ने केही थम्याउन सकेन । झुमिले लगेकोझै उनी भाइकाजीको पछि लागिन् । दुबैजना हूलमूलबाट बाहिरिए । उनीहरू उमामहेश्वर मन्दिरको आधा उकालोमा रहेको ख्याली द्यः ९ीयखभ न्यम०को मन्दिर घुमेर गःछेँ हुँदै काठमाण्डौंतिर लागे ।

बाटोमा जाँदै खासखुस कुरा भयो ।

“यसपाली श्रीपंचमीमा मेरो बिहे गरीदिने कुरा छिनीसक्यो ।” गंगाले भनिन् ।

“मलाई पनि बिहे गरिदिने पक्का गरीसकेको थियो । म घरमा नबसी काठमाण्डौंमा डेरा लिएर बसें । त्यसैले मेरो बिबाह भएन । आज नै मसंग हिंड, म तिमीलाई काठमाण्डौंमा राखेर पाल्छु ।”

गंगालाई के गरूँ, के गरूँ भयो । उनले केही भन्न सकिनँ । उनी भाइकाजीको पछि लागिरहिन् । दुवैजना मुख्य बाटोबाट नगइकन त्यांगला भएर भाइकाजीको डेरामा गए । दुवैजनाले भोज खाएको थिएन । भोक लाग्यो । गंगाको चित्त दुख्यो । घरमा त्यत्रो भोज बनाएको छ । यहाँ भोकै बस्नु परिरहेको छ । भाइकाजीले धन्दा नलिनु म छँदै छु नि भनेर भरोसा दिएपछि उनको मन अलि हलूका भयो । भाइकाजीले बाहिर गएर छ्वय्ला चिउरा र तामा किनेर ल्यायो । दुबैजनाले एउटै थालमा राखेर खानु पर्ने भयो । भाइकाजीको डेरामा थाल एउटै मात्र थियो । लोग्ने स्वास्नीले एउटै थालमा खानु हुँदैन । लोग्नेलाई स्वास्नीको जुठो खुवाउनु हुँदैन भन्ने संस्कारमा हुर्केकी गंगालाई अप्ठ्यारो लाग्नु स्वाभाविक हो । 

“अहिले एउटै थालमा खाउँ । म बाहिर गएर अर्को थाल किनेर ल्याउँला ।” गंगाको मनको कुरा थाहा पाएर भाइकाजीले भन्यो ।

दुवैजनाले एउटा थालमा छ्वयला बजि र तामा राखेर खायो । मन मिलेकाहरू मिलेर खाँदा दुबैजनालाई खुबै मिठो लाग्यो ।

नयाँ ठाउँ, नयाँ मानिससँग बस्नु परे पनि आपूmले मन पराएका मानिससँग बस्न पाउँदा गंगा खुसी छिन् । तैपनि गंगाको घरबाट खोज्न आउँछ कि ? भेटाएमा फर्काएर लैजान्छ कि भनेर डराइरहिन् । भाइकाजीलाई काममा पठाएको छैन । गंगा बाहिर कहिं पनि गएको छैन । भनू डेराबाट बाहिर गएको छैन । पसल जानु परे भाइकाजी एक्लै जान्छ । एक हप्तासम्म उनीहरूलाई कसैले खोज्न आएन । गंगा भगाएर ल्याउने बिचारले भाइकाजीले कसैलाई आफ्नो डेरा देखाएको थिएन । अब त गंगालाई खोज्न आउँदैन होला । भेटाए पनि फर्काएर लैजाँदैन होला भन्ने ठान्यो ।

काम नगरीकन खान पाउँदैन । उनीहरूसँग भएको पैसा सकियो । एक हप्तापछि भाइकाजी काममा गयो । उसलाई उसको बाबुले खोज्न आएको, गंगाको माइती खलकले खोज्न आएको भनेर उसका साथीहरूले भन्यो । उसलाई घरको सबै कुरा साथीहरूले बतायो । जात्राको दिन घरबाट निस्केकी गंगा घर फर्केर नआएपछि उनका माइती खलकहरू भाइकाजीको घरमा खोज्न आएका थिए । भाइकाजीको घरका मानिसहरूलाई पनि थाहा थिएन ।  भाइकाजीको डेरा देखाईदिन भनेछ । भाइकाजीको डेरा कहाँ छ कसैलाई थाहा छैन । कसैले पनि देखाइदिएन । गंगा भाइकाजीसँग आएकी भए उनको बुबाले घरमा हुल्न नदिने रे । भाइकाजीको बुबाले पनि घरबाट भनेको केटीसँग विवाह नगरेर घरको इज्जत फाली दियो । उसले मन पराएको केटी पनि हामीलाई मन पर्दैन भन्यो भनेर उसको साथीहरूले भन्यो ।

भाइकाजी काठमाण्डौं डेरामा बसेर पढी रह्यो । उसले गंगालाई पनि पढाउन सुरु ग¥यो । दिनभरि घरमा बसिरहने गंगाले छिट्टै अक्षर चिन्न थालिन् । पछि लेख्न पनि जानिन् । एक दुई महिनासम्म त काम नगरीकन बसेर खान पाएर गंगालाई रमाईलै लाग्यो । तर धेरैदिनसम्म काम नगरीकन कोठामा थुनेर बस्नु पर्दा गंगालाई नरमाइलो लाग्यो । भाइकाजी एक्लैको कमाईले पढेर दुईजनाको पेट भर्नु पर्ने, आपूmले पनि काम गर्न पाए अलिकति भए पनि पैसा बच्छ कि भन्ने गंगालाई लाग्यो । उनले आपूmलाई पनि काम खोजि दिन भाइकाजीलाई भनिन् । भाइकाजीले वास्ता गरेन । एकदिन गंगाले साह्रै नरमाइलो भएको गुनासो गरेर काम गरेर के को लाज भनेर कर गरिन् । भाइकाजीले काम गर्ने ठाउँमा दराज, मेच, पलंगमा पालिस राख्नु पर्छ, पालिस राख्नलाई त महिलाहरूलाई नै राख्न दिन्छ । उसले गंगालाई पनि पालिस राख्ने काम दिन आपूmसँगै काममा लग्यो । 

दिनभरि काम गर्नु परे पनि भाइकाजीसँगै काम गर्न पाउँदा गंगा खुसि भयो । दुवैजनाले काम गर्न थालेपछि अलिअलि भए पनि पैसा बच्न थाल्यो । पैसा बचे पनि उनीहरूले जथाभावी पैसा खर्च गरेन । उनीहरू दुवैजनालाई दुवैजनाको घरमा पस्न दिएको छैन । भाइकाजीलाई उसको गाउँको कुरा उसको सिकर्मी साथीहरूले बताउँछ । गंगासँगै भएर उसको मन सन्तुष्ट छ । दुबैजना सँगै काममा जान्छन् । सँगै फर्किन्छन् । फर्कने बेला घरमा चाहिने सामान किनेर ल्याउँछन् ।

काठमाडौंमा भाइकाजीको डेरा भएको टोलमा कसैको सिकर्मी सम्बन्धि काम गराउनु प¥यो भने भाइकाजीलाई नै बोलाउन आउँछ । ऊ गएर काम गरीदिन्छ । काम गरेवापत जति ज्याला दिए पनि चुपचाप लिएर आउँछ । त्यसैले त्यो टोलमा सबैले मन पराउँछ । उसको नामनै सिकःमिचा भयो । त्यसैले आफ्नो घरमा जान नपाए पनि उनीहरूले चित्त दुखाउनु परेको छैन । वीरगंजको घटना पत्रिकामा लेखेको जस्तो उनीहरूले भोग्नु परेन । हाम्रो समाज त्यति कट्टर छैन । त्यसैले उनीहरू छुट्टिनु परेन ।


Tuesday, July 20, 2021

कांग्रेसले टुंगो लगाउँदै मन्त्री, राजन केसी मन्त्री बन्ने चर्चा

 कांग्रेसले टुंगो लगाउँदै मन्त्री, राजन केसी मन्त्री बन्ने चर्चा






न्युज अफ नेपाल, काठमाडौं ।

नेपाली कांग्रेसले सरकारमा पठाउने मन्त्रीको बारेमा गृहकार्य अगाडि बढाएको छ । सरकारमा सहभागी हुने अन्य दललाई दिने मन्त्रालयको टुंगो लगाएर कांग्रेस मन्त्री काम अगाडि बढाएको हो । कांग्रेसले शेरबहादुर देउवा नेतृत्वको सरकारमा कम्तिमा ७ वटा मन्त्रालय पाउने भएको छ ।

प्रधानमन्त्री देउवाले सपथ लिएकै दिदै पार्टीबाट बालकृष्ण खाँडलाई गृह र ज्ञानेन्द्र कार्कीलाई कानुन न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्री बनााउनुभएको थियो । अब बाँकी पाउने मन्त्रालयमा पनि मन्त्री छान्ने काममा पार्टीको संस्थापन पक्ष र वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल पक्षबीच छलफल तीब्र बनेको छ ।

आइतवार प्रधानमन्त्री देउवाले संसदबाट विश्वासको मत लिएसँगै कांग्रेसभित्र मन्त्री छनोटको विषयले प्राथमिकता पाएको छ । सत्ता गठबन्धनमा आबद्ध दलहरूसँगको परामर्शमा प्रधानमन्त्री देउवाले छिट्टै मन्त्रिपरिषद्लाई पूर्णता दिने तयारी थाल्नुभएको छ । गठबन्धनमा मोटोमोटी मन्त्रालयको संख्या र मन्त्रालयको विषयमा टुंगो लागि सकेको कांग्रेसका एक नेताले बताए ।

माओवादी केन्द्रका दुई जना मन्त्री सहभागी भएसकेका छन भने जनता समाजवादी पार्टी उपेन्द्र यादव समुह सरकारमा सहभागी हुने तयारीमा छ । देउवालाई विश्वासको मत दिने एमालेका वरिष्ठ नेता माधव कुमार नेपाल समुहलाई पनि सरकारमा सहभागी गराउने चाहना प्रधानमन्त्री देउवाले राख्नुभएको छ ।

पार्टी नेतृत्वमा सरकार गठन भएसँगै कांग्रेसका धेरैजसो सांसद मन्त्री बन्ने दौडमा लागेका छन् । वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल, प्रकाशमान सिंह र संशाक कोइरालाको तर्फबाट सरकारमा सहभागी हुने मन्त्रीको नाम पनि करिब टुंगो लागेको स्रोतको दावी छ । स्रोतका अनुसार काठमाडौं १० नम्बर निर्वाचन क्षेत्रबाट निर्वाचित पूर्व खेलकुद मन्त्री समेत भइसकेका राजन केसीलाई मन्त्री बनाउने सहमति जुटेको छ । पौडेल पक्षबाट, मिनेन्द्र रिजाल, दिलेन्द्रप्रसाद बडु,प्रमोद यादव, र, तुजुलाल चौधरी पनि लविङमा लागेका छन् ।

त्यसैगरी नेता कृष्ण प्रसाद सिटौला पक्षबाट गगन थापा पनि सरकारमा सहभागी गराउने तयारी अगाडि बढेको छ । विगतमा पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाको कोटाबाट स्वास्थ्यमन्त्री बनेका थापालाई अहिले फेरि स्वास्थ्य मन्त्री बनाउन गृहकार्य अगाडि बढेको छ ।

Saturday, July 17, 2021

दुई वर्ष पहिले र अहिले कीर्तिपुरको तरकारी बजार

 दुई वर्ष पहिले र अहिले कीर्तिपुरको तरकारी बजार 

                                            Old  Photo no.1
                                           
                                             Old Photo No.2


विषादीरहित तरकारी खाऔं, स्वस्थ जीवन बिताऔं भन्ने नाराका साथ २०७६ श्रावण १ गते उदघाटन भएको थियो । आज २०७८ श्रावण २ गतेसम्म आइपुग्दा यस्तो हालत भएको छ ।


                                              Old photo no.3


                                       Photo no. 4


Old Photo No.5

कीर्तिपुर हनुमानघाट चिखुमा आजदेखि कीर्तिपुर स्थानीय उत्पादन तथा कृषि बजारको उद्घाटन भएको छ । कीर्तिपुर न।पा।का उपमेयर सरस्वती खडकाज्यूले तरकारी बजारको ताला खोलेर उद्घाटन गर्नु भएको थियो । उहाँका अनुसार यस तरकारी बजारमा कालीमाटी तरकारी बजारको विषादीयुक्त तरकारी बेच्न नदिने । कीर्तिपुरका वास्तविक कृषक समूहमा आवद्धहरुको तरकारी मात्र बेच्न दिइने जानकारी दिनुभयो ।


चीखु टाउनप्लानिंगस्थित तरकारी बजार अहिले सुपर मार्केटतिर लम्कँदै । किसानको हातबाट व्यापारीको हातमा पुगेको छ । Photo no.1 


चीखु टाउनप्लानिंगस्थित तरकारी बजार अहिले सुपर मार्केटतिर लम्कँदै । किसानको हातबाट व्यापारीको हातमा पुगेको छ । Photo No. 2


चीखु टाउनप्लानिंगस्थित तरकारी बजार अहिले सुपर मार्केटतिर लम्कँदै । किसानको हातबाट व्यापारीको हातमा पुगेको छ । Photo no.3


चीखु टाउनप्लानिंगस्थित तरकारी बजार अहिले सुपर मार्केटतिर लम्कँदै । किसानको हातबाट व्यापारीको हातमा पुगेको छ । Photo no.4



यस्तो धुमधाम किसिमले उदघाटन गरी संचालनमा आएको तरकारी बजार अहिले सुनसान छ । सामुहिक संचालन होइन, एक जना व्यक्तिलाई सुपर मार्केट खोल्न भाडामा दिएको भन्ने खबर प्राप्त भएको छ ।


अहिले असली किसान तहरा बाहिर खुल्ला ठाउँमा बसेर तरकारी बेच्दैछन ।

अहिले असली किसान तहरा बाहिर खुल्ला ठाउँमा बसेर तरकारी बेच्दैछन ।

कीर्तिपुर स्थानीय उत्पादन तथा कृषि बजार संस्थाको हातमा अब तरकारी बजारको व्यवस्थापन खोसी सकेको छ । अब यसको जवाफ कसले दिने हो ? वडाध्यक्षको के भनाई छ जनता जान्न चाहन्छन्