Monday, August 19, 2019

हातमा शीप भए विदेशिनु पर्दैन — बाबुराजा महर्जन

हातमा शीप भए विदेशिनु पर्दैन — बाबुराजा महर्जन


                                    Babu Raja Maharjan

गत साउन २१ गते जगदम्बा मोटर्सको अधिकृत विक्रेताको रुपमा आवर मोटर्स प्रा.लि.को शोरुमको उद्घाटन कीर्तिपुरका मेयर रमेश महर्जनले रिवन काटी उद्घाटन गर्नु भएको थियो ।

कीर्तिपुर वडा नं.९ बाहिरी गाउँ टेलिफोन अफिसको बगलमा खोलिएको उक्त शोरुमको प्रबन्ध निर्देशक बाबुराजा महर्जनसँग हाम्रा सम्वाददाताले गरिएको कुराकानीको सार संक्षेप–सम्पादक

परिचय
बाबु मचाराजा महर्जन र आमा तुल्सी माया महर्जनको कोखबाट उहाँको जन्म काठमाण्डौँ नरदेवीमा भएको थियो । उहाँ हाल खुसिबु, नयाँबजारमा बस्नु हुन्छ । उहाँले  एस.एल.सीसम्म पढ्नु भएको छ । एस.एल.सी सकिना साथ मोटरसाइकलमा काम सुरु गर्नुभयो । उहाँले २०५४ साल बैशाख महिनादेखि साधारण मेकानिक्सको रुपमा काम सुरु गर्नुभयोे । पहिले वासिङ्गबाट काम सुरु गर्दै विस्तारै विस्तारै काम सिक्दै गए । दुई वर्षमा उहाँले मोटर साइकल बनाउने काम सिक्नुभया । उहाँले दिनरात मोटरसाइलकमा आफ्नो समय दिन थाल्नुभयो । दिन भरि सर्भिसिगमा काम गर्ने र राती दुई तीन बजेसम्म इन्जिनको काम सिक्नुभयो ।

उहाँले एकै ठाँउमा चार बर्ष काम सिक्नुभयो । त्यसै क्रममा चाइनिज बाइक कम्पनीबाट हेड मेकानिक्सको अफर आयो । टेकुमा त्यो वेला चाइनिज बाइकमा हेड मेकानिक्समा काम गर्नुभयो । चाइनिज बाइक कम्पनीमा ६ बर्ष काम गर्नुभयो  त्यसपछि होन्डा स्याकर कम्पनी जमलमा हेड मेकानिक्समा काम गर्ने मौका पाउनुभयो । आफ्नो राम्रो शीप हिरो होन्डामा काम गर्न पाएकोमा ज्यादै खुसी थिए । त्यहि क्रममा मोविल्याण्ड ग्रुप सँग भेटघाट भयो ।

तपाईं कीर्तिपुरमा कसरी आउनु भयो ?

—दिनेश सरसँग भेट भयो । चिनापर्ची भयो । त्यसपछि दिनेश सर सँग बसेर कुराकानी हुनथाल्यो ।
कीर्तिपुरको सबै ठाँउहरुमा घुमें । त्यसपछि मोबिल्याण्ड ग्रुपले मोबाइलको शोरुम राख्नु भाको रैछ ।
मोबाइलको बिजनेस कीर्तिपुरमा नं १ मा हुनुहुन्थ्थो । म छक्क परे यस्तो ठाउँमा पनि बिजनेस राम्रो देखेर मैले पनि मोटरसाइकलको सोरुम, सर्भिसिङ, पार्टसको बिजनेस गर्नुपर्छ भन्ने मेरो मनमा गयो । दिनेश सर सँग सरसल्लाह परामर्श लिएर हामीले बालाजुमा आवर मोटर्स प्रा.लि. २०७४ साल भाद्रमा खोले त्यहि बर्ष कीर्तिपुर मंगल स्कुल पछाडी आवर मोटर्स प्रा.लिको सेल्स प्वाइन्ट खोले । त्यहिक्रममा बालाजु भन्दा कीर्तिपुरमा राम्रो सेल्स दियो । त्यसैले हामीले कीर्तिपुरमा यसपाली घक् खोल्न सफल भयो ।

आवर मोटर्सले के के व्यापार गर्छ ?

—आवर मोटर्सले टी.भी.एस.बाइक सेल्स, सर्भिसिङ, स्पेयर पाटर्स बिक्रीगर्छ ।

आवर मोटर्सले के के सुविधा दिन्छ ?

—आवर मोर्टसबाट विक्री भइसकेको बाइक तथा स्कुटरमा पाँचबर्ष वारेन्टी र दुई वर्ष फ्रि सर्भिस छ जेनुइन पाटर्स पाइन्छ । फाइनान्सको सुबिधा छ ।

तपाई मेकानिक्सबाट यति ठुलो बिजनेस गर्न कसरी आउनु भयो ?

—मलाई सानै देखि टेक्नीकल क्षेत्रमा केही ठूलो काम गर्ने इच्छा थियो । मेरो मनमा जहिले गरे पनि ठूलो ठूलो काम गर्ने सोच जान्थ्यो । त्यस्तै क्रममा दिनेश सरसँग बिजनेस गर्ने मौका पाएँ ।

तपाई एक किसानको कामलाई छोडेर बिजनेस गर्न आट कसरी आयो ?

म एक किसानको छोरा । सानै उमेरदेखी खेत वारीको काम, साइकलमा तरकारी वोकेर असनमा बेच्न जान्थें र
तरकारी वेचेको पौसावाट केही थोरै रकम कमिसन राख्थें । अलि–अलि बिजनेस त्यहीवाट सिके र अब केही बिजनेस गर्नु पर्छ भन्ने सोच गयो ।

अहिलेको यूवाहरुलाई के सन्देश दिनु हुन्छ ?

—मलाई टि भि एस शोरुम खोल्नुभन्दा पहिले विदेश गएर काम गर्ने, धेरै पैसा कमाउने र विलासीता जीवन विताउन मन लाग्थो । मैले विदेश जान धेरै प्रयास गरे । मैले पासपोर्ट तीनचोटी नविकरण गरीसके तर पनि म विदेश जान सकिन । त्यसैले अब नेपालमै आफुले जानेको बुझेको काम गर्नुपर्छ र केही गर्नु छ भन्ने अठोट लिए । जव मोविल्याण्ड ग्रुप भित्र छिरे मैले यती धेरै काम देखे कि मेरो जीवन भरी काम गर्दा पनि कहीलै नसकिने काम, बिजनेस देखे । मोविल्याण्ड ग्रुप धेरै ठुलो कम्पनी हो र यहाँ काम बिजनेसको भण्डार नै छ । अहिले आवर मोट्र्समा १३ जानाको जन शक्ति छ ।   

एउटा सामान्य मेकानिक्स आज एउटा ठुलो शोरुम सर्भिस सेन्टर कम्पनीको मालिक हुन पाउँदा आफुलाई कस्तो महसुस भईरहेको छ ?

एउटा सामान्य मेकानिक्स बाट शोरुमको मालिक हुनपाउँदा ज्यादै गर्व लाग्छ । यसको श्रय मोविल्याण्ड ग्रुपका अध्यक्ष श्री दिनेश दर्शनधारी सरलाई नै जान्छ । किनभने मलाई बिजनेस सिकाउनु हुने उहाँ नै हुनुहुन्छ । उहाँ बिजनेसमा मेरो अभिभावक हुनुहुन्छ । उहाँले बिजनेस सिकाउनु हुदाँ कति गाली गर्नु हुन्छ । जुन गालीले आज सफलताको बाटो भएको छ । म धन्यवाद दिन्छु मोविल्याण्ड ग्रुपलाई आउँदा दिनमा अझै उन्नति र प्रगति हुदै जाओस यहि प्रार्थना गर्दछु । आवर मोटर्स प्रा. लि. को मालिक हुन पाउँदा ज्यादै खुसी र भाग्यमानि महसुस
हुन्छ  ।

Sunday, August 18, 2019

भाद्र १ गते कीर्तिपुरमा बाघभैरव जात्रा बाघभैरवको भिन्न भिन्न तीन वटा मूर्ति

भाद्र १ गते कीर्तिपुरमा बाघभैरव जात्रा
बाघभैरवको भिन्न भिन्न तीन वटा मूर्ति


— श्रीकृष्ण महर्जन —



ऐतिहासिक एवं सांस्कृतिक रुपमा महत्वपूर्ण मानिएको कीर्तिपुर शहरका वासिन्दा अर्थात कीर्तिपुरवासीको आराध्यदेव वाघभैरबलाई हालसम्म पनि आजु द्यः भन्दै आएका छन् ।

बाघभैरव क्षेत्र अर्थात चोकलाई स्थानीय दाफा गीतमा धुनी बहि भनी पनि उल्लेख भएको पाइन्छ । स्थानीयवासीले अहिलेसम्म पनि गुने र आइथाय् भन्दै आएको सो चोकलाई हाल आएर बाघभैरव क्षेत्रको रुपमा प्रसिद्ध हुँदै आएको छ । बाघभैरबलाई आफ्नो पूर्खाको प्रतिक मान्दै आजु द्यः भन्ने गरिन्छ । नेवार समुदायभित्र हिन्दू र बौद्ध मार्गीहरुले पनि त्यतिकै मान्दै आएको आजु द्यः भनेको नेवार समुदायको पुरुष अर्थात बुबाको प्रतिकको देवता हो । नेवार समुदायले बुबा आमा र गुरुलाई प्रमुख देवताको रुपमा मान्दै आएको पाइन्छ । बुबा अर्थात पुरुष देवताको रुपमा आजु द्यः आमा अर्थात स्त्री देवताको रुपमा अजिमा द्यः र गुरुको रुपमा नासः द्यः अर्थात नाटेश्वरलाई मान्दै आएको पाइन्छ ।

नेपाल भाषामा द्यः भनेको देवता हो । विगतमा आजु द्यःको रुपमा मान्दै आएतापनि पछि आएर आजु द्यःलाई भैरव मान्दै सो मूर्ति बाघको जस्तो देखिएका कारण बाघभैरव भन्न गएको अनुमान गर्न सकिन्छ । बाघभैरव भनेपछि हिन्दू धर्म अनुसार भैरब भनेको महादेवको अर्को रुप भएका कारण महादेवको रुप नै बाघभैरव हो भन्नेहरु पनि नभएको हैन । तैपनि कीर्तिपुरवासीले परम्परादेखि बाघभैरवको विशेष पूजाआजा भाद्र १ गते गर्दै आएतापनि नेपाल संवत् १०७६ विक्रम संवत् २०१३ देखि मात्र खट् जात्रा सुरु गरेको हो । अहिले आएर बाघभैरवको सो जात्रा अत्यन्तै भब्य रुपमा हुन थालेको छ । बाघभैरव जात्राको क्रममा विभिन्न सांस्कृतिक बाजा बजाउदै नगर परिक्रमा गर्ने चलन रहेको छ । पछिल्लो समयमा आएर कीर्तिपुरवासीले बाघभैरव जात्राको समयमा आफन्तहरुलाई बोलाउने समेत गर्न थालेका छन् साथै भोज बनाई आ–आफ्नो परिवारमा खाने समेत गर्न थालेका छन् ।


कीर्तिपुरवासीका लागि मात्र हैन कीर्तिपुर भन्दा बाहिरका समुदायलाई पनि कीर्तिपुरको बाघभैरव जात्रा आकर्षक जात्रको रुपमा परिणत भएको छ । विशेष गरि बाघभैरवको मूर्ति राखी खट जात्रा भन्दा पनि बाघभैरव परिषद्मा एक किसिमको मेला जस्तै लाग्ने र बाघभैरव मन्दिर परिक्रमा गर्ने कार्यलाई भक्तजनहरुले प्राथमिकता दिन थालेका छन् । त्यसेले बाघभैरव जात्राको दिनमा सबै भन्दा रामाइलो क्षेत्र नै बाघभैरव मन्दिर क्षेत्र गुने क्षेत्र हो । जात्राको क्रममा अपरान्हदेखि बाघभैरवको रथ जात्रा सम्पन्न नभए सम्म नै सो क्षेत्रमा भक्तजनहरुको भीड लाग्ने गरिन्छ । अरु दिनको तुलनामा सो दिनमा बाघभैरव परिषद् आकर्षक हुने गरिन्छ ।

जे होस कीर्तिपुरवासीले करिव आधा शताब्दीमा नै बाघभैरव जात्रालाई भब्य रुप दिन सफल भएको छ । कीर्तिपुरवासीको आराध्यदेव बाघभैरवको एउटै मात्र नभई तीन वटा छुट्टा छुट्टै मूर्ति रहेका छन् । बाघभैरव मन्दिरमा रहेको भब्य मूर्ति माटोले बनाई र फलाम तामा पितल चाँदी र सुन गरी पाँच धातुबाट बाहिरी स्वरुप दिइएको छ । सो मूर्ति बाघको आकारमा रहेको छ । धर्मावलम्वीहरुले सो मूर्तिलाई नै पूजाआजा गर्ने
गरिन्छ ।

बाघभैरव मन्दिरको भुई तल्लामा उत्तर दिशातिर फर्केको सो भब्य मूर्तिलाई दिनदिनै बज्राचार्यहरुले विशेष पूजा गरिसकेपछि मात्र अन्य भक्तजनहरुले पूजा गर्ने गरिन्छ । त्यस्तैगरि बाघभैरव जात्राका लागि बाघभैरव मन्दिरमा रहेको मूर्तिकै आकारमा मुखुन्दो मात्र बनाइएको छ ।

प्रत्येक वर्षको बाघभैरव जात्रामा सोही मूर्तिलाई खट्मा राखी जात्रा गर्ने प्रचलन रहेको छ । त्यसै गरी बाघभैरवको अर्को मूर्ति किंबदन्ति अनुसार गोठालोले बनाइएको मानिन्छ । सो मूर्ति माटोको र सानो आकारको रहेको छ । केहि दशक अगाडिसम्म पनि कीर्तिपुरवासीले बाघभैरवलाई विशेष पूजा चा पूजा राती गर्ने पूजा गर्ने दिनमा दर्शन गराउने चलन रहेतापनि हाल आएर सुरक्षाका कारण सो मूर्तिलाई अहिले भने दर्शन गर्ने दिइएको छैन ।

सो मूर्तिलाई नै कीर्तिपुरवासीले बाघभैरको बास्तविक मूर्तिको रुपमा लिने गरिन्छ । किंबदन्ती अनुसार बाघभैरवको मूर्ति बनाउने क्रममा गोठालोले बनाएको मूर्तिले भेडा बाख्रा खाएको र जिब्रो राख्न गएको समयमा भएको सो घटनाका कारण गोठालाले माटोको बाघमा पातको जिब्रो समेत नराखेको कारण बाघभैरवको जिब्रो नभएको हो ।
अहिले कीर्तिपुरको आकर्षक र महत्वपूर्ण जात्राको रुपमा बाघभैरवको जात्रा भएको छ ।

मठ मन्दिर परिसरमा माग्न बस्नु बाध्यता कि व्यवसाय

मठ मन्दिर परिसरमा माग्न बस्नु बाध्यता कि व्यवसाय


सचिन्द्र श्रेष्ठ

    केही समय पहिले प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले अब भोकै मर्ने दिन गए भन्दै आफ्नो सफलताको दावी प्रस्तुत गरे । उनले सडकमा मागेर हिड्ने र भोकै बस्ने कोही पनि नभएको तथ्य नै पेश गरिदिए । देशको प्रधानमन्त्रीले नै यस्तो दावी गरेपछि धेरैको आँखा सडकपेटी र मठ मन्दिर वरिपरि गयो । सधै देख्ने ती दृष्यहरु कतै नभएकै हुन् कि भन्ने पनि प¥यो । सायद धेरैले मठ मन्दिर परिसर गएर आफूलाइ अपडेट गराए पनि । तर, प्रधानमन्त्रीको त्यो गर्जनका साथ गरिएको दावी विल्कुलै सही थिएन । अहिले पनि नेपालका थुप्रै मठमन्दिर र सडकपेटीमा मागेर आफ्नो दिनको गुजारा गर्नेहरु धेरै छन् । प्रधानमन्त्रीले यसो भनेपछि बरु अर्काे दृष्य पो देखियो कि मठमन्दिर र सडक पेटीबाट स्थानीय सरकारले धमाधम पक्राउ गरेर अन्तै पु¥याउने पो गरेको रहेछ ।

   केहि दिन अगाडि मात्रै बागलुङ कालिका भगवती मन्दिर वरपर भीख मागेर बस्ने जोगी, असहाय, अपाङ्ग सबैलाई हटाएको खबर एकाएक सामाजिक सञ्जालमा भाईरल नै बन्न पुग्यो । सर्बप्रथम बुझ्न जरुरी यो छ कि आखिर किन माग्नेहरुको भीड़ मन्दिरमा नै बढी हुन्छ त ? के मन्दिरमा माग्न बस्नु गलत हो ? मन्दिरमा नै माग्न बस्नुले दर्शनार्थी तथा मन्दिर ब्यवस्थापनलाई असर गरेको छ या छैन ? मन्दिरमा नै माग्न बस्नेले केही राहत या बाध्यतामा बस्ने अवस्था सिर्जना भएको त छैन ? पहिले यस बिषयमा केन्द्रित हुनु आवश्यक छ ।

बिशेष गरी भन्ने हो भने काठमाण्डौको पशुपतिनाथ मन्दिरमा पशुपति क्षेत्र विकास कोषले शिवरात्रीको अवसर पारेर वर्षेनी लाखौ साधू सन्त, तिर्थयात्री र जोगीहरुको छिमेकी मुलुक भारतदेखि ठूलो मात्रामा लर्को लाग्ने गरी बोलाउने गर्दछ । तर, त्यही क्रियाकलाप बागलुङ कालिका मन्दिरमा ब्यवस्थापन समितिले प्रहरी प्रशासनको आड़मा गलहत्याएर निकालिरहेको देख्न पाइयो ।

यसरी निकाल्नु पक्कै पनि सही होइन, जबसम्म उनीहरुको सही ब्यवस्थापन हुन सक्दैन । मन्दिरमा बसेर माग्नु, पुजा गर्नु सबैलाई जायज छ तर गलत नियत जो आफु हट्टाकट्टा छ, खरानी लगाएको भरमा आफूलाई योगी संझिन्छ, दिनभर चामल, पैसा सङ्कलन गर्छ र रात परे पछि भट्टीमा गएर रक्सी धोक्छ, नशालु पदार्थ या अश्लील क्रियाकलाप गर्छ मन्दिर वरपर भने त्यस्तो ब्यक्तिलाई कारबाही या मन्दिरदेखि नै बहिस्कार गर्नु सही ठान्नू पर्दछ । जसले त्यहाँ एकक्षत्र रुपमा राज गरेका छन । तर, यसो भनिरहँदा सबै माग्न बस्नेलाइ एकै नजरले हेर्नु कदापी हुँदैन ।

हिन्दु धर्मं मान्ने हिन्दु धर्मवालम्बी जहाँ मठ मन्दिर सत्तल रहेको छ त्यस ठाउँमा बसेर माग्न बस्ने जहितहि भेटिन्छ र माग्न जायज ठान्दछ र त्यहाँ दर्शन गर्न आउने जो कोहीले पनि चामल, अक्षता, पैसा चढाउने गर्दछन् जसले गर्दा पुण्य मिलोस् । तर, त्यसको गलत फाइदा अन्य जोगीको भेषमा आउनेले लिने गर्दछ । मन्दिरमा माग्ने अपाङ्ग, असहायलाई भने मागेकै भरमा आफ्नो ज्यान तथा रोजीरोटी चलेको हुन्छ यसको प्रत्यक्ष असर उनीहरुले पनि भोगेका हुन्छन ।

प्रसङ्ग हो १ महिना पहिले पंक्तिकारले नै बागलुङ कालिका भगवती मन्दिर परिसरमा देखेको अर्को पाटो पनि कुनै जोगी या साधु सन्तको भन्दा फरक पक्कै नहोला । जहाँ मन्दिर वरपर ग्रहदशा टार्ने भनेर धेरै पण्डितहरुको खींचातानी नै हुने गर्छ । अझ भनु भने त आफुले स्वयं पण्डित लगेर गएको छैन भने त लाइन नै लगाउनु पर्ने अवस्था आउने रहेछ । पुजा गर्न सत्तल नपाएर मन्दिरको अन्य भाग या बाटोमा गएर ग्रहदशा टार्नुपर्ने रहेछ । रमाइलो पक्ष यो छ कि अझ पण्डितहरु चामल, पैसा, दूना टपरी चाँडो टिप्न छिटो छिटो मन्त्र पढेर आफ्नो मानो सोझाउन १ घण्टामा ४ जनासम्मको सम्पूर्ण सबै रित सक्ने काम सकिएको पाइयो । यो खालको धन्दा पण्डित एवम् माग्न बस्नेहरुले कमाउने ब्यवसाय नै बनाएका छन यसलाई सही तरिकाले अंकुस लगाउनु सक्नुपर्दछ ।

हुन त यो घटनाको प्रत्यक्षदर्शी भएर होला जसमा यो कुनै पण्डित या माग्न बस्नेलाई कटाक्ष मात्र हो जसले हतार हतारमा पूजा सम्पन्न गरी फाइदा उठाउने जो आफूलाई महान पण्डित भनेर भन्ने गर्छन् जसले यस्तो तरिकाले कर्मकाण्ड पूजा सम्पन्न गरेको छ त्यसको पुण्य, धर्मं उसले नै पाउने न हो । यस्तो प्रबृति मन्दिर आसपास देखिनुले अन्य जो वास्तबिक पण्डित, सन्त, माग्नेहरुलाई पनि गलत छाप पार्न टेवा पुग्ने देखिन्छ ।

अब के देखिन्छ भने मन्दिर आसपास चाहे मागेर बस्ने होस् या पुजा अर्चना गराउने पण्डित होस् यिनीहरुको सही ब्यवस्थापन गराउने साथै सीमित जोगी या जो वास्तविक अंगभङ्ग, असहायलाई मात्र त्यहाँ बस्न स्वीकृत दिने वा जसले मन्दिरको भोग चलन गरे वापत शुल्क, कर लिन सक्यो भने पनि यसले ब्यवस्थापन समितिलाई फाइदा पुग्ने र माग्न बस्नेलाइ पनि कुन प्रकारका जोगी, असहाय, अपाङ्ग, असक्षम छन त्यसको पहिचान सहज हुने गर्दछ किनकि मठ मन्दिर बिशुद्ध सार्वजनिक स्थल हो जहाँ जो कोही पनि आउन र जान सक्छ । तसर्थ सही व्यवस्थापन हुनु आवश्यक छ जसका कारण मन्दिर र दर्शनार्थीलाई हानि नहोस् किनकि यो तपाई हामी सबैको साझा सम्पति हो ।

Monday, August 12, 2019

कीर्तिपुर भेगका सामुदायिक विद्यालयका छात्रा मध्ये प्रथम मंगल स्कुलका छात्रा स्मृति महर्जन सँगको भलाकुसारी

कीर्तिपुर भेगका सामुदायिक विद्यालयका छात्रा मध्ये प्रथम मंगल स्कुलका छात्रा स्मृति महर्जन सँगको भलाकुसारी

परिस्थिति अनुसार आपूmलाई ढाल्न सक्नु नै सफलता हो — स्मृति महर्जन

स्मृति महर्जन, एसईई—२०७५मा मंगल मा.वि.छात्रामध्ये उत्कृष्ट हुन सफल । विद्यालयको दोस्रो उत्कृष्ट बन्न सफल हुनु भएको छ । कीर्तिपुरका सामुदायिक विद्यालयका छात्रा मध्ये प्रथम हुन सफल भएकी स्मृति महर्जनसँग उहाँको पढाई सम्बन्धी केही भलाकुसारी यहाँ प्रस्तुत गर्न लागेका छौं —संपादक

बुबा अमन महर्जन, आमा सुमित्रा महर्जनको जेठो छोरीको रुपमा स्मृति महर्जन कीर्तिपुर वडा नं. १० तःननि टोलमा जन्मनु भएकी थिइन । उहाँको बुबा अमन महर्जन गत स्थानीय तहको चुनावमा की.न.पा. वडा नं.१० को वडाध्यक्षमा चुनिनु भएको थियो । उहाँको आमा सुमित्रा महर्जन मंगल मा.वि.का स्थायी शिक्षिका हुनुहुन्छ ।

स्मृतिजी तपाईं मंगल स्कुलको सेकेण्ड टपर र छात्रा मध्ये टपर हुन सफल भएकोमा बधाई तथा शुभकामना

—धन्यवाद

तपाईंले एसईईको रिजल्ट बारे कसरी थाहा पाउनु भयो ?

—आज रिजल्ट हुन्छ भन्ने थाहा पाएर दिनभरि कहिं नगैकन घरमा बसेर नतिजा कुरिरहेको थिएँ । नतिजा निस्केपछि आफैले हेरेर थाहा पाएको हुँ ।

यो रिजल्ट तपाईंको अपेक्षा अनुसार छ कि छैन ? यो रिजल्टले तपाईं सन्तुष्ट 
हुनुहुन्छ ?

—मेरो अपेक्षा त यो भन्दा बढी थियो । तर अहिले जुन रिजल्ट आयो त्यसमा म सन्तुष्ट छु ।

तपाईंको पढाईको सुरुवात कुन स्कुलबाट भएको थियो ?

—मेरो पढाईको सुरुवात मंगल स्कुलबाट नै सुरु भएको हो । पूर्वप्राथमिक कक्षा मंगलमा पढें । त्यसपछि कक्षा १ देखि कक्षा ५सम्म हिलटाउन स्कुलमा पढें । त्यसपछि कक्षा ६ र ७ क्रिएटिभ स्कुलमा पढें । कक्षा ८ देखि मंगलमा पढेको हुँ ।

यसरी विद्यालय फेरिंदै जाँदा तपाईंलाई अप्ठेरो महसुस भएन ? पढिरहेको विद्यालय छाडेर अर्को विद्यालयमा जान्न भनेर तपाईंले विरोध गर्नु भएन ?

—बुबा आमाले जहाँ जहाँ लगेर पढाउनु भयो । म त्यहाँ त्यहाँ पढ्न गएँ । मेरो आमाबुबाले मेरो भलाईंको लागि नै विद्यालय परिवर्तन गराउनु भएको होला भनेर म सन्तुष्ट नै थिएँ । परिस्थिति अनुसार मैले स्विकार गर्दै गएँ । म मंगल गएको एक वर्षपछि क्रिएटिभका मेरा अरु साथीहरु पनि मंगलमा भर्ना हुन आए ।

क्रिएटिभ स्कुलबाट मंगल स्कुलमा आउँदा तपाईंलाई कस्तो महसुस भयो ? पढाईमा असर गरेन ?

—स्कुल परिवर्तन गरे पनि मेरो पढाईमा खासै असर गरेन किनभने क्रिएटिभमा जस्तै मंगलमा पनि अंग्रेजी माध्यमबाट नै पढाई भएकोले मलाई कुनै किसिमको अप्ठेरो भएन । शिक्षक शिक्षिकाहरुले पनि त्यतिकै राम्रो व्यवहार गर्नुहुन्छ । केही कुरा सोध्नु परे पनि निर्धक्क सोध्न सकिन्थ्यो र जवाफ पनि राम्ररी पाउँथें ।

तपाईंलाई क्रिएटिभ स्कुलबाट मंगल स्कुलमा किन ल्याएको होला ?

—मेरो आमा शिक्षा सेवा आयोगमा जाँच दिएर मंगल स्कुलको स्थायी शिक्षक हुनुभयो । स्थायी शिक्षकले आफ्नो बच्चालाई आपूmले पढाउने विद्यालयमा पढाउनु पर्छ भन्ने नियमले गर्दा मेरो आमाले मलाई मंगलमा भर्ना गराउनु भएको थियो । म आमाबुबाको आज्ञाकारी छोरी बन्न रुचाउँछु । मेरो आमाबुबाले जे गर्नुहुन्छ मेरै भलाईंको लागि गर्नुहुन्छ भन्ने मलाई विश्वास थियो ।

विद्यालयमा हुने अतिरिक्त क्रियाकलापमा कतिको सक्रिय हुनुहुन्थ्यो ?

—म विद्यालयमा हुने हरेक अतिरिक्त क्रियाकलापमा सक्रिय रुपले भाग लिन्थें । म अलि सानो छँदा अर्थात ५, ६ वर्ष पहिले नै दुईटा म्युजिकल भिडियोमा अभिनय गरिसकेको थिएँ । ३ वर्ष पहिले नेपालभाषाको टेलिसिरियल “बाखँचा” मा पनि बाल कलाकारको रुपमा अभिनय गरिसकेको थिएँ ।

यसरी अतिरिक्त क्रियाकलापमा भाग लिइरहँदा पढाईमा डिस्टर्व  हुन्छ भन्छन् । तपाईंलाई कस्तो लाग्छ ?
—त्यस्तो हुँदैन । म की.न.पा. वडा नं. १०को वडास्तरीय बाल क्लबको अध्यक्ष पनि हुँ ।
अतिरिक्त क्रियाकलापले हाम्रो दिमागी क्षमतालाई अझ बढाउँछ । अतिरिक्त क्रियाकलापको साथै पढाईमा पनि ध्यान दिनुपर्छ । म पढ्ने बेलामा पढ्छु । पढाई बिगारेर अत्तिरिक्त क्रियाकलाप मात्र गरेर हिंडेको छैन ।

तपाईं त घरको जेठी छोरी, आमा जागिरे घरमा खुब काम गर्नु पर्छ होला नि ?

—पर्दैन । स्कुल छुट्टि भएर आउँदा आमाको पनि छुट्टि भइसक्थो । घरमा मेरो हजुरआमा हुुनुहुन्छ । मेरो हजुरआमाले मलाई केहि काम गर्न दिनुहुन्न । संधै पढ्न प्रेरणा दिइरहनु हुन्थ्यो । २०७२ सालको भूकम्पमा म खुब डराएको थिएँ । त्यसपछि नडराउ भनेर हजुरआमाले सम्झाउनु हुन्थ्यो । हजुरआमा कहिं नगैकन मलाई साथी बसिरहनु हुन्थ्यो ।

तपाईंको जीवनको प्रेरणाको श्रोत को हो ?

—मेरो प्रेरणाको पहिलो श्रोत त मेरो आमाबुबा नै हुनुहुन्थ्यो । त्यसपछि हेड मास्टर लगायत सम्पूर्ण सर, मिसहरु, मेरो ननिता दिदी हुनुहुन्छ । ननिता दिदीले बडि बिल्डिंगमा मेडल जितेर आउँदा उहाँले जति सम्मान पाउनु भयो । उहाँले सम्मान पाउनु भएको देखेर म प्रभावित भएँ । म पनि जिन्दगीमा केही गरेर देखाउँछु । अनि म पनि सम्मानित हुन्छु भन्ने मनमा थियो । अहिले एसईईको नतिजामा विद्यालय छात्रा टप भएपछि १.अष्टमाया गणित पुरस्कार, २.आशामुनि रत्न पुरस्कार ३.शेरबहादुर नगद पुरस्कार ४.रोेनेट डट कम पुरस्कार, ५. मंगल नगद पुरस्कार पाउँदा म गौरवान्वित भएको छु । भविष्यमा पनि यस्तै पुरस्कार र सम्मान पाउने अपेक्षा छ ।

अहिले तपाईं कुन कलेजमा के विषय पढ्न लाग्नु भएको छ ?

—म विज्ञान विषय पढ्न चाहन्छु । मैले सेन्टमेरिज कलेज लगायत ४, ५ वटा कलेजमा प्रवेश परीक्षा दिएको थिएँ । सबै कलेजमा मेरो नाम निस्केको थियो । तर मैले अहिले सेन्टमेरिज जावलाखेल कलेजलाई रोजेर त्यहिं साइन्स विषय पढिरहेको छु ।

भविष्यमा के बन्ने लक्ष्य छ ? डाक्टर या इन्जिनियर ?

—मैले अहिले पढ्ने साइन्स विषयले १२ कक्षा पास भइसकेपछि जुन विषय पनि पढ्न पाउँछु । त्यहिबेला निर्णय
गरौंला । अहिले यहि भनेर निर्णय गर्ने बेला भएको छैन । अहिले कक्षा १२ मा उत्कृष्ट नम्बर ल्याएर पास हुने मात्र मेरो लक्ष्य हो ।

अन्तमा तपाईं आफ्ना पछिका भाइ बहिनीहरुलाई के सन्देश दिन चाहनुहुन्छ ?

—कक्षामा शिक्षकले पढाउने बेलामा ध्यान दिएर सुन्ने । नबुझेको कुरा निर्धक्क भएर सोध्ने । अहिले पढ्नु पर्ने पाठ पछि पढुंला कहिल्यै नभन्नु, अहिलेदेखि मेहेनत गर्नु पर्छ अनि सफलता पाउनु हुनेछ ।

Friday, August 9, 2019

जोशी नःनी कम्युनिटी होमस्टे प्रा.लि.को एक चिनारी

जोशी नःनी कम्युनिटी होमस्टे प्रा.लि.को एक चिनारी


ईं.शरद मंगल जोशी
अध्यक्ष ः जोशी नःनी कम्यूनिटी होमस्टे प्रा.लि

जोशी नःनी कम्युनिटी होमस्टे प्रा.लि.को एक चिनारी

ईं.शरद मंगल जोशी
अध्यक्ष ः जोशी नःनी कम्यूनिटी होमस्टे प्रा.लि

यस जोशी नःनी कम्यूनिटी होमस्टे कीर्तिपुर न.पा. वडा नं.१०, सिंद्वा, जोशी नःनीमा अवस्थित छ । यस कम्यूनिटीका सदस्य संख्या १४० छन् र रुपैयाँ १,२०,०००००÷ (एक कारोड बीस लाख) जति रकम उठाएर कम्युनिटी होमस्टे संचालन गर्न लागेका छन् । सन् २०२० लाई नेपाल सरकारले नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० घोषणा गरिसकेको छ । सन् २०२० मा नेपालमाा २० लाख पर्यटक भित्राउने ठूलो लक्ष्य सरकारले लिएको छ ।    २०२० कीर्तिपुरमा मात्रै १ लाख पर्यटक  भित्राउने लक्ष्य कीर्तिपुर नगरपालिकाले लिएको छ । कीर्तिपुरमा १ लाख पर्यटक भित्राउन महिनामा ८३३३ आउनु पर्दछ र दिनमा २७८ जना पर्यटक भित्राउनुपर्दछ ।
       नेपालले सन् १९९८ मा मेला महोत्सवको अवधारणाबाट आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धन शुरु गरेको थियो भने सन् २०११ मा घरबास (होमस्टे)को अवधारणा विकास गरियो । यी दुवै अवधारणाले आन्तरिक पर्यटनमा कायापल्ट नै ल्याएदिए । त्यस्तै गरि नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० ले पनि नेपालमा पर्यटकहरुको संख्या जरुर नै बढ्नेछ । होमस्टेले स्थानियको आर्थिक अवस्था, सरसफाई र शिक्षामाा पनि परिवर्तन ल्याउने छ । केही होमस्टेको उदाहरण दिनु पर्दा बन्दीपुरको बासिन्दाहरु मिलेर होमस्टे खोलेका छन् । यसले गर्दा बन्दीपुरमा आन्तरिक र बाह्य पर्यटक बढेका छन् । बन्दीपुर आएका पर्यटक भित्राउन यहाँका होमस्टेलाई भ्याइनभ्याइ छ । केही समय यता बन्दीपुरमा दैनिक चार पाँच सय पर्यटक आउने गरेको स्थानीय होमस्टे संचालकको भनाई छ । गत वर्ष बन्दीपुरम ड्ढ लाख पर्यटक बढेका छन् ।

      आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ मा मात्रै २ लाख ५८ हजार पाँच सय ८८ विदेशी पर्यटक भक्तपुर भित्रिएका छन् । पछिल्लो एक दशकमा भक्तपुर आउने पर्यटकको संख्या ८०% ले वृद्धि भएको छ । भक्तपुर नगरपालिकाले पर्यटक शुल्कबाट मात्रै करोडौं रुपैयाँ संकलन गरिरहेको छ । नगरको आम्दानीको मुख्य श्रोत नै पर्यटन शुल्क रहेको मेयर सुनील प्रजापति बताउँछन् । उनी भन्छन्, ‘नगरपालिकाको विकासको आधार नै पर्यटन हो, पर्ययटन बाटै नगरपालिकाको विकास सम्भव भएको छ । (साभार ः नयाँ पत्रिका, १८ साउन २०७६) माथिको दुई उदाहरणबाट हामीलाई प्रष्ट हुन्छ कि जति पर्यटक भित्राउन बसाईलाई लम्ब्याउन सकिन्छ उति नै स्थानीयको आर्थिक अवस्था पनि मजबुत हुँदै जान्छ र नगरको आम्दानी पनि बढ्न जान्छ ।

    त्यसै कारणले जोशी नःनी र सिंद्वाका बासिन्दा मिलेर नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० लाई पनि टेवा दिन जोशी नःनी कम्यूनिटी होमस्टे खोल्न अग्रसर भएका छन् । कीर्तिपुर आउने पर्यटकलाई थप आकर्षित गर्न होमस्टे कार्यक्रम शुरु गरिएको हो । कीर्तिपुरमा बाघभैरव, उमामहेश्वर, चिलंचो चैत्य दर्शन गर्न अउनेलाई एकदेखि तीन दिनको बसाईं लम्ब्याई कीर्तिपुरको प्राकृतिक दृश्यमा भुलाउन होमस्टे शुरु गरिएको हो । जोशी नःनी होमस्टेले आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटकलाई लोभ्याउन निम्न कार्यक्रमहरु ल्याएको छ ।

—हाललाई १५ कोठा होमस्टेको लागि राखिएको र भविष्यमा पर्यटक बढेसँगै कोठाहरु पनि थपिंदै जाने छन् ।
—पुरानो नेवारी शैलीको घरमा बसाइने छ ।
—रातमा झिलिमिलि कीर्तिपुर, काठमाडौं, ललितपुरको दृश्य यहाँबाट ३६० डिग्रीमा देख्न सकिन्छ । यहाँबाट सूर्योदय र सूर्यास्तको मनोरम दृष्य पनि अवलोकन गर्न सकिन्छ ।
—हाललाई १५ कोठामा ३५ जनाको क्षमताा रहेको छ ।
—यस होमस्टेमा पाहुनालाई नेवारी खाना र नेवारी खाजा खुवाउने गर्छ । नास्तामा विहान चिया वा कफिसँग चटामरी र अण्डाको परिकार दिइन्छ ।
—यहाँको मुख्य विशेषता भनेको नेवार बाहुल्य भएकोले नेवार संस्कृति, रहनसहन एवं जनजीवनलाई प्रत्यक्ष देख्न, महसुस गर्न सकिन्छ ।
—यहाँ नेवाः म्यूजियम पनि भएकोले सो को अवलोकन पनि गर्न सकिन्छ ।
—हिंडेर पनि सहज रुपमा पुग्न सकिने यस होमस्टेमा मोटरसाईकल, चार पाङ्ग्रे गाडीको लागि पार्किङको पनि सुविधा छ ।
—नजिकै पौराणिक महत्वको सम्राट अशोकले आजभन्दा २३०० वर्ष अघि स्थापना गरेको चिलंचो चैत्य (जगतपाल महाविहार) पनि छ ।

—यस होमस्टेमा आउने पर्यटकहरुलाई कीर्तिपुरमा रहेको ४१ वटा बौद्ध चैत्यहरुको अवलोकन पनि गराइन्छ ।
—वस्तारै अन्य घरमा पनि होमस्टे विस्तार गरेर एक रातमा सय जनासम्म राख्न सक्ने क्षमता पु¥याउने तैयारी रहेको छ ।
—यसै होमस्टे अन्तर्गत पारिवारिक वातावरणको रेष्टुरेण्ट पनि चाँडै नै खोलिने छ । जसमा नेवारी मौलिक खाना उपलब्ध गराइने छ ।

—पुरातात्विक, ऐतिहासिक, सांस्कृतिक एवं पर्यटकीय क्षेत्रको अध्ययन, अवलोकन, खोज र अनुसन्धानका लागि देशी विदेशीहरुलाई जानकारी
गराइन्छ ।
—लोक–कला, संस्कृति र मल्लकालिन सम्पदाले पर्यटकको ध्यान तान्न प्रयास गरिनेछ ।
—रेष्टुरेन्टमा आउने ग्राहकहरु उमेर अनुसार फरक स्वाद खोज्छन् । यसको लागि समय समयमा होमस्टे रेष्टुरेन्टले म्यूजिकल प्रोग्राम पनि गर्दै जाने छ । साथसाथै बच्चाहरुको रमाइलोको लागि विभिन्न खेलौनाहरु राखेर पारिवारिक वातावरण बनाइने छ ।

—चुरोट र पिउने लत भएकाहरुका लागि छुट्टै बार र Smoking Zone को व्यवस्था गरिने छ ।
होमस्टे प्रवद्र्धनका लागि सबै पक्षबाट सहयोग मिलेकोले होमस्टे संचालन गर्न सहयोग पुगेको छ ।


Monday, August 5, 2019

आफ्नो हात जगन्नाथ

आफ्नो हात जगन्नाथ


—माधव पौडेल

  देशका मुख्य दल तत्कालिन नेकपा एमाले र तत्कालिन माओवादी मिलेर चुनाव लडेपछि मानिसहरुमा आशा थियो, अब त राजनितिले गति लिन्छ कि ? तर बर्षौ बितिसक्दा पनि आफ्नै पार्टीभित्रमा भागवण्डा मिलाउन नसकेर विचल्ली भईरहेको छ देशमा सुधार गर्ने त परको कुरा । पार्टीमा रहेका दुईजना अध्यक्षले कस्लाई फकाउने माधब नेपाल फकायो रामबहादुर थापा बादल रिसाउने डर ? रामबहादुर फकायो नारायणकाजीले धेरै भाग खोज्ने डर ? वामदेव गौतम फकायो तपाईले वाचा गर्नुहुन्छ मात्र कहिल्यै पुरा गर्नुहुन्न भन्छन् भन्दाको डर, डरै डरले कुन पद कस्लाई दिने कस्लाई दिदा आफुलाई फाईदा हेर्दा हेर्दै पार्टीलाई अपुरणिय क्षति पुगेको नेकपामा न त केपि ओलिले विचार गर्नुभएको छ न त पुष्पकमलले नै । नेपाली कांग्रेसको त कुरा गर्नै परेन जन्मदादेखि लागेको यो रोग ज्युँका त्युँ नै छ । भातृ संगठन तथा विभागहरु गठन गर्न नसकेर सोझो अर्थमा भागवण्डा मिलाउन नसकेर भएको तानातान दुनियाँले देखिरहेको छ, त्यो हिजो महामानव विपि पार्टी सभापति हुँदा पनि थियो आज शेरबहादुर सभापति हुँदा पनि रहिरहेको छ । कस्लाई संगठन र विभागको जिम्मेवारी दिए आफ्नो पल्ला भारि बनाउन सकिन्छ भन्ने सोच्दा सोच्दै पार्टीको कन्तविजोग भईरहेको छ । बिपिको बिचार बोक्ने पार्टीका कार्यकर्ताहरु आज नेताको मुख ताकेर बस्नुभएको छ त्यो मुख तकाई.... झर्ला र खाँउला होला जस्तो भएको छ ।

जब पार्टीमा यस्तो भागवण्डाको खिचातानी छ भने तिनै पार्टीबाट जनप्रतिनिधि बन्नुभएका मन्त्री , सांसद, नगरप्रमुख, गाउपालिका अध्यक्ष, वडा अध्यक्ष र सदस्यहरुमा त्यो गुण नहुने त कुरै भएन । चुनाव अगाडिसम्म दुई खुट्टा टेकेर उभिएको मानिस देखेपछि नमस्कार गर्ने नेतागणहरु जनप्रतिनिधि बनेपश्चात मनमौजी बन्नुुभएको छ । पाँच बर्ष चुनिएपछि म नै हुँ सर्वेसर्वा भन्ने वहाँहरुमा दम्भ देखिएको छ । जुनसुकै पार्टीको उमेदवार भए पनि विजयी भएपश्चात जनताको मान्छे हौ र हामी सबै जनप्रतिनिधि समान हौ भनेर एक अर्कामा कमैले मात्र समन्वय गरेको देख्न पाईन्छ । सोझो अर्थमा बुझ्दा जनप्रतिनिधि बन्ने भनेको देशको विकासको लागि, जनताको सेवाको लागि भन्ने बुझिन्छ नेपालको संविधानमा पनि जनप्रतिनिधिले गर्नुपर्ने काम कर्तव्य र अधिकारको व्याख्या गरिएको छ तर त्यो बाटोमा हिड्नुभएको छ त हाम्रा तमाम जनप्रतिनिधिहरु ? मुस्किलले केहि हुनुहुन्छ होला भन्नुपर्ने अवस्था सिर्जना भईरहेको छ ।

हुन त यो केन्द्रदेखि सल्किएको रोग हो, यो हिजो पनि थियो आज पनि छ र भोलि पनि रहला तर पनि आफ्ना कार्यकर्ता र आसेपासेको मात्र कुरा सुन्ने, आसेपासेलाई मात्र जनता देख्ने प्रवृतिले कहाँ लैजाला देशलाई ? कसरी होला जनताले चाहेको चाहना पुरा ?

बाटोघाटो, पुल पुलेसा, खानेपानी, चौतारा, भवन बनाउनु परे पनि आफ्नै कार्यकर्तालाई ठेक्कापट्टा दिनुपर्ने, कमैमात्र पदमा खुल्ला प्रतिष्पर्धाबाट छनौट गरिन्छ होला तर सबै पदहरुमा आफ्ना कार्यकर्ता भर्नुपर्ने, जस्को शक्ति उस्को भक्ति भने झैं के सबैकुरा पार्टीमा लागेकालाई मात्र दिने ? आफ्नाको लागि मात्र हो ति पदहरु ? आफ्नो पार्टीको मान्छे , आफ्ना कार्यकर्तालाई मात्र दिईनुपर्छ ति विभिन्न संघसंस्थाका पदहरु ? कांग्रेसका जनप्रतिनिधिहरु भएको ठाँउमा कांग्रेसमा मान्छेहरु मात्र योग्य हुने ? कम्युनिष्टका जनप्रतिनिधिहरु भएको ठाँउमा कम्युनिष्टका मान्छेहरु मात्र योग्य हुने ? ति महाशयहरुभन्दा योग्य भेटिदैन कि खोज्ने चाहना छैन जनप्रतिनिधिहरुमा ? खुल्ला प्रतिष्पर्धा गराउन सकिदैन र ?

  देशभर नै बाटो खन्नको लागि होस् वा ग्रावेल गर्नको लागि होस् या त पिचै गराउनको लागि होस्  केन्द्रबाट रकम परेको छ भने केन्द्रकै पावर चाहिने, प्रदेशबाट रकम परेको हो भने प्रदेशकै पावर, स्थानिय निकायबाट रकम परेको हो भने स्थानिय जनप्रतिनिधि हरुको नै पावर ? जनताले के को लागि बनाएको वहाँहरुलाई जनप्रतिनिधि ? जटिल प्रश्न आममानिसको मथिंगलमा घुमिरहेको छ । यो प्रश्नले त्यति स्थान पाउने थिएन यदि कार्यहरु राम्रा भईदिएका भए, ठिकै छ जस्ले खाए पनि खान्थ्यो आफ्नै मान्छेलाई दिए त के भो जस्को हातमा डाडु पन्यु उसैले त बाड्छ हामीले रिस गरेर के गर्ने ?

अलिकति आरिस मिश्रित प्रतिक्रिया भेटिन्थ्यो होला तर यहाँ त डामाडोल छ , पावर लगाएर हात पारेका योजनाहरु कुनै पनि सफल भएकै छैनन्, बनाएका पुल कतै भत्केका छन्, कतै चर्केका छन् , कतै सडक पिच गरेको केहि समयमा नै भ्वांग परेको छ, मलाई कस्ले के गर्न सक्छ र म त फलानो को मान्छे भनेर धमाधम झरिमा पिच पनि गरिएकै छन्, नमुना भनिएका पिचहरु बेलैमा उप्किएका पनि छन्, कतै बनाएका नाली बाढीले बगाएका छन् ।

कार्यकर्ता भर्ति गरिएका त्रिभुवन विश्वविद्यालयमा नम्बर घटाउने बढाउने कारोवार हुन्छ , सगै स्थापना भएका अन्य देशका एयरलायन्सहरु कस्तो आर्थिक अवस्थामा पुगे हाम्रा संस्थानहरु कार्यकर्ता भर्ति गरेको ऋण तिर्न ऋण लिनुपर्ने अवस्थामा पुगेका छन् । हाम्रो नभनिकन राम्रो रोज्न र खोज्न नसक्नुको परिणाम त होला यो नियति जस्को मुल्य देशले चुकाईरहेको छ थाहा छैन अझै कति चुकाईरहनेछ ?

आफ्ना पार्टीका कार्यकर्ताको पृक्षपोषण गर्नु एउटा नेताको कर्तव्य हो तर जनप्रतिनिधि भईसकेपछि वहाँ आफ्नो कार्यकर्ताको मात्र हैन समग्र मतदाताको प्रतिनिधि बन्न सकेको देखिदैन, आफ्ना समुहका कार्यकर्ता देखे गाडी रोकेर अंगालो नै हाल्ने, आफ्ना समुहका, आफ्नो पार्टीप्रति समर्थन गर्ने पत्रकार देखे भगवाने नै मान्ने संस्कार र प्रवृत्तिले पक्कै त पक्कै पनि सामाजिक व्यक्तिलाई हित गर्दैन कि ?

धनदेखेपछि महादेवको पनि त्रिनेत्र भने झैं आफ्नो अधिकारक्षेत्रमा भएको बजेट कसरी आफ्ना कार्यकर्ता भएको ठाँउमा मात्र बढि पु¥याउने ? त्योकाम कसरी आफ्ना कार्यकर्ताले मात्र गर्न पाँउने कसरी वातावरण मिलाउने ? दिनरात त्यति मात्र सोच्दा राजनितीक छवि कसरी धुमिल हुन नसक्ला ? त्यस्तै प्रवृत्तिले त होला अघिल्लोे चुनावमा अत्याधिक मतका साथ विजयी हुनुभएका धेरै महानुभावहरु पछिल्लो चुनावमा पानी पिउन नसक्ने हुनुभएको ? विगतलाई पनि सम्झिने कि ? हिजो जुम्ल्याहा हात जोडेर मत मागेको पनि सम्झने कि ? जनप्रतिनिधि महाशयहरु । एकपटकको जाडो कट्दैमा जिन्दगी सकिदैन फेरि आउछ चुनाव त्यो चुनावमा मैले सबैलाई समान व्यवहार गरे भनेर छातिमा हात राखेर  गर्वले छाति फुलाएर हिड्ने कि एय यो त फलानोको घर हो नि बजेट माग्न आउदा दिएको थिईन नजाउ त्यता उस्ले देखे गाली गर्ला भन्ने सोचेर हिड्ने ?

Friday, August 2, 2019

आरक्षण अधिकार कि निगाह !

आरक्षण अधिकार कि निगाह !



नरेश श्रेष्ठ

     पछिल्लो समयमा नेपालमा भएको राजनीतिक परिवर्तनको उपज मध्येको एक महत्वपूर्ण अधिकार हो समानुपातिक समावेशी अधिकार । यो नेपालको माटो सुहाउँदो एक महत्वपूर्ण मौलिक उपलब्धि पनि हो । नेपालमा धेरै बर्षसम्म एकल अघोषित जातीय शासन रहेको र सो जाति बाहेक आदीवासी जनजाती, मधेसी, दलित, मुस्लिम, महिला, अपाङ्गता भएका व्यक्ति र पिछडिएको क्षेत्र शासन प्रशासनबाट दमन शोषण, सरकारी सेवा सुबिधामा विभेद, बहिष्करण र वञ्चितीकरणमा परी आएको कारण बहिष्कृत जाती समुदायको आन्दोलनको जगमा नेपालको हालको राजनितिक परिवर्तन सम्भब भएको हो ।

हाल आरक्षण अर्थात समानुपातिक समावेशी अधिकार सवैधानिक र कानुनी रूपले समेत सुनिश्चित भैसक्दा पनि
आरक्षण ः अधिकार कि निगाहा भन्ने बिषयमा विवाद गरि रहनुपर्ने तथा आन्दोलन गरी रहनुपर्ने दूर्भाग्यता समाप्त भएको छैन । हालै लोक सेवा आयोगले सार्वजनिक प्रकृतिक संवैधानिक निकायले कर्मचारी समायोजन ऐन २०७५ को दफा १२ को गलत अर्थ लगाई नेपाल सरकार मन्त्रिपरिषद्को मिति २०७६।२।६ को क्षेत्राधिकार वाहिरको असंवैधानिक निर्णयको आधार टेकी समानुपातिक समावेशी सिद्धान्त र संघियताको मर्म र भावना विपरीत हुने गरी मिति २०७६।२।१५ मा स्थानीय तहका लागि ९ हजार १ सय ३१ जना कर्मचारी दर्खास्त आह्वान
ग¥यो । उक्त बिज्ञापनको बिरोधमा समानुपातिक समाबेशी सिध्दान्त पक्षधर आन्दोलित छन । बर्तमान दुईतिहाइको सरकार अझ सामान्य प्रशासन मन्त्री लाल बाबू पण्डित जस्तो समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तलाई बुझेको भन्ने ठानिएको ब्यक्तिले नै असमावेशी हुने गरी लोक सेवा आयोगलाई बिज्ञापन गर्न सिफारिस गर्नु अनौठो एंंब दुःखद बिषय बनेको छ ।

लोक सेवा आयोगले स्थानीय तहको लागि ९हजार १ सय ३१ जना कर्मचारीको पदपूर्ती प्रयोजनलाई प्रकाशित बिज्ञापन समाबेशी हुन नसक्दा आयोगको गैर असवैंधानिक र गैर कानूनी बिज्ञापन बिरूद्द सर्बोच्च अदालतमा रिट परेकोमा अन्तरिम आदेश जारी नभएकोले यो बिषय थप पेचिलो बनेको छ ।

सरकार यसलाई सच्याउने पक्षमा देखिदैंन । राज्य ब्यवस्था तथा सुशासन समितिको बिज्ञापन खारेज गर्न गरेको निर्देशन बाबजुत आयोग बिज्ञापन बमोजिमको प्रक्रिया नरोकी यसलाई निरन्तरता दिएकोले अब यस्को बिरूद्द शसक्त आन्दोलन बाहेक अरू बिकल्प समेत देखिदैन ।

समानुपातिक समाबेशी हक अधिकार सवालमा संविधान र कानूनमा के छ ?

नेपालको संविधानको धारा ३८(४) मा राज्यका सबै निकायमा महिलालाई समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको आधारमा सहभागी हुने हक हुनेछ । ऐ.धारा ४०(१) मा राज्यका सबै निकायमा दलितलाई समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको आधारमा सहभागी हुने हक हुनेछ । सार्वजनिक सेवा लगायतका रोजगारीका अन्य क्षेत्रमा दलित समुदायको सशक्तीकरण, प्रतिनिधित्व र सहभागिताका लागि कानून बमोजिम विशेष व्यवस्था गरिनेछ । ऐ.धारा ४२(१) आर्थिक, सामाजिक वा शैक्षिक दृष्टिले पछाडि परेका महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेशी, थारू, मुस्लिम, पिछडा वर्ग, अल्पसंख्यक, सिमान्तीकृत, अपांगता भएका व्यक्ति, लैंगिक तथा यौनिक अल्पसंख्यक, किसान, श्रमिक, उत्पीडित वा पिछडिएको क्षेत्रका नागरिक तथा आर्थिक रूपले विपन्न खस आर्यलाई समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तका आधारमा राज्यका निकायमा सहभागिताको हक हुने छ ।

  ऐ.धारा २२७ मा गाउँपालिका र नगरपालिकाको कर्मचारी र कार्यालय सम्बन्धी अन्य व्यवस्था प्रदेश कानून बमोजिम हुनेछ । ऐ.धारा २८५ (२) संघीय निजामती सेवा लगायत सवै संघीय सरकारी सेवामा प्रतियोगितात्मक परीक्षाद्वारा पदपूर्ति गर्दा संघीय कानून बमोजिम खुला र समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तका आधारमा हुनेछ । धारा २८५(३) मा प्रदेश मन्त्रिपरिषद, गाउँ कार्यपालिका र नगर कार्यपालिकाले आफ्नो प्रशासन सञ्चालन गर्न आवश्यकता अनुसार कानून बमोजिम विभिन्न सरकारी सेवाहरूको गठन र सञ्चालन गर्न सक्नेछन् । साथै निजामति सेवा ऐन २०४९ को दफा ७ को उपदफा ७ मा निजामती सेवालाई समावेशी बनाउन खुल्ला प्रतियोगिताद्वारा पूर्ति हुने पदमध्ये ४५५ पद छुट्याई सो प्रतिशतलाई शतप्रतिशत मानी महिला  3३५,आदिवासी÷जनजाति २७५, मधेसी २२५, दलित ९५, अपांग ५५, पिछडिएको क्षेत्र ४५ उम्मेदवारबीचमा मात्र छुट्टाछुट्टै प्रतिस्पर्धा गराई पदपूर्ति गरिने सवैंधानिक र कानूनी ब्यवस्था छ । यसर्थ, विगतमा बहिष्करणमा पारिएका वर्ग समूदायको आरक्षण संबैधानिक हक अधिकार भन्ने कुरामा विवाद छैन । तापनि नियोजित रूपमै समानुपातिक समावेशी सिद्धान्तको मर्म भावना माथी प्रहार हुदैं आएको छ र आदिवासी जनजाती,मधेशी, दलित एंब सीमाकृत बर्ग सर्घषको अवमूल्यन गर्न खोजिएको छ । यो कुनै शासकको निगाहा (दया, माया) ले दिइने चिज होइन, यो त सम्बन्धित वर्ग समुदायको हक अधिकार हो । यसको सम्मान र कार्यान्वयन गर्नु राज्यको दायित्व हो । यसमा बारम्बार आक्रमण भैरहनु निश्चय नै राम्रो कुरा होइन । नेपालको धरातलीय यथार्थता भनेको नेपाल एक बहु(जातीय, बहु–भाषिक, बहु–सास्कृतिक र बहु–धार्मिक देश हो । नेपालको सन्तुलित विकासको लागि समानुपातिक समावेशी सिद्धान्त महत्ववपूर्ण खम्बा हो । नेपालको ऐतिहासिक जनयुद्ध र विभिन्न आन्दोलनको मुख्य ऐजेण्डा बहिष्करण परेका जाती समुदायलाई राज्यले दिइने सुबिधा अबसर एंब राज्यमा समान प्रतिनिधित्व सुनिश्चित गरी नेपाली जनता बीचको आर्थिक विभेद अन्त्य गरी समानतामूलक सम्मानजनक समाज निर्माण गर्ने उद्देश्य रहेकोले यसलाई अन्यथा गर्न खोज्नु देशमा पुनस् द्वन्द आह्वान गर्नु हो । संबैधानिक हक अधिकार यो वा त्यो बहानामा लत्याउदै जाने हो भने नेपालको दुईतिहाई बर्ग अर्थात आदीवासी जनजाती, मधेशी, दलित र सीमान्तीकृत वर्ग विभेद, शोषण र अन्याय बिरूद्द न्याय र समानताको आवाजलाई बुलन्द गर्न फेरि बलिदानीपूर्ण संघर्ष गर्नुपर्ने दिन आउने छ, यो नेपालको लागि दूर्भाग्यपूर्ण हुने निश्चित छ ।

अतः संविधानको परिपालना कार्यान्वयन गर्ने अहम दायित्व सरकार, अदालत र लोक सेवा आयोग रहेकोले यस बिषयमा गम्भीर ढंगले सोची लोक सेवा आयोगको बिबादित बिज्ञापनलाई समाबेशी बनाउन बेलैमा सच्याउन सके सबैको भलो हुनेछ ।   
(श्रेष्ठ अधिवक्त्ता हुन्)

Thursday, August 1, 2019

टिकापुर घटना बारे सांसद रेशमलाल चौधरीले झुठो बोल्नु भएका छ— ईं.भट्ट

टिकापुर घटना बारे सांसद रेशमलाल चौधरीले झुठो बोल्नु भएका छ— ईं.भट्ट



जाँदाजाँदै ईन्स्पेक्टर हरिशरण भट्टसँगको भलाकुसारी

महानगरिय प्रहरी वृत्त कीर्तिपुरमा कार्यरत प्रहरी निरिक्षक हरि शरण भट्टको सरुवा भएको छ । उहाँ भोलि कीर्तिपुर छाडेर जाँदै हुनुहुन्छ । उहाँको व्यवहार र कार्यकुशलताले उहाँ कीर्तिपुरमा लोकप्रिय हुनुभएको थियो । हिजोदेखि नै उहाँलाई विभिन्न सामाजिक संस्थाहरुले बिदाई कार्यक्रम गरी सम्मान पनि गरिएको छ । उहाँको बारेमा जानकारी दिन हामीले उहाँसँग केही भलाकुसारी गरेका छौं । जुन यहाँ प्रस्तुत छ ।

विैतडी दोगडा केदार गाउँपलिका ४ पिपल कोटमा बुबा महेश शरण भट्ट र आमा गोमती देवी भट्टको कोखबाट वि.सं.२०२५ साल श्रावण १२ गते जन्मनु भएको थियो ।

उहाँले आई.कम.पास गरी २०४९ सालमा खुल्ला प्रतिस्पर्धाबाट प्रहरी सहायक निरिक्षकमा भर्ना हुनुभयो । त्यसको ८ वर्षपछि २०५७ बैशाख २ गते प्रहरी नायब निरिक्षक हुनुभयो । त्यसको १३ वर्ष पछि २०७० बैशाख २६ गते प्रहरी निरिक्षक हुनुभयो । यस बीचमा उहाँले देशको विभिन्न भागमा काम गर्नु भएको छ । जिल्ला प्रहरी कार्यालय हुम्ला, ईलाका प्रहरी कार्यालय टिकापुर, ईलाका प्रहरी कार्यालय अमिलिया दाङ कार्यालय प्रमुख भएर १६ महिना काम गर्नुभयो । उहाँ ईलाका प्रहरी कार्यालय राजापुर बर्दियाबाट सरुवा भएर  कीर्तिपुरमा आउनु भएको हो । उहाँ २०७५ जेठ ११ गते सरुवा भएको भए पनि कीर्तिपुरमा जेठ २२ गते देखि महानगरीय प्रहरी वृत्त कीर्तिपुरमा हाजिर भएको उहाँ बताउनु हुन्छ । अहिले उहाँ ईलाका प्रहरी कार्यालय सुखद कैलालीमा सरुवा हुनु भएको छ । भोलि विहिवार उहाँ त्यतातिर लाग्ने बताउनु हुन्छ ।

तपाईंको बसाईको  कीर्तिपुरको अनुभव कस्तो रह्यो ?

यो ऐतिहासिक नगरी कीर्तिपुरमा काम गर्न पाउँदा गर्वान्वित भएको छु । यहाँका विभिन्न तह र तम्काका मानिससँग काम गर्न पाएँ । सबैको माया स्नेह पाएँ । आएको ४, ५ महिनासम्म मलाई जिम्मेवारी नदिएकोले त्यतिकै बस्नु प¥यो । कामको जिम्मेवारी पाएपछि काम गर्दै जाँदा म अत्यत्न खुशी भएको छु ।

तपाईंलाई तत्कालिन डि.एस.पि. डा. मेखबहादुर खत्रीपछि कीर्तिपुरमा लोकप्रिय व्यक्ति मानिन्छ । तपाईंलाई कस्तो लाग्छ ?

डा. मेखबहादुर खत्री यही समुदायिक विषयमा डाक्टरेट गर्नु भएका व्यक्तित्व हुनुहुन्छ ।  समुदाय प्रहरीको सम्बन्धभा उहाँबाट नै मैले सिकेको हुँ । उहाँको कमाण्डमा काम गर्ने मौका मैले पनि पाएको छु । उहाँसँग मलाई दाँज्नु अलि ठीक भएन । यो सिस्टम लागु गर्न खोज्ने पनि उहाँनै हुनुहुन्छ । जे भए पनि उहाँपछि सेकेन्ड म्यानको रुपमा मलाई हेर्नु भएकोमा खुशी लागेको छ ।

कीर्तिपुरको सुरक्षास्थिति कस्तो पाउनु भएको छ ?

—कीर्तिपुरमा ७७ जिल्लाकै मानिसहरु बसोबास गर्दा  रहेछन । यहाँको समाज बस्तिपिच्छे फरक छ । ट्यांगला र कीर्तिपुरको कोड एरियामा बसोबास गर्ने मानिसहरुको रहन सहन, चाल चलन फरक छ । त्यस्तै अहिले हरेक ठाउँमा नयाँ वस्ती विकास भैरहेको छ । त्यहाँको सुरक्षा अलि कमजोर छ । यहाँ नक्कली हजारको नोट छापिन्छ । बाहिरबाट केटी ल्याएर चारदिनसम्म थुनेर बलात्कार गर्छ । तैपनि कीर्तिपुर प्रहरीलाई कसैले खबर गर्दैन । यदि समयमा खबर गरेको भए यस्तो अपराध घट्ने थिएन । त्यसैले समुदाय प्रहरी साझेदारी कार्यक्रम ल्याएका हौं । वडा वडामा, स्कुल स्कुलमा हामीले कमिटी बनाएका छौं । वडा नं.३, ६ र ९ मा एउटा पनि टोल कमिटि बनाउन सकेनौं । प्रहरीलाई समयमा खबर दिने बानी बसाल्नको लागि यो समुदाय प्रहरी साझेदारी ल्याएका हौं । हामीले घरदैलो गरी बहालमा बस्ने मानिसहरुको नाम ठेगाना खुल्ने गरी नागरिकताको फोटो कपि, एउटा फोटो र सम्पर्क नम्बर लिएर हामीलाई दिनुस भनेको थिएँ । यसो गर्दा ती मानिसको चरित्र बारे थाहा पाउन सक्छौं  ित्यो कुनै अपराधमा संलग्न छ कि भनेर बुझ्न सक्छौं । तर भाषाको अभावले हामीले राम्ररी बुझाउन सकेनौं । एउटा वडामा वडाध्यक्ष बाहेक ४ जना नगर सदस्यहरु हुनुहुन्छ । एउटा वडालाई ४ क्षेत्रमा विभाजन गरी प्रत्येक सदस्यलाई एउटा क्षेत्रमा जिम्मा दिएर काम गराउनु भएको भए हामीलाई पनि काम गन सजिलो हुन्छ ।

कीर्तिपुरको सुरक्षास्थिति मजबुत बनाउन के गर्नु पर्ला जस्तो लाग्छ ?

मेरो विचारमा सिआरभी पोस्त बढाउनु पर्छ । अहिले महानगरीय प्रहरी वृत्त कीर्तिपुर अन्तर्गत चोभार र ट्यांगलामा  छ । ती दुईटाले मात्र काम चल्दैन । मेरो विचारमा अहिले तत्कालै भत्क्यापाटीमा एउटा राख्नु पर्छ । त्यसले सिम झवाहिटी छाप सम्म हेर्न भ्याउँछ । त्यस्तै पाँगाको धोकासीमा जहाँ बस स्टप छ त्यहाँ पनि एउटा
सिआरभी राख्नु पर्छ । त्यहाँबाट भाजंगल, इटागोल, नगाउँसम्म हेर्न भ्याउँछ । त्रि.वि.मा पनि एउटा सिआरभि राख्न जरुरी छ ।

सांसद रेशमलाल चौधरीले टिकापुर घटनाको चिरफार भन्ने पुस्तकमा टिकापुरको घटनामा कफ्र्यू लागेको बेला तपाईंले विद्युत प्राधिकरणको गाडी ल्याएर टि.भी. लुटेर लगेको, रिसोर्टबाट रक्सीको बोतल लिएर गएको भन्ने लेखेको छ । के त्यो सत्य हो ?

—त्यो सरासर गलत कुरा हो । विना प्रमाण सांसद जस्तो मान्छेले त्यस्तो भूmठ कुरा लेख्न हुने थिएन । यदि उहाँसँग प्रमाण छ भने मलाई कारवाही गर । म त अहिले पनि बहाल छु । त्यतिबेला हामी थारुहरुकै घर पसल सुरक्षा गर्न दौडधुप गरिरहेका थियौं । हामी एक ठाउँमा रोक्न जाँदा अर्को ठाउँमा घटना भइरहेको हुन्छ । हामीले रोकेर रोक्न सकेनौं । टिकापुर घटनामा हाम्रा निर्दोष साथीहरुलाई कसैलाई भाला रोपेर, कसैलाई जिउँदै जलाएर मारे । तैपनि हामी आक्रोसमा आएनौं । कानुनी उपचारमा लागिरहें । हामीलाई फायर खोल्ने अर्डर थिएन ।
मेरो जिन्दगीको सवभन्दा दुःखद घटना त्यही लाग्छ ।

तपाईं माओवादी जनयुद्धको बेला पनि पश्चिममै खट्नु भएको थियो । माओवादीसँग तपाईंको कतिपटक जम्का भेट भयो ?

—जम्का भेट भएर फायर खोल्नुपर्ने अवस्था आएन । आजसम्म मैले कसैलाई गोली ठोकेको छैन न त मलाई नै कसैले त्यस्तो किसिमको आक्रमण गरेको छैन । कुनै पनि आन्दोलन होस या युद्ध आखिर मर्ने त हामी गरीवका छोरा छोरी नै हौ । चोह त्यो प्रहरी होस या जनसेना या कुनै आन्दोलनकारी । मनें त मरिगयो । त्यसपछि उसको परिवारको के हविगत भयो होला त्यो सम्झेर मनमा दुःख लाग्छ ।

Sunday, July 28, 2019

त्रिभुवन विश्वविद्यालय कीर्तिपुरवासीको लागि दुर्भाग्य हो

त्रिभुवन विश्वविद्यालय कीर्तिपुरवासीको लागि दुर्भाग्य हो



टीकाराम महर्जन

(कीर्तिपुरको शिक्षित एवं जागरुक व्यक्तित्वको रुपमा आफ्नो पहिचान बनाउन सफल समाजसेवी टीकाराम महर्जनसंगको भलाकुसारीको आधारमा तयार पारिएको सामाग्री यहाँ प्रस्तुत गरेका छौं ।)

उहाँको जन्म वि.सं.१९९३ यःमरि पुन्हिको भोलिपल्ट बुबा न्हुच्छे बहादुर महर्जन र आमा ज्ञानीमाया महर्जनको माहिलो छोराको रुपमा कीर्तिपुरको इटाछेँ टोलमा जन्मनु भएको हो ।

त्यतिबेला अहिलेजस्तो स्कुलहरु थिएन । शिक्षाको महत्व बुझ्नु भएका उहाँका बुबाले उहाँलाई प्राथमिक शिक्षा भाषा पाठशालामा पढाउनु भयो । पछि पाँगाको जलविनायक आधार हाई स्कुलमा पढ्न जानुभयो । त्यस स्कुलमा कक्षा ८ सम्म पढाई हुन्थ्यो । त्यहाँबाट उहाँले कक्षा ८ पास गर्नु भयो । त्यतिबेला कक्षा ८ पास भएकालाई जागिर खान एस.एल.सी.को मान्यता दिन्थ्यो । इन्टरमिडियट पढ्नको लागि भने अंग्रेजी एक विषयमा एस.एल.सी.पास गर्नु पथ्र्यो । उहाँले २०१३ सालमा एस.एल.सी. परीक्षा दिएर पास गर्नुभयो । उहाँले आई.एड. ताहाचल कलेजबाट पास गर्नुभयो ।

२०१७ सालमा राजा महेन्द्रले बहुदलीय व्यवस्था हटाएर पंचायत व्यवस्था ल्यायो । पढेलेखेको मानिस भनेर उहाँलाई २०१९ सालमा चिठू विहार गाउँ पंचायतको प्रधानपंच बनाइयो । त्यहीबेला गोकर्णमा पंचायत सम्बन्धि ३ दिने तालिम लिन जानु भयो । तालिम सकिएपछि सबै पंचायतलाई एक एक वटा प्राथमिक विद्यालय दिनेभयो । त्यतिबेला मंगल स्कुल पालिफल पंचायतको कुटुझोमा संचालित थियो । पालिफल पंचायतका तत्कालिन प्रधानपंच ईश्वरलाल महर्जनले मंगल नाम हटाएर उहाँको छोरी विश्व शान्तिको नाममा चलाउने भन्नुभयो । उहाँले मंगल नाम नहटाउने मेरो पंचायतमा लैजान्छु भनेर मंगल स्कुललाई चिठूविहार पंचायत अन्तर्गत चिलंचोमा ल्याउनु भयो । त्यसपछि नयाँबाजरमा सार्नुभयो । जुन अहिले नयाँबजारमा आफ्नै भवनमा संचालित छ ।
टीकाराम महर्जन २०२० सालसम्म प्रधान पंच रहनु भयो । उहाँले २०२१ सालमा पंचायत मन्त्रालयमा पंचायत तालिम अधिकृतमा जागिर खानुभयो । जागिरको सिलसिलामा उहाँले विभिन्न अंचल, जिल्लामा खट्नु भयो । २० वर्ष जागिर खाएपछि पेन्शन पाक्यो । उहाँले २०४१ सालमा जागिर छाड्नु भयो । त्यसपछि उहाँ समाजसेवामा लाग्नुभयो ।

राजनीतिक संलग्नता ः कीर्तिपुरको कम्युनिस्ट दान भनेर चिनिने दानवहादुर महर्जनको संगतमा परेर उहाँ कम्युनिस्ट पार्टीमा लाग्नु भयो । नगाउँका कोमल महर्जन, पानवहादुर महर्जन आदि सिनियर कम्युनिस्ट कार्यकर्ताहरु थिए । २०१५ सालको आम निर्वाचनमा कीर्तिपुर क्षेत्रबाट कम्युनिस्ट पार्टीको उम्मेदवार शम्भुराम श्रेष्ठ हुनुहुन्थ्यो । त्यहीबेला नगाउँको रामलाल महर्जनको छोरा जन्मियो । उहाँको नाम शम्भुराम लाई सम्झिरहने गरी राख्ने निर्णय गरेर शम्भुराम नाम राखिएको उहाँ बताउनु हुन्छ । जसलाई अहिले शम्भुराम ‘मान्छे’ भनेर चिनिन्छ । त्यो चुनावमा गोरखा परिषदको खुकुरी दलले कीर्तिपुर क्षेत्रमा चुनाव जित्यो ।

वि.सं.२०१७ सालमा सबै पार्टीहरु प्रतिबन्ध भए । त्यतिबेलासम्म उहाँको एक जना छोरा र एक जना छोरी भइसकेको थियो । एक वर्ष प्रधान पंच भएर काम गर्नुभयो । त्यसपछि जागिर खान जानुभयो । जागिरको अवस्थामा पनि भित्र भित्र कम्युनिस्ट पार्टीलाई सघाई राख्नुभयो । उहाँको घर नेताहरुको सेल्टरको रुपमा प्रयोग हुन्थ्यो । वि.सं.२०४१ सालमा जागिर छाडेर आएपछि सामाजिक सेवामा लाग्नु भयो । वि.सं.२०४३ सालमा उहाँ जनपक्षीय उम्मेदवारको रुपमा चिठू विहार गाउँ पंचायतको प्रधानपंचमा विजयी हुनुभयो ।

वि.सं.२०४६ सालमा जनआन्दोलन भयो । उहाँ पनि आन्दोलनमा सक्रिय रुपले लाग्नु भयो । त्यतिबेला कीर्तिपुरको चिठू विहार गा.वि.स.को प्रधानपंच उहाँ, लायकूको रुद्रबहादुर प्रधान, पालिफलको अमर श्रेष्ठ, बाहिरीगांवको शम्भुराम महर्जन, विष्णुदेवी गा.वि.स.पाँगाको प्रधानपंच रमेश मान महर्जन, बालकुमारीको मदन महर्जन र चोभार भूतखेलको प्रधानपंच शिशिर धिताल हुनुहुन्थ्यो । जनआन्दोलनको समर्थनमा सातै जना प्रधानपंचहरुले बाघभैरवस्थानमा सभा गरेर सामुहिक राजिनामा दिनुभयो ।

पहिलेको कम्यूनिस्ट पार्टी र अहिलेको कम्यूनिस्ट पार्टीमा के फरक पाउनु भएको छ ?

—अहिलेको कम्यूनिस्ट पार्टीहरु कोही पनि असली कम्यूनिस्ट पार्टीहरु छैनन् । चुनावमा गएपछि मास बेस पार्टी हुनुप¥यो । मास बेस पार्टी भएपछि जो पायो त्यसलाई पार्टी प्रवेश गराउँछ र तुरुन्तै पार्टी सदस्यता दिन्छन । पहिले कम्युनिष्ट पार्टीको सदस्यता लिन ३ वर्षसम्म अटुट रुपमा काम गर्नुपर्छ । ज्यानको बाजी लगाएर सदस्यता लिनुपर्छ । त्यतिबेला कम्यूनिष्ट पार्टीको सदस्यता पाउनु भनेको गर्वको कुरा हुन्थ्यो । अब त जसरी हुन्छ सत्तामा जाने, सत्तामा गएपछि पैसा कमाउने, अर्को चुनावको लागि पैसाको जोहो गर्नु रहेको देखिन्छ । समय काल परिस्थिति अनुसार परिवर्तन हुँदै गयो ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय कीर्तिपुरमा राख्नको लागि संघर्ष हुँदा तपाईं कतातिर हुनुहुन्थ्यो ?

—सुरुमा त हामी पनि त्रि.वि.कीर्तिपुरमा राख्न हुँदैन भन्ने पक्षमा थियौं । थुप्रै नारा जुलुस भयो । प्रहरीसँग महिलाहरुले समेत मुठभेड गरे । जसरी गरे पनि त्रि.वि.कीर्तिपुरमै राख्ने भयो । अब लडेर हामी जित्न सक्दैनौं भन्ने लाग्यो । त्यतिबेला अलि पढेलेखेका युवाहरुले कीर्तिपुरको सामाजिक, आर्थिक विकासको लागि युवक संघ गठन गरेका थियौं । जसको अध्यक्ष चन्द्रमान नकःमि हुनुहुन्थ्यो । अब हामीले लडेर जित्न सक्दैनौं बरु त्यहाँबाट जे जति फाइदा लिन सकिन्छ लिउँ भनेर प्रस्ताव लिएर गयौं । कुराकानीको क्रममा सरकारले कीर्तिपुरको एक रोपनीको बदला चितवनमा ३ बिघा जमिन दिने, जंगल फडानीको लागि तिन सय रुपैया पनि दिने भनेका थिए । त्रि.वि.को भवन बनाउँदा कीर्तिपुरवासीलाई नै काम दिने । अफिस खुलेपछि कीर्तिपुरवासीलाई योग्यता अनुसार जागिर दिने सरकारले वचन दिएका थिए । तर हामीले यो कुरा जनतालाई बुझाउनै दिएन । आन्दोलनकारीको नेतृत्व बासुपासाले गरेका थिए । हाम्रो मांग विथोल्न उहाँले हामीलाई यःसंघ भनेर विपक्षी पार्टी बनाईदियो । उसको लहैलहैमा लागेर कीर्तिपुरवासी हाम्रो विपक्षमा उत्रियो । हामीले बाध्य भएर चुप लाग्नु प¥यो । कीर्तिपुरवासीलाई विभाजित बनाएर कमजोर बनाईसके पछि बासु पासा सरकारी पक्षमा लाग्यो । कीर्तिपुरवासी हे¥याहेरै भयो । उसले सहायक अंचलाधिशसम्म पडकायो । कीर्तिपुर नै छाडेर गयो । हाम्रो मांगको लिखित दस्तावेज बनाउन सकेनौं । त्यसैले हामी पिडितको पिडितै भयौं ।

त्रि.वि. कीर्तिपुरमा राखेर कीर्तिपुरवासीलाई फाइदा भयो भनिन्छ नि । तपाईंको के धारणा छ ?

—त्रि.वि.कीर्तिपुरमा राख्नु हाम्रो लागि दुर्भाग्य सावित भएको छ । त्रि.वि.कै कारण हामी विकासमा पछि परेका छौं । त्रि.वि.ले गर्दा कीर्तिपुरवासीलाई हरेक किसिमले कमजोर बनाई दियो । त्यतिबेला मुख्य पेशानै खेती किसानी थियो । खेत नभएपछि काम भएन । त्रि.वि.बाट मुआब्जा पाएपछि कीर्तिपुरमा भट्टी पसलहरु धमाधम खुल्न थाले । मुआब्जाबाट पाएको पैसाले जाँड रक्सी पिउने, तास खेल्ने चलन बढेर गयो । मानिसहरुमा काम गर्ने इच्छा कम हुँदै गयो । मानिसहरुलाई अल्छि बनायो । अहिले पनि त्रि.वि.मा कीर्तिपुरका कति मान्छेले रोजगारी पाएका छन ? कौडीको भाउमा हाम्रो जमिन लिएर त्रि.वि.ले अरुहरुलाई जग्गा भाडामा दिएर कमाई रहेको कुरा  नयाँ पत्रिकामा प्रकाशित भएको छ । त्रि.वि.कै कारण हामीकहाँ कुनै पनि ठूला उद्योग खुलेन । त्रि.वि.कै कारण रिंगरोडले कीर्तिपुर छोएन । पहिले गाउँ भनिने गोंंगबुँ, बानेश्वर, ज्ञानेश्वर अहिले कति विकास भैसक्यो ? त्यसको दाँजोमा हामी कता छौं ?

हाम्रो समाजको पहिलेको अवस्था र अहिलेको अवस्थामा के फरक पाउनुभयो ? अथवा हाम्रो समाज कतातिर जाँदैछ ?

—पहिलेको र अहिलेको कुरा गर्दा आकाश पातालको फरक भएको छ । हाम्रो पालामा स्कुल भनेकै थिएन । काठमाडौं या पाटनसम्म हिंडेरै पढ्न जानुपथ्र्यो । बाटो पीच थिएन । वर्षातमा हिलोमा टेकेर जानुपर्छ । हिउँदमा धुलो धुलो हुन्छ । अहिलेका बच्चाहरुलाई आँगनसम्म गाडीले लिन आउँछ । हाम्रो पालामा सिन्का बालेर पढ्थें । काठको गोरःमा कालो पोटेर लेखेर पढ्नु पर्छ । सरकारले त्रिभुवन विश्वविद्यालय लिएपछि मात्र बिजुली बत्ती आएको थियो । त्यसैले “बिजुली मत च्यात च्यात, ट्यांगलाफाँट मन्त” भन्ने गीतै बनाएको थियो । पहिले हाम्रो समाजमा गुथिलाई महत्व दिइन्थ्यो । ठूलठूला निर्णयहरु गुथिले गर्थे । गुथिको कारण समाजमा बदनाम होला भन्ने डरले मानिसहरुले अनैतिक काम गर्न डराउँथे । मानिस सामाजिक हुन्थ्यो । त्यतिबेला संयुक्त परिवारको चलन थियो । जसको जति ठूलो परिवार हुन्थ्यो उसको समाजमा इज्जत हुन्थ्यो । अहिले त एकल परिवारको जमाना आयो । पहिले हरेकको चार पाँच जना सन्तान हुन्थ्यो । अब दुई जनाभन्दा बढी सन्तान जन्माउन छाडीसक्यो । पहिलो सन्तान छोरा भयो भने त अरु बच्चा नै जन्माउँदैनन् । छोरी भयो भने छोराको आशामा अर्को एक जना सन्तान जन्माउन रुचाउँछ ।

अहिले मानिसहरुको जीवनस्तर बढेको छ । पहिलेजस्तो धान कुट्न ढिकि जाँतो गर्नु पर्दैन । पहिले बजारमा चामल किनेर खानेको इज्जत हुँदैनथ्यो । अहिले बोराका बोरा चामल किनेर ल्याउँछ । पहिले मासु भनेको दशैं तिहार र चाड पर्वमा मात्र खाइन्थ्यो । अब त दिनहुँ खान पनि पाइन्छ ।  पहिले जाँड रक्सी खाजा खाने पसललाई भट्टी भनिन्थ्यो । भट्टीमा जाने मानिसलाई बदमाश थान्थ्यो । अहिले त रेष्टुराँको नाममा टोलैपिच्छे भइसक्यो । अब त रेष्टुराँमा गएर खानुलाई शान सम्झन थालेका छन । अहिले मानिसहरुको आयु बढेको छ । औषधि हरेकको सुविधा भयो । अस्पतालको सुविधा भयो । अलिकति जग्गा जमिन हुनेहरु धनी भएका छन् । जग्गा बेचेर गाडी चढ्छन । घर बहालमा राख्न घर बनाउँछ । पहिले घरबाट बाहिर जाँदा सबै चिनेजानेका मात्र हुन्थ्यो । अहिले त बाहिर जाँदा एक दुई जना मात्र चिनेका मानिस बाटोमा भेटिन्छन् । अहिले त जहाँ गए पनि हूलका हूल मान्छे भेटिन्छ तर तिनीहरु स्थानीयभन्दा बाहिरका बढी हुन्छन् । अब पहिलेको कुरा गर्नु त नाति नातिनाको लागि दन्त्यकथा भैसक्यो । पहिले हाम्रो समाजमा जातिय भेदभाव धेरै थियो । अब त्यस्तो रहेन । अब अन्तरजातिय विवाहले पनि मान्यता पाईसकेका छन । पहिलेका मानिसहरु खस भाषा बोल्न जान्दैन । सबैले आफ्नै मातृभाषा नेपालभाषा बोल्थ्यो । त्यसैले यहाँ तरकारी बेच्न आउने मानिसहरुले पनि हाम्रै भाषा बोल्छन । अहिले त बोर्डिंग स्कुलमा पढ्ने बच्चाहरुले नेपालभाषा बोल्नै छाडिसक्यो । आमाहरुले नै मातृभाषा बोल्न सिकाउँदैनन् । यस्तो चलनले  गर्दा भोलि हाम्रो संस्कृति, जात्रा पर्व कसरी बचाई राख्छ भन्ने चिन्ता बढन थालीसक्यो । हाम्रो पहिचान गुम्ने खतरा भइसक्यो । भाषा संस्कृति भनेको हरेक जातिको पहिचान हो । भाषा नै नरहे जातले मात्र हामी नेवाः हुनेछौं ।  यसमा युवाहरुले सोच्नु पर्ने भइसक्यो ।

Saturday, July 27, 2019

कीर्तिपुर कम्यूनिटी होमस्टेलाई सामाग्री हस्तान्तरण

कीर्तिपुर कम्यूनिटी होमस्टेलाई सामाग्री हस्तान्तरण



कीर्तिपुर ४ साउन कीर्तिपुरमा पर्यटन प्रवद्र्धन गरी धेरैभन्दा धेरै स्वदेशी तथा विदेशी पर्यटकहरु भित्राउने र आवास तथा खानाको समेत व्यवस्थ ागर्ने उद्देश्यले स्थापित कीर्तिपुर कम्युनिटी होमस्टेलाई प्रदेश ३ सरकार, उद्योग पर्यटन, वन तथा वातावरण मन्त्रालय, पर्यटन विकास आयोजनाबाट प्राप्त सामाग्रीहरु एक समारोहका बीच कीर्तिपुर नगरपालिकाका प्रमुख रमेश महर्जनले सो संस्थाका सदस्यहरुलाई हस्तान्तरण गर्नु भयो । उक्त कार्यक्रममा कम्युनिटी होमस्टेका लागि एक सेट धिमे, १० थान मादल, १० थान बासुरी, १ थान झ्यालिंचा, १० थान नेवारी पोशाक र १० थान शास्त्रीय एवं कुमारी नृत्यका पोशाकहरु हस्तान्तरण गर्नु भयो । त्यस्तै होमस्टे संचालकहरु सुमित्रा महर्जन, गंगादेवी हेँय्जु, गंगा श्रेष्ठ, राजकुमार महर्जन, अशोक भन्सारी, रत्नकाजी महर्जन, रामभोला महर्जन, केशमुनी बज्राचार्यलाई दराजको साँचो र टिटेवल हस्तान्तरण गर्नु भयो ।


हस्तान्तरण पछि कार्यक्रममा बोल्नुहुँदै मेयरले कीर्तिपुरमा पर्यटन प्रवद्र्धन एवं विकासका लागि पर्यटन सम्बन्धि गुरु योजना तयार गरेको र आगामी महिनादेखि ठमेलबाट कीर्तिपुरसम्म पर्यटकहरुका लागि निशुल्क बस सेवा सञ्चालन गर्ने बताउनु भयो ।

नेपाल सरकारले आउँदो वर्ष सन २०२० मा नेपाल भ्रमण वर्ष घोषणा गरेको र त्यसमा २० लाख पर्यटक भित्राउने लक्ष्य राखे अनुसार त्यसमा ५% अर्थात एक लाख पर्यटक कीर्तिपुर ल्याउने लक्ष्य रहेको कुरा बताउनु भयो । त्यसको लागि यस प्रकारको कम लगानीमा राम्रो बसोबासको व्यवस्थाको लागि होमस्टेले महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने बताउनु भयो ।

प्रदेश सरकारले गाउँ गाउँमा होमस्टेको माध्यमबाट आर्थिक कारोवार कृद्धि गर्न आर्थिक सुधार ल्याउन होमस्टेको प्रवद्र्धन र विकासको लागि होमस्टे सञ्चालकहरुलाई हौसला बढाउन सामुदायिक होमस्टेहरुलाई रु.तीन लाख अनुदान प्रदान गरेको र सोबाट धिमे, मादल, बासुरी, सांस्कृतिक भेषभुषाका लुगाहरुका साथै
दराज टिटेवल खरिद गरी वितरणको व्यवस्था मिलाएको थियो ।

उक्त कार्यक्रममा वडा नं.१ का अध्यक्ष हर्ष महर्जन, वडा नं.२ का अध्यक्ष एवं पर्यटन विकास संयोजक रमेश मान डंगोल र वडा नं.१० का अध्यक्ष अमन महर्जनले कीर्तिपुर कम्युनिटी होमस्टेले पर्यटन विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्ने बताउनु भयो ।

त्यस्तै होमस्टे एशोसियशन नेपालका केन्द्रीय उपाध्यक्ष एवं प्रदेश ३ इन्चार्ज बाबुराजा महर्जनले १० वर्ष अगाडी आफ्नो एउटै मात्र निजी होमस्टे भएको तर अहिले नेवारहरु मात्र भई सञ्चालन गरेको पहिलो होमस्टे स्थापनाले मलाई गर्व लागेको र यस्ले कीर्तिपुरको पर्यटनमा राम्रो गर्न सक्ने बताउनु भयो ।

सभापति प्रदिप महर्जनले सम्पूर्णलाई धन्यवाद ज्ञापन गर्ने क्रममा भन्नुभयो, “यो होमस्टेको कार्यालय गुतपौ टोलमा भए पनि यसको होमस्टे घरहरु की.न.पा. वडा नं.१,२,१० र ७ मा फैलिएको बताउनु भयो । यसका २७ सदस्यहरु मध्ये हाल ८ घरमा मात्र सञ्चालन भैरहेकोले गर्दा ती सञ्चालकहरुलाई मात्र दराज टिटेवल हस्तान्तरण गर्नु परेको र आगामी दिनहरुमा प्रत्येक सदस्यहरुले कमसेकम पनि १ कोठा होमस्टेका लागि छुटयाउन अनुरोध गर्नुभयो ।

उक्त कार्यक्रममा उपस्थित प्रमुख अतिथि लगायत अन्य अतिथिहरु र सहभागीहरुलाई यस होमस्टेका सदस्य एवं होसानका केन्द्रीय सदस्य गंगा हाय्जुले स्वागत गर्नुभएको थियो ।

कार्यक्रम सञ्चालन अशोक कुमार भन्सारीले गर्नु भएको थियो ।

Thursday, July 25, 2019

एसईई–२०७५ मा जिपिए ४ ल्याउन सफल राराहिलका विद्यार्थी अपेक्षा बेलबासेसँगको भलाकुसारी

एसईई–२०७५ मा जिपिए ४ ल्याउन सफल राराहिलका विद्यार्थी अपेक्षा बेलबासेसँगको भलाकुसारी


स्कुलको वातावरणले पढ्नमा रुचि बढाएको हो—अपेक्षा बेलबासे


सर्वप्रथम एसईई–२०७५मा जिपिए ४ ल्याएर कीर्तिपुरकै इज्जत बढाई दिनु भएकोमा बधाई छ ।

– बधाईको लागि धन्यवाद

तपाईंलाई जिपिए ४ आउँछ भन्ने लागेको थियो ?

—आउला भन्ने आशा त थियो तर एकिन गर्न सकेको थिएन । किनभने मैले प्रश्नको सही उत्तर लेखेर आएको छु जस्तो लागेको थियो ।

जिपिए ४ आएको तपाईंले पहिलो पल्ट कसबाट थाहा पाउनु भयो ?

—रिजल्ट हुन्छ, कहिले हुन्छ भन्ने उत्सुकताका साथ पर्खिरहेको थिएँ । रिजल्ट भयो । आमाले जिपिए ४ आएको छ भनेर फोन गरेर ल्याउनुभयो । एकैछिनमा स्कुलका सरहरुले मार्कसिट सहित रिजल्ट फेसबुकमा पठाउनु
भयो । अनि आपूm टपर भएको विश्वास लाग्यो ।

त्यो कुरा थाहा पाएपछि तपाईं कतिको उफ्रिनु भयो ? खुब नाच्नु भयो होला नि ?

—आफ्नो सफलतामा खुसि हुनु त स्वाभाविकै हो । तर त्यस्तो उताउलो पाराले नाच्ने, उफ्रने गरेको छैन । किनकी हाम्रो गुरुहरुले सफलतामा नमात्तिनु, असफलतामा निराश नहुनु भन्ने सिकाउनु भएको थियो । परीक्षा दिएपछि पास/ फेल हुनु स्वाभाविक हो । यसलाई सामान्य ढंगले लिनुपर्छ । यस्तै सामान्य ढंगले लिन नसक्दा अस्ति एउटी छात्राले ए प्लस नआईकन ए मात्र आयो भनेर आत्माहत्या गरेको अखवारमा पढेको थिएँ ।

तपाईं यहाँ कति कक्षादेखि पढ्नु भएको थियो ?

—मेरो स्कुल जीवन यहिंबाट सुरु भएको थियो । कक्षा नर्सरीमा भर्ना भएर एक वर्षपछि एलकेजि नपढीकन यूकेजिमा पढेको थिएँ ।

मतलब तपाईंले यहाँ १२ वर्षसम्म पढ्नु भयो । १२ वर्षको अवधिमा अरु स्कुलमा पढ्न जान पाए पनि हुन्थ्यो भन्ने लागेको थियो कि थिएन ?

—त्यस्तो कहिले पनि मनमा आएन । खूब रमाई रमाई स्कुल आउँथें ।

त्यसको कारण के होला ?

—मेरो स्कुलको वातावरण । यहाँ खेल्नको लागि ठाउँ छ । कोठामा ुसजिलैसित बसेर पढ्न पाउने । खेलकूद, नाच गान मनोरंजनका हरेक साधन उपलब्ध छ । शिक्षकहरुको व्यवहार राम्रो छ । आपूmले नबुझेको कुरा सोध्दा शिक्षकहरुले अलिकति पनि गाह्रो नमानिकन बुझाई दिनुहुन्थ्यो ।

तपाईं अहिले मात्र टपर हुनु भएको कि पहिले पनि हुनुहुन्थ्यो ?

—कक्षा ३ देखि नै पहिला थिएँ । अहिलेसम्म जारि छ । पछि पनि कायम हुनेमा म आशावादी छु ।

ल यत्रो बेर तपाईंसँग कुरा गरें । तपाईंको परिचय लिन बिर्सें । तपाईंको संक्षिप्त परिचय दिनुस न

—म अपेक्षा बेलबासे, मेरो बुबा रबिन्द्र बेलबासे, आमा सावित्री पौडेल, मेरो बुबा अर्घाखांचीको हुनुहुन्थ्यो । अहिले हामी यहिं कीर्तिपुर न.पा.वडा नं.५ छुगाउँमा आफ्नै घरमा बस्छु । हामी यहाँको स्थानीय भइसकें । मेरो आमाबुबाको म एक्लो जेठी छोरी हुँ । मेरो आमा बुबा दुवैजना नोकरी गर्नुहुन्छ ।

एक्लो छोरी घरमा कामै गर्नु पर्दैन होला नि होइन र ?

—काम गर्छु । आफ्नो काम आफै गर्छु । मैले काम गर्न सक्ने भएदेखि आफ्नो लुगा आफै धुन्छु । घरमा खाना पकाउने, भाँडा माझ्ने काम पनि गर्छु । ममिलाई फुर्सद भएको बेला भने मैले केही गर्नु पर्दैन ।

अनि तपाईं दिनको कति घण्टा पढ्नु हुन्छ ?

—पहिले त सामान्य नै थियो । स्कुलको होमवर्क गरिसकेपछि खेल्छु, टिभी पनि हेर्छु । कक्षा १० मा पुगेपछि स्कुलले विहान ६ बजेदेखि बेलुका ६ बजेसम्म पढाउन थाल्नुभयो । घरमा गएपछि २ घण्टा पढ्छु । म समयमा खाना खान्छु । समयमा सुत्छु, समयमा उठ्छु । अरुले भन्ने गरेकोझै म रात रातभर पढ्दिन ।

यो सफलताको श्रय तपाईं कसलाई दिनुहुन्छ ? आफ्ना अभिभावक, शिक्षकलाई या आफैलाई ?
—एक्लोले केही पनि गर्न  सकिंदैन । मेरो सफलतामा मेरो स्कुल, शिक्षक, अभिभावक र साथीहरु सबैको उतिकै भूमिका रहेका छन । मेरो स्कुलको वातावरणनै शिक्षा मैत्री छन । शिक्षकहरुले राम्ररी सिकाई दिनुहुन्छ । आपूmले नबुझेको कुरा सोध्दा अलिकति पनि झर्को नमानिकन सिकाई दिनुहुन्छ । मेरो आमाबुबाले मलाई सँधैं पढ्न प्रेरित गरिरहनु हुन्छ । घरमा पढ्ने वातावरण मिलाई दिनुहुन्छ । मेरो इच्छा विपरीत कहिल्यै कुनै कुरामा दवाव दिनुहुन्न । मेरा साथीहरु सबै यसै विद्यालयका हुन । सबै साथीहरुसँग मेरो मेलमिलाप छ । हामी अनुशासनहिन काम कहिल्यै  गर्दैनौं । हामी एकले अर्कोलाई सम्मान गर्छौं । हाम्रा शिक्षकहरुले हामीलाई सिकाउनु भएको छ, तिमी अरुलाई त्यस्तो व्यवहार कहिल्यै नगर जुन व्यवहार अरुले गरेको तिमीलाई मन पर्दैन ।
अब भविष्यमा के बन्ने लक्ष्य लिनु भएको छ ? अहिले कक्षा ११ मा के विषय पढ्नु भएको छ ?

—मैले भविष्यमा मेडिकल लाईनमा जाने सोचेको छु । त्यसैले अहिले कक्षा ११ मा बाईलोजी लिएर पढ्दै छु ।

अस्ति तपाईंहरुलाई बधाई दिने कार्यक्रममा तपाईंले खूब राम्ररी बोल्नु भएको थियो । तपाईंले कसरी सिक्नु भयो ?

—सरिता डंगोल मिसले हामीलाई स्कूलमै उद्घोषणको तालिम दिनु भएको थियो । पहिले स्कुलमा क्वीज कन्टेस्ट, हरेक कार्यक्रममा भाग लिन्थें । त्यसैले मेरो आत्माबल बढेको कारण मैले निर्धक्क सँग आफ्नो कुरा राख्न सकें ।

अब अन्तमा कक्षा १०मा पढिरहनु भएका भाइबहिनीहरुलाई केही कुरा भन्नु पर्दा के सुझाव दिनुहुन्छ ।

—सबभन्दा पहिले आत्मविश्वास जगाउनु प¥यो । म सक्छु भन्ने भावना हुनुपर्छ । आपूmले नबुझेको कुरा निर्धक्कसँग शिक्षकहरुसँग सोध्न धक मान्नु हुँदैन । यो समय भनेको पढ्ने समय हो । त्यसैले यताउता कतै मन नडुलाउने । मेहेनत गरेर पढ्नु पर्छ । मैले अहिले राखेको भविष्यमा पनि भाइबहिनीहरुले राख्न सकोस भन्ने आशा राख्दछु ।

यसै विषयमा राराहिल मेमोरियल स्कुलका प्रिन्सिपल जगतबहादुर महर्जनसँग अपेक्षाको यो सफलताले तपाईंलाई कस्तो अनूभूति दिलाएको छ भनी सोध्दा उहाँ भन्नुहुन्छ ।

—हामीलाई गौरवान्वित तुल्याएको छ । इतिहास दोहोरिन्छ भन्थ्यो । अहिले आठ वर्षपछि राराहिल स्कुलमा इतिहास दोहोरिएको छ । २०६७ सालको एसएलसी  परीक्षामा हाम्रा विद्यार्थी शिरिष महर्जनले ९२.५% प्रतिशत अंक ल्याएर कीर्तिपुरको दक्षिण पश्चिम भेगकै सर्वोत्कृष्ट भएका थिए । उनी अहिले आर्किटेक्चर इन्जिनियरमा थापाथली क्याम्पस टपर भएर नगद पुरस्कार पनि जितेको भन्ने खबर पाएको छु । अहिले पनि हाम्रा ४५ जना विद्यार्थीहरुले एसईई परीक्षा दिएका थिए । जसमा अपेक्षाले जिपिए ४ ल्याएको छ । एकजनाले जिपिए ३.९५, ४ जनाले जिपिए ३.९० ल्याएको लगायत २३ जनाले ए प्लस, १९ जनाले ए, र ३ जनाले बी प्लस ल्याउन सफल भएका छन । यो भनेको मलाई लाग्छ हाम्रो दक्षिण पश्चिम भेगकै सर्वोत्कृष्ट नतिजा हुनुपर्छ ।

ंंयस सफलताको श्रय तपाईं कसलाई दिनुहुन्छ ?

—यो सफलता एकजनाको कारणले पाएको होइन । विद्यालय व्यवस्थापन समिति, शिक्षक, अभिभावक र विद्यार्थीको सामुहिक प्रयासबाट सफल पाएको हो । सामुहिक उत्तरदायित्व र सामुहिक जिम्मेवारी बहनले गर्दा यो सफलता पाएको हो ।

Saturday, July 20, 2019

जापानीको परिश्रम र दीर्घजीवि हुनुको रहस्य

जापानीको परिश्रम र दीर्घजीवि हुनुको रहस्य




ई.शरद मंगल जोशी

जापानीहरु लामो समयसम्म अनुशासित भई काम गर्न सक्नु र दीर्घजीवी हुनुको रहस्य जापानको मौलिक ‘इकिगाई’ अवधारणाको प्रयोग गर्नु रहेको विभिन्न अनुसन्धानहरुले देखाएका छन् । ‘इकिगाई’ आफ्नो कार्य क्षेत्र र जीवनमा प्रगति गर्नका लागि अपनाइने एउटा जापानी अवधारणा हो ।

युकारी मित्सुहासीले ‘इकिगाई’को अवधारणा बारे बेलिविस्तार गरेका छन् । जापानीहरु सधैं फ्रेस भई लामो समयसम्म अनुशासित भई कसरी काम गरिरहेको सम्बन्धमा अनुसन्धान गर्दा ‘इकिगाई’को रहस्य खुलेको हो ।

मित्सुहासी लेख्छन् — वास्तवमै ‘इकिगाई’को कुनै प्रत्यक्ष अंग्रेजी अनुवाद छैन । तर यो एउटा यस्तो शब्द हो जुन अति व्यस्त कामदारलाई जीवित रहनका लागि खुशीको प्रतीक बन्ने गरेको छ । जापानी सिद्धान्त ‘इकिगाई’ कै कारण जापानी कामदारहरु हरेक दिन बिहानै फ्रेस भएर उठ्ने र समयमै काम जाने गरेका हुन् । यस दिनचर्यालाई नै जापानीहरुले जीवनको उद्देश्य वा लक्ष्य ठानेका छन् । जीवनको यसै उद्देश्यले जापानको ओकिनावा आदि विभिन्न क्षेत्रका मानिसहरुलाई कामप्रति प्रेम गर्न सिकाउँदछ र रिटायरमेन्टको अस्तित्वलाई नै समाप्त गर्दछ । यस क्षेत्रका मानिसहरु आफ्नो कार्यकुशलता र दीर्घजीवनका लागि प्रख्यात छन् ।

हामीलाई पनि आफ्नो जीवनमा ‘इकिगाई’लाई उपयोगमा ल्याउन कुनै ठूलो परिवर्तनको जरुरत पर्दैन । केहि साधारण कोशिश जस्तै आफ्नो क्षमता र कमजोरीलाई स्वीकार गर्नु, आफैसंग तथा प्रकृतिसँग संघर्ष गर्नु तथा सानोतिनो चिजमा पनि खुशी हुनुले तपाईं हामीलाई उर्जावान र संतुष्ट बनाउँदछ र दिनको शुरुवात राम्रो गर्न मद्दत गर्दछ । टोकियो इवा विश्वविद्यालयका प्राध्यापक तथा निदानात्मक मनोचिकित्सक अकिहिरो हासेगावाका अनुसार ‘इकिगाई’ शब्दको उत्पत्ति हेइअन समय (७९४ देखि ११८५) सम्मलाई मानिन्छ । हासेमावाले यसलाई जीवनकाल र दैनिकी दुवैसँग सम्बन्धित रहेको संकेत गरेका छन् ।

आफ्नो ‘इकिगाई’ पहिचान गर्नुस्

विशेषज्ञहरुले इकिगाईलाई बुझ्नको लागि धेरै तरिका सिकाएका छनु । आपूmले आपैmलाई प्रश्न गरौं ‘यदि शनिवारको दिन विहान तपाईंसँग कुनै काम हुँदैन तब तपाईं के गर्न मन पराउनुहुन्छ ?’ दीर्घजीवी र जीवनशैलीमा अनुसन्धानकर्ताको मान्यता छ कि तपाईं तीन सूचि बनाउनुस् — तपाईंको अनुसार तपाईंको खुबी तपाईंको आनन्द दिने गतिविधि र त्यो कार्य जो तपाईं निकै राम्रोसँग गर्न सक्नुहुन्छ । यी तीन सूचिको बीचको मेलमा नै तपाईंको इकिगाई हुन्छ ।

त्यो गतिविधि जसले तपाईंको समय बितेको महसुस गर्न दिंदैन, यही नै तपाईंको इकिगाईको ठूलो हिस्सा हुन सक्दछ । यस गतिविधिबाट तपाईंलाई आराम, सन्तुष्टि मिल्छ जसबाट तपाईं रातमा सही तरिकाले आराम गर्न पाउनु हुन्छ ।

सोचलाई कार्यमा परिवर्तन गर्नुस

आफ्नो क्षमता र रुचि वा जानकारी मात्र पर्याप्त हुँदैन यसलाई काममा प्रयोग गर्न जरुरी छ । आउने समयमा तपाईंलाई कार्यमा रुचि हुँदाहुँदै पनि तपाईंलाई मुश्किल हुन सक्दछ । तर सधैं याद राख्नुपर्दछ कि आफ्नो ‘इमिगाई’लाई ‘हुन्छ वा गर्न सक्छ’ भन्नको लागि तपाईंले बाँकि चिजलाई ‘हुँदैन’ भन्नु पर्ने हुन्छ ।

विहान सबेरै तपाईंलाई योग गर्न मनलाग्छ तर समय नभएमा बिहानीपख टीवी हेर्ने वा न्यूजपेपर पढ्ने बानीमा परिवर्तन गर्नुस् । दैनिक खबर त बेलुका पनि जानकारी प्राप्त गर्न सकिन्छ । यसरी अन्य कामलाई हटाउँदा तपाईंको मन पर्ने गतिविधि गर्न समय मिल्दछ । यसरी आपूmलाई मन पर्ने कार्य गर्नाले तपाईंले ज्यादा आनन्द, खुशी र शान्ति प्राप्त गर्नुहुन्छ ।

नयाँ कुरा सिक्ने

जापानको ओकिनावामा संसारमा सबभन्दा लामो समयसम्म जिवित रहेका व्यक्तिहरु बस्दछन् । उनीहरुको दीर्घायुको राज उनीहरुको आहारशैलीमा आधारित छ । मौसम अनुसार आहार आफ्नो भोजनमा समावेश गर्नु र ८०% मात्र पेट भर्ने खाना खाने बानि पनि विशिष्ट छ ।

यो बाहेक ओकिनावाका व्यक्तिहरु आासपासका वातावरणसँग पनि घुलमिल हुन्छन्, सानो चिज प्राप्त भएमा पनि आनन्द लिन्छन् तथा सेवा निवृत्त जस्तो शब्दलाई आफ्नो भाषामा ठाउँ दिदैनन् । उनीहरु खुल्ला दिलले सिक्दछन् र युवाहरुलाई आफ्नो ज्ञान बाँड्नुलाई पनि आनन्द मान्दछन् । खुशीयालीले शरीर रमनलाई आनन्द दिंदै निद्रालाई अझ बढी मिठो बनाउँदछन् ।

वर्तमानमा जिउने र आनन्द आउने कार्य सोचौं 

इकिगाईको एक महत्वपूर्ण हिस्सा चेतना र ध्यान हो । हिजो आजको गतिविधिबाटै अहिलेको परिस्थितिमा जीवनयापन गर्न तौरतरिका सिक्नुपर्दछ । दिनभरको थकानबाट केहि समय निकालेर केहि काम जो कार्यले आपूmलाई गर्दछ उक्त कार्य अफिसमा नै हुनुपर्छ भन्ने छैन । साँझ साथीभाइसँग वा परिवारसँग पनि हुन सक्दछ । यस क्षणले तपाईंको जिन्दगीमा खुशी र आनन्द ल्याउँदछ । महत्वाकांक्षी जीवनमा यस सानो ब्रेकले जीवनमा ठूलै परिवर्तन ल्याउन सक्दछ ।

यसरी इकिगाईलाई आफ्नो कार्य क्षेत्र र जीवनमा प्रगति गर्नको लागि अपनाइन्छ । जापानीहरुका अनुसार बिहानै उठ्न र जीवनको आनन्द लिनका लागि प्रत्येक व्यक्तिसँग एउटा ‘इकिगाई’ अनिवार्य जस्तै बन्दै गएको छ । इकिगाईले मानिसलाई आनन्दमय र खुशी जीवनयापनका लागि आवश्यक पर्ने विचारलाई उत्प्रेरित गर्न सघाउने गर्छ ।

जापानमा ‘इकिगाई’ लाई केन्द्रविन्दुमा राखेर एउटा चित्र प्रचलनमा ल्याइएको छ । त्यसमा व्यस्त कर्मचारी वा कामदारले अपनाउनै पर्ने आठ कुरालाई संकेतका रुपमा प्रस्तुत गरिएको छ । तिनीहरुको मनपर्ने विषय, जोश÷उत्साह कामलाई थप सक्रियताका साथ फत्ते गर्ने या राम्रो बनाउने कुरा, व्यवसायिककता, भुक्तानी पाउने रकम, पेसा अभियान र विश्वको आवश्यकतालाई उक्त चित्रमा उल्लेख गरिएको छ । यी सबैलाई ‘इकिगाई’ परस्पर जोडेको देखाइएको छ । यी मध्ये कुनै एउटामा पनि अभाव भए कर्मचारी या कामदार मात्रै हैन, सिंगो मानिसको जीवन सामथ्र्यलाई गौण गर्न सक्छ । यति मात्रै हैन यसको अभावमा मानिसलाई सुखद जीवन यापन गर्दै दीर्घजीवी हुनबाट समेत वञ्चित गराउन सक्ने बुझाई जापानीहरुको छ ।

Friday, July 5, 2019

कीर्तिपुर न.पा.को आ.व.२०७६/०७७ को प्रस्तावित नीति, कार्यक्रमको चिरफार

कीर्तिपुर न.पा.को आ.व.२०७६/०७७ को प्रस्तावित नीति, कार्यक्रमको चिरफार

कीर्तिपुर सन्देश साप्ताहिक
  कीर्तिपुर नगरपालिकाको पाँचौं नगरसभा गत असार १० गते सुरु भयो । सो नगरसभामा प्रस्तुत गरेको २०७६÷०७७को नीति तथा कार्यक्रमको जानकारी दिन असार ११ गते पत्रकार सम्मेलन गरि पत्रकारहरुलाई जानकारी दिइयो ।

उक्त नीति तथा कार्यक्रमको सरसरती अध्ययन पछि र नगरपालिकाको २ वर्षे गतिविधि नियालिरहेका हाम्रा संवाददाताले बुँदागत निम्नबमोजिम चिरफार गरेका छन ।

नागरिक वडापत्र निर्माण गर्न नसकेको ः— स्थानीय तहको निर्वाचन पश्चात् नगरपालिका तथा १० वटा वडा कार्यालय र यसका लागि कर्मचारीको सामान्य व्यवस्थापनका कामहरु भए । तर नगरपालिकावाट उपलव्ध हुने सेवा कसले, कसरी प्रवाह गर्ने हो अहिलेसम्म टुंगो नलगाउनु लाजमर्दो कुरा हो । स्थानीय निकायवाट स्थानीय सरकारमा परिणत भई सकेको र जनप्रतिनिधीहरुले कीर्तिपुर नगरपालिकाको कार्यभार सम्हालेको २ वर्ष बितिसक्दा पनि एउटा नागरिक बडापत्र समेत निर्माण हुन नसकेको कुरा स्मरणिय छ ।

गत वर्षको समीक्षा नगरेको ः — कुनै पनि सरकार वा संस्थाको नीति, कार्यक्रम वा वजेट आउँदा साविकको वा गत वर्षको समीक्षा आउनु पर्ने त्यो समेटिएको छैन ।

सहकारीहरुलाई तर्साएको ः- नगरपालिका क्षेत्रमा सहकारीकर्मीहरुमा त्रास फैलने गरी कीर्तिपुरमा कडाईका साथ अनुगमन गरिएको छ । त्यस्तै नक्सा पास प्रक्रिया, योजना संचालन प्रक्रिया तथा सेवा प्रवाहमा धरै ढिलासुस्ती बढेको छ भने वडा पिच्छे सेवा प्रवाह विधि फरक फरक रहेको छ । यसलाई सम्वोधन गरिने कुरामा विश्वस्त बनाउने नीति तथा कार्यक्रम छैन ।

 विकास आयोजना गर्भमै तुहिने खतरा ः- साँच्चिकै आयोजनाका रुपमा अगाडि वढाउन खोजिएको नगरपालिकामा दूरगामी प्रभाव छाड्न सक्ने सल्यानस्थान केन्द्रित जग्गा विकास आयोजनामा भने आवश्यक ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्दा आयोजना नै गर्भमा तुहिने खतरा वढेको छ ।

वजेटको सबै रकम खर्च हुन्छ कि हुँदैन ः—  श्रोत साधन कम भएर विकासमा पछि परेको भनिएको नगरपालिकामा रकम खर्च गर्न नसकेर करोडौं रकम जिम्मेवारी सारिएको स्थिति थियो । यस पटक कति हुने हो हेर्न वाँकी छ ।

योजना छनौटको आधार नभएको  ः— वडास्तरिय वजेटको आकार तथा नगरस्तरिय योजना छनौटको कुनै आधार दिइएको छैन ।

आ.व.को अन्तमा गरिने विकास काममा परिवर्तन नआएको ः— स्थानीय तहको निर्वाचन अघि कर्मचारीवाट संचालन भएको बेला नगरपालिकामा सबै जसो योजनाहरु पानी पर्ने समयमा वा आर्थिक वर्षको अन्ततिर मात्र गर्ने भनि आलोचना गरिए पनि त्यो संस्कार रोगवाट जनप्रतिनिधी हरु पनि मुक्त हुन सकेन । केहि हप्ता भित्र करोडौं खर्च गरेर गरिएको ग्राभेलको औचित्य र प्रभावकारिता माथि त धेरै ठाउँवाट प्रश्न नै उठाईए ।

 योजनाको असमानता ः— लागत सहभागितामूलक योजनालाई नवधनाध्यहरुको बस्ती वा क्षेत्रमा मात्र केन्द्रित हुने र आफ्ना ठेकेदार प्रतिनिधी, कार्यकर्ता वा उपभोक्ता पोस्ने योजना हुने खतरा छ ।

गतवर्षको प्रगति निराशाजनक ः— खानेपानी, सरसफाई, स्वास्थ्य, शिक्षा तथा पूर्वाधार निर्माणमा विशेष जोड दिइएको गत वर्षको वजेट तथा कार्यक्रमको प्रगति निराशाजनक रहेको छ । लक्षित र प्रवद्र्धनात्मक योजनाहरु जनप्रतिनिधी तथा पार्टी कार्यकर्ताहरुको सम्पर्क घेरा भन्दा वाहिर पठाउन हम्मे हम्मे परेको देखिन्छ ।

सीसीटिभि प्रयोग विहिन ः- साविकमा महानगरिय प्रहरी वृत्तसँग समन्वय गरेर राखिएको सिसिक्यामेरामा अधिकांश सबै प्रयोजन विहिन भएको देखिन्छ । यसवाट कुनै पाठ नसिकि, कमि कमजोरी नठम्याई अर्को कार्यक्रम ल्याउने भनिएको छ ।

आधिकारिक अभिलेखको अभाव ः— नगरपालिका भित्र धेरै विषयमा अध्ययन र तथ्याँक संकलन पनि धेरै पटक धेरै संस्थासंग सहकार्यमा अगाडि वढे र यस वर्ष पनि त्यसका लागि विभिन्न कार्यक्रमहरु राखिएका छन् । तर पहिलेका संकलन र उपलव्धीहरुकोे न कुनै आधिकारिक अभिलेख छ न त सुरक्षा र उपयोग ।

शंकास्पद खर्चको उल्लेख नभएको ः— गत वर्ष सामुदायिक चौपाया तथा कुकुरको व्यवस्थापनका नाममा भएका शंकास्पद खर्चका विषयमा कुनै उल्लेख छैन ।

कीर्तिपुर अस्पतालमा ध्यान विष्णुदेवी अस्पताल सहित दर्जन वटा नगरपालिका मातहतका सरकारी स्वास्थ्य संस्थालाई क्षमता विकास गरी सेवामूलक ढंगले र सक्षमतापूर्वक परिचालन गर्ने भन्दा नगरपालिकाको ध्यान केहि सिमित व्यक्तिहरुको मात्र व्यवस्थापन तथा हालिमुहाली रहेका संस्थाहरुवाट संचालित कीर्तिपुर अस्पताल, कीर्तिपुर आँखा अस्पताल लगायतका स्वास्थ्य संस्थाहरुलाई अनुदान, सहयोग गर्नमा लालायित भएको स्पष्ट नै हुन्छ ।

कीर्तिपुरको पुरानो वस्तीलाई प्राथमिकता ः —कीर्तिपुर नगरपालिकाको पर्यटकिय क्षेत्र भनेको कीर्तिपुरको पुरानो बस्ती मात्र हो भन्ने किसिमको सन्देश जाने गरी त्यस सम्वन्धी अध्ययन भए । नगरपालिकावाट संचालित विभिन्न मेला, महोत्सव, योजना, आयोजना तथा कार्यक्रमहरु पुरानो वस्ती मात्र केन्द्रित गरेर अगाडि वढाईकोमा नयाँ नीति तथा योजना पनि यसवाट अछुतो नहुनेमा ढुक्क हुने स्थिति छैन ।

गफ मात्र ः — धेरै वर्ष अघिदेखि को पर्यटन सूचना केन्द्र स्थापना तथा संचालन गरी पर्यटन प्रवेश शुल्क लगाउने गफ यस पाली पनि दोहोरिएको छ ।
पानीको समस्या यथावत ः— नगरपालिकाको मात्र हैन, सबै तहका सरकारका जन प्रतिनिधीहरुको कीर्तिपुर नगर क्षेत्रमा खानेपानीको समस्या समाधान गर्ने भन्ने मूल चुनाबी नारा थियो । करोडौं वजेट लगानी पनि भएको छ । १० औं करोड विनियोजन पनि गर्ने तर कुनै उपलव्धीमूलक रुपमा कार्यान्वयन नगरी मेलम्चीको आश देखाउने काम मात्र भयो ।

यदि कार्यान्वयन हुने हो भने यसपालीका नीति तथा कार्यक्रममा राम्रा पक्षहरु थुप्रै छन जसमा
१.कीर्तिपुर नगरपालिका भित्रका घरहरुलाई भौगोलिक सूचना प्रणाली (GSI) का माध्यमबाट घर नम्बरिङ्ग गरिने

२.कीर्तिपुर नगरपालिका स्थायी ठेगाना भई विभिन्न विधामा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा ख्याति प्राप्त गर्ने व्यक्तिहरुलाई नगरपालिकाबाट सम्मान गरिने,

३.नगरपालिका क्षेत्रभित्र वसोवास गर्ने प्रत्येक जात, जाति एवं समुदायहरुको प्राचीनकालदेखि चल्दै आएको मौलिक संस्कृति, भाषा भेषभुषा चाडपर्व लाई संरक्षण र प्रवद्र्धन गर्दै लैजाने,

४.नियमित र सबैभन्दा बढी कर तिर्ने करदातालाई सम्मान गरिने

५.प्रत्येक वडामा बाल उद्यानको स्थापना र संचालन गरिने,

६.प्रत्येक वडामा ज्येष्ठ नागरिक केन्द्र स्थापना गरिने,

७.एक वडा एक खेलस्थल अभियानलाई निरन्तरता दिने,

८.स्थानीय भाषा र लिपिलाई पठनपाठनमा समावेश गराइने,

९.प्राविधिक विद्यालय स्थापनालाई प्राथमिकतामा राखिने,

१०.आवश्यकता अनुसार विद्यालयलाई बिलय (मज) गराउने,

११.सामुदायिक विद्यालयको बाल विकास केन्द्रमा कार्यरत सहजकर्ताहरुलाई पोशाक तथा अन्य सुविधा थप गरिने,

१२.स्वास्थ्य सेवाको विस्तार गर्न विष्णुदेवी अस्पताललाई उचित ठाउँमा स्थानान्तरण गरिने,

१३.कीर्तिपुर नगरपालिकाद्वारा प्रवद्र्धित कीर्तिपुर अस्पतालबाट यसै वर्षदेखि डायलिस सेवा संचालन गरिने,

१४.महिला स्वास्थ्य स्वयमसेवीहरुको क्षमता अभिवृद्धि गरिने,

१५. स्थानीय पत्रिका तथा प्रकाशनलाई बढावा दिइने,

१६.स्थानीय भाषा, संस्कृति र लिपि विकासका लागि कार्यक्रम ल्याइने,

१७.दाफा, बाजागाजा, जात्रा, अभिलेख, मठमन्दिर लगायत सांस्कृतिक एवं ऐतिहासिक खोज तथा अनुसन्धान तथा प्रकाशन कार्यक्रम ल्याइने,

सकारात्मक नीति तथा कार्यक्रमहरु थुप्रै छन । यिनीहरु केवल काजमा मात्र सिमित हुने हो कि कार्यान्वयनतिर पनि ध्यान दिने हो हेर्न बाँकी नै छ ।

Thursday, July 4, 2019

अग्रजहरुको कुरा सुनौं

अग्रजहरुको कुरा सुनौं



कीर्तिपुर मुलछेँका चन्द्रमान नकःमि एक जमानामा कीर्तिपुरको गिने चुनेका शिक्षित व्यक्तिहरु मध्ये एक जना हुनुहुन्थ्यो । बुबा–जगतमान नकःमि आमा– नानीवेटी नकःमिको पहिलो सन्तानको रुपमा वि.सं.१९९० साल कार्तिकमा मुलछेँमा जन्मनु भएको हो । उहाँको ४ दाजुभाइ र ४ जना बहिनीहरु हुनुहुन्थ्यो ।

त्यतिबेला कीर्तिपुरमा कुनै विद्यालय थिएन । उहाँको मामाघर पाटनमा थियो । त्यसैले मामाघर पाटनमा बसेर उहाँले पाटन हाईस्कुलमा पढ्नुभयो । त्यहींबाट कक्षा १० पासगरी २००९ सालमा एस.एल.सी पास गर्नुभयो ।
पहिलेदेखि नै केही गरौं भन्ने भावना भएको कारण एसएलसी पास गरेपछि भारतको इलाहावादमा रेडियो टेक्निसियन कोर्स (RTC) कोर्ष पढ्न जानुभयो । त्यहाँबाट आए लगतै हवाई विभागमा जागिर पाउनु भयो । त्यहाँ जागिर खाएको केही वर्षपछि नै फेरि इलाहावादमा एयर ट्राफिक कन्ट्रोल (ATC) कोर्स गर्नुभयो । त्यसपछि उहाँको एयरपोर्टमा सरुवा भयो । त्यहाँ केही वर्ष काम गरिसकेपछि विराटनगर एयरपोर्टमा सरुवा भयो । त्यहाँ केही वर्ष काम गरिसकेपछि भरतपुर सरुवा भयो । भरतपुरबाट काठमाडौं सरुवा हुनुभयो ।

उहाँले बैंककको ICAO Resional office संस्थाबाट ३ वर्ष हवाई उडान सम्बन्धि काम गर्नुभयो, अष्टे«लियामा ११ महिना Advance तालिम लिनु भयो । त्यतिबेला एयरपोर्टमा हवाई जहाजको टावर संचालन भारतीयहरुले गरिरहेका थिए । उहाँसहित छ जना नेपालीहरुले तालिम लिएर आएपछि नेपालीहरुले नै एयरपोर्टको टावर चलाउन सुरु गर्नुभयो । त्यहाँ केहि वर्ष काम गरिसकेपछि हाकिमहरुसँग केहि खटपट भयो । आफ्नो स्वाभिमानको रक्षार्थ उहाँले २०३५ सालमा जागिरबाट राजिनामा दिनुभयो । अरु एक वर्ष काम गरेको भए पेन्सन पाक्ने थियो । त्यसको लोभ पनि गर्नुभएन ।

उहाँको ५ जना छोराहरु महेश, दिनेश, गौतम, कसेम र रसिल रहेका छन । त्यस्तै छोरीहरुमा बसन्ती, जयन्ति र बैजयन्ति ३ जना छोरीहरु रहेका छन । ती मध्ये २ जना छोराहरु गौतम नकःमि र कसेम नकःमि अमेरिकामा आफ्नै व्यापार गरी बसेका छन ।

छोरीहरु मध्ये बसन्ती र जयन्ती अमेरिकामा र बैजयन्ती क्यानाडामा आफ्नै व्यापार गरेर बसिरहेका छन । अहिले नेपालमा ३ जना छोराहरु पनि आ(आफ्नो व्यवसाय गरी बसिरहेका छन । हाल उहाँ श्रीमती रामदेवीसहित कान्छो छोरासँग बस्नु हुन्छ ।

           उहाँका अनुसार उहाँले शिक्षाको महत्व बुझ्नु भएका कारण कीर्तिपुरमा शिक्षा विकासको लागि विहान बेलुका आफ्नै घरमा बालबालिकाहरु भेला गराएर पढाउन थाल्नुभयो । किरण विद्यालय स्थापना भएर पनि शिक्षकलाई तलब दिन नसक्दा शिक्षकको अभाव भएको कारण उहाँले तलब नै नलिइकन ६ महिना पढाउनु भयो ।

        कीर्तिपुरको सामाजिक, आर्थिक विकासको लागि तत्कालिन युवाहरु मिलेर युवक संघ गठन गरियो । त्यस युवक संघको सभापति उहाँलाई बनाइयो । त्यहीबेला त्रिभुवन विश्वविद्यालयको लागि कीर्तिपुरमा जग्गा लिनेभयो । त्यसको विरोधमा कीर्तिपुरमा नारा जुलुस सुरु भयो । प्रहरीसँग मुठभेड पनि भयो । उहाँहरु त्रिभुवन विश्वविद्यालयलाई जग्गा दिनु पर्छ भन्ने समर्थक होइन । विरोधी भनेर खुलेर पनि लागेको थिएन । त्यतिबेला विरोधीहरुको नेतृत्व वासुपासाले गरिरहेको थियो । आफ्नो नेतृत्व कायम राख्न युवा संघको अपभ्रंश गरेर विश्वविद्यालय राख्न चाहने यः संघ भन्ने आरोप लगाएर उहाँहरुको विरुद्ध अभियान चलाउन थाल्यो । यःसंघ आरोप लगाएर जहाँ भेटायो त्यहिँ पिट्ने गर्न थालियो । त्यसपछि आपूmहरु पनि संगठित हुनुपरेको उहाँ बताउनु हुन्छ । कीर्तिपुरवासीलाई फुटाएर वासुपासाले कीर्तिपुरेहरुलाई धोका दिए । पछि आपूm सरकारको पक्षमा गएर भुमिसुधार अधिकृत, सहायक अंचलाधिशसम्म बन्नुभयो र कीर्तिपुर छाडेर गयो ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय कीर्तिपुरमा राख्दा कीर्तिपुरलाई धेरै फाईदा भयो भन्ने भनाई छ यसमा तपाईंको के  धारणा छ ? 

—आ–आफ्नो धारणा हो । मेरो विचारमा त्रि.वि.का कारण हामी कीर्तिपुरेहरु विकासमा ५० वर्ष पछि पारेको छ । कीर्तिपुरेहरुको जीवनस्तरमा ठूलो प्रभाव पारेको छ । बाघ भैरव पूर्वपट्टिका धेरैजसोको जमिन त्रि.वि.मा परेका छन । कतिजना त भूमिहिन नै भएका थिए । कृषिमा आधारित किसानहरुको दैनिक जीवन यापन गर्नमै कठिनाई परेका थिए । यदि त्रि.वि. नभएको भए अहिलेको रिंगरोड कीर्तिपुर भएर जान्थ्यो ।  रिंगरोड कीर्तिपुर भएर गएको भए कीर्तिपुर कति विकास भइसक्थ्यो होला । पहिले कीर्तिपुरभन्दा पिछडिएका ठाउँ वाफल, सितापाईला, गोंगःबुँ, बानेश्वर, ज्ञानेश्वर आज कति विकास भैसकेको छ । हाम्रो कीर्तिपुरमा के विकास भएको छ ? यहाँ न कुनै ठूला उद्योगहरु छन, न व्यापारीक हब नै छन । यही नयाँबजार एउटा अहिले अलि विकास भएको जस्तो देखिन्छ । नत्र कहाँ कति उल्लेखनिय विकास भएको छ र ?

त्रि.वि.मा पढ्ने विद्यार्थीहरुले घरभाडामा लिंदा कीर्तिपुरेहरुलाई फाईदा भएको छ भनिन्छ नि ?

—के फाईदा भन्ने खोई ? घर भाडा त अरु ठाउँमा पनि त लागेको छ नि । घर भाडा लगाएर फाईदा भन्ने हुँदैन । घर भाडामा लगाउन घर बनाउन गरेको रुपैया लगानी अरु कुनै व्यापार या व्यवसायमा लगाएको भए त्यो भन्दा बढी फाईदा हुन्थ्यो । यो अनुत्पादक व्यवसाय हो । घर भाडा त अरु ठाउँमा पनि लागेको छ बरु यहाँभन्दा बढी भाडामा लगाएको देखिन्छ ।

पहिलेको समाज र अहिलेको समाजमा के कति फरक पाउनु हुन्छ ?

—धेरै फरक भइसक्यो । पहिले शिक्षित भन्ने नै थिएन । हाम्रो पालामा एसएलसी पास गर्ने रत्न नारायण, राम बहादुर, जुजुकाजी र म गरी जम्मा ४ जना मात्र थिएँ । पढ्न हिंडेर काठमाडौं या पाटन जानुपथ्र्यो । अहिले शिक्षामा निकै प्रगति भएको छ । अब त बच्चाहरु २ वर्ष नपुग्दै स्कुल भर्ना गर्ने भइसक्यो । स्कुलहरु पनि धेरै भइसक्यो । पहिलेका मानिसहरु खेतीपाती, सिकर्मि, डकर्मि आदि प्राविधिक काम गर्थे । अलि पढेलेखेका मानिसहरु सरकारी जागिर खान जान्थे । त्यतिवेला बाहिरका मानिसहरुको त्यति आवत थिएन । बाटोमा पनि त्यति भीडभाड हुँदैनथ्यो । अहिले त घरबाट बाहिर गयो भने स्थानीयभन्दा बाहिरका मानिसहरु बढी भेटिन्छ । अब त धेरैभन्दा धेरै खेत बेचिसक्यो । खेतीपाती काम गर्ने मानिस नै कम भइसक्यो । बाहिरका मानिसहरु नआएको भए खेत रोप्न र बाली भित्राउनै नसक्ने भैसक्यो । पहिले संयुक्त परिवारको चलन थियो । अब त्यस्तो छैन । मानिसहरु एकल परिवारमा रमाउन थालेका छन् ।

     अर्को कुरा पहिलेका मानिसहरु सामाजिक थियो । पहिले सार्वजनिक जग्गा, पाटी पौवा मिच्नु हुँदैन भन्ने भावना हुन्थ्यो । तर अहिले व्यक्तिवादी चिन्तन हावी भइसक्यो । अब त सार्वजनिक जग्गा, पाटी पौवा मिच्नु आफ्नो बहादुरी थान्न थालेका छन । मानिसहरुको सोच नै बदली सक्यो । पहिले पुरानो बस्तीमा जमघट हुन पाटी पौवा हरेक हुन्थ्यो । विहान बेलुका भजन किर्तन, दिउँसो बुढा बुढी बसेर गफ गर्ने थलो हुन्थ्यो । अब नयाँबस्ती बढ्दै गयो । त्यहाँ त्यस्तो जमघट हुने ठाउँको अभाव भयो । अब त हामी जस्ता काम गर्न नसक्ने ज्येष्ठ नागरिकहरुलाई समय काट्न नै गाह्रो भैसक्यो । अब त बातावरण पनि स्वच्छ रहेन । जताततै धुलो र धुवाँले भरीसक्यो । दमका रोगीहरु बढेका छन । विषादी प्रयोग नगरेका शुद्ध तरकारी, खाद्यान्न, तेल केही पनि पाईंदैन त्यसैले क्यान्सरका रोगी, खुट्टा दुख्ने रोगले जरो गाड्न थालेका छन । साठी वर्ष नपुग्दै खुट्टा दुखेर हिंड्न नसक्ने भएका छन । खोई यसलाई विकास भन्ने कि के भन्ने ?

आजकल हरेक १० घरका मध्ये एक घरका छोराछोरीहरु विदेश बस्न थालेका छन । यसले हाम्रो समाजलाई कस्तो असर पु¥याएको छ ?

—आफ्नो देशमा योग्यता अनुसारको काम पाईंदैन । सरकारी नोकरी पाउन गाह्रो छ । विदेश जानु उनीहरुको बाध्यता हो । विदेश जानु उनीहरुको भविष्यको लागि राम्रो होला । घर बन्धकमा राखेर होस या जग्गा जमिन बेचेर भए पनि छोराछोरीलाई विदेश पढ्न पठाउने चलन नै भइसक्यो । विदेश गएकाहरु त्यहीं बसोबास गर्छन । तर यता आमाबाबुलाई नरमाइलो लाग्छ । छोराछोरीले पैसा पठाउँछ । जीवनस्तर बढ्छ तर मनको शान्ति हराउँछ । कुनै पनि आमाबाबुले बुढेशकालमा आफ्ना सन्तानसँग बस्न रुचाउँछ । बस्न नपाउँदा धेरै जना डिप्रेशनमा बाँचिरहेका देखेको छु । सक्षम युवाहरु विदेश पलायन हुँदा राष्ट्रको लागि घाटा नै हुन्छ ।

तपाईंको दुई जना छोराहरु र तिन जना छोरीहरु विदेशमा छन । तिन जना छोराहरु आपूmसँगै छ । तपाईंलाई त बच्चाहरु विदेश गए पनि खासै फरक पर्दैन होला ।

—आफ्नो सन्तान भनेको आफ्नै हो । सम्झना त आइहाल्छ । सँगै बस्न रहर पनि हुन्छ । तर के गर्ने ? हो मेरो त तिन जना छोराहरु आपूmसँगै छ । सबैले हामीलाई मान सम्मान र माया गरी राखेका छन । कुनै दुःख छैन । विदेश गएका छोरा छोरीसँग पनि आजकल इन्टरनेटको सुविधाले गर्दा मुख हेरेर कुरा गर्न पाइन्छ । एउटा सन्तोषको कुरा हो । खर्च गर्न पैसा चाहिन्छ कि भनेर पैसा पनि पठाईरहेका छन । तर धेरैजसोको छोरा छोरी विदेशमा यहाँ बुढाबुढीमात्र बस्छन् उनीहरुलाई अवस्य फरक पर्छ होला । पैसा त होला । पैसा नै सबैथोक होइन । सबभन्दा ठूलो कुरा मनको शान्ति हो ।

Monday, July 1, 2019

शेयर लगानीका बादशाह वारेन वफेटको जीवन परिचय

शेयर लगानीका बादशाह वारेन वफेटको जीवन परिचय
















ई.शरद मंगल जोशी
संसारको सबभन्दा धनी व्यक्तिहरुमध्ये एक जसले संसारको सबभन्दा धनी व्यक्ति बिल गेट्सलाई आफ्नो सबभन्दा मिल्ने साथी तथा प्रेरणाको स्रोत मान्दछ । साधारण परिवारको एक केटो जो संसारलाई सिकाउँदछ कि सबभन्दा धनी बन्नु भन्दा यो कुरामा बढी महत्व दिन्छ कि तपाईं सबभन्दा दयालु बन्न सक्नुहुन्छ वा हुँदैन । यत्ति सफल व्यक्ति जसको अगाडि पछाडि पूरा संसारको अर्थ व्यवस्था घुम्दछ । अरबौं डलर कमाउने व्यक्ति जो इमानदार र प्रोफसेनललिजममा उदाहरण दिन लायक व्यक्ति हो । हामी यहाँ वर्कशायर हैथवेको मालिक वारेन वफेटको कुरा गर्दैछौं ।

को हुन् वारेन वफेट ?

वारेन वफेट वर्कशायर हैथवेको मालिक अथवा शेयर बजारमा निकै राम्रोसँग लगानी गर्न सक्ने मध्ये एक
मानिन्छ । फोब्र्स पत्रिकाद्वारा गरेको राकिंगको अनुसार संसारका धनीमध्ये तेस्रोमा परेका हुन् । उनको नेटवर्थ यस २०१९ मा जारि गरेको सूची अनुसार ८२.५ अमेरिकी डलरभन्दा बढी छ ।

            वारेन वफेटको जन्म ३० अगस्ट १९३० मा ओमाहाको नेब्रास्का कम्बमा भएको हो । उनका पिताको नाम हावर्ड वफेट र माताको नाम लीला स्टाल हो । उनका पिता पनि शेयर बजारमा एक लगानीकर्ता र सल्लाहकारमा काम गर्दथे । उनले वाशिंगटन डी.सी.का. बुडूो विल्सन हाई स्कूलबाट स्कूलको शिक्षा पूरा गरे । उनले पेंसिलभेनिया विश्वविद्यालयको व्हार्टन स्कूलबाट पढाई पूरा गरी कोलम्बिया स्कूल अफ मेनेजमेन्टबाट प्रवद्र्धन विषयमा पढाई पूरा गरे । आज पनि उनी ओमाहाको एउटा सानो घरम बस्दछन ।

बिजनेसको शुरुआत

वारेनको जीवन सामान्य हुन्थ्यो होला यदि उनले बेन्जामिन ग्राहमसँग भेट नगरेको भए । बेन्जामिन त्यो व्यक्ति हो जसले वारेनको जीवनमा गहिरो प्रभाव पा¥यो । बेन्जामिन पनि एक शेयर बजारका लगानीकर्ता र सल्लाहकार थिए । जसबाट सिकेर वारेन वफेटबाट द वारेन वफेट बने । वारेन वफेट आफैंले पनि धेरै ठाउँमा अन्तर्वार्ताको दौरानमा स्वीकार गरेका छन कि १५ प्रतिशत घरबाट सिकेर ८५ प्रतिशत बेन्जामिन ग्राहमबाट शेयर बजारमा लगानी गर्न सिके । उनले बताएका छन् कि शेयर बजारमा माथि तल हुँदा कुन तरिकाले फाइदा लिन सकिन्छ भन्ने कुरा बेन्जामिनबाट राम्रोसँग सिकेर उनले पनि किशोर अवस्थामा नै शेयर बजारमा लगानी गर्न थाले ।  उनले आफ्नो व्यवसायको शुरुवात १३ वर्षको उमेरमा नै गरेका थिए । उनले १९४३ मा आफ्नो पहिलो इन्कम टाक्स तिरेका थिए । १५ वर्षको उमेरमा उनले एक सैलुनमाा साझेदारीमा लगानी गरे । त्यसबाट उनलाई निकै फाइदा हुन थाल्यो । उनले २२ वर्षको उमेरमा सुसान थाम्पसन सँग प्रेम गर्न थाले र १९५२ मा विवाह गरे । १९५३ मा वारेनको पहिलो सन्तान सुसन एलिस वफेटको जन्म भयो । त्यसपछि थप दुई सन्तान हावर्ड र पिटर भए ।

सफलताको भ¥याङ

वारेनलाई सहि तरिकाले काम गर्न तब अवसर मिल्न गयो जब बेन्जामिन ग्राहमले उनलाई आफ्नो फर्ममा जागिर लगाए । यस जागिरबाट उनले शेयर बजारको तल माथि हुँदा फाइदा कसरी लिने भन्ने तरिका सिक्न थाले । जागिर खाएको दुई वर्षपछि उनले जागिर छोडेर वफेट पार्टनरशिप लिमिटेड फर्म खोलि लगानी गर्न थाले । यस फर्मको आफ्नो कमाइबाट वफेटले आफ्नो पहिलो र वर्तमान घर ३१ हजार ५०० डलरमा किने । यसपछि उनले कहिले पनि पछाडि फर्केर हेर्नु परेन । सन् १९६२ मा उनी ३२ वर्षको उमेरमा अमेरिकाको एक नयाँ करोडपति बनिसकेका थिए । उनको साझेदारीको नेटवर्थ ७ करोड १७ लाख डलरभन्दा पनि बढी भैसकेको थियो । यसमा १० लाख २५ हजारभन्दा पनि बढी वारेन वफेटको मात्र थियो । यसपछि उनको जिन्दगीमा आयो वर्कशायर हेथवे । वारेनले. तुरुन्तै यस कम्पनीको शेयर किन्न शुरु गरेर सन् १९६५ सम्ममा यस कम्पनीको नियन्त्रण आफ्नो हातमा लिए । यसबेला उनको उमेर ३५ वर्ष मात्र पुगेको थियो ।
वर्कशायरको सफलताले उनको कम्पनीले भ¥याङ चढ्न शुरु ग¥यो । यस कम्पनीमा काम गर्दै उनले सभापतिको हिसाबले चिट्ठि लेखे जो पूरा संसारमा प्रख्यात भयो । सन् १९७९ मा पहिलोपल्ट वारेनको नाम धनी वर्गको सूचीमा आयो । यसरी उनलाई एकपछि अर्को सफलता हात लाग्दै गयो र उनलाई सर्वकालिन महान् पुँजी प्रबंधक स्वीकार गरे । उनले ७५ वर्षको उमेरमा रिटायरमेन्ट घोषणा गरे र आफ्नो सम्पत्तिको बढी हिस्सा मिलन्डा गेट्स फाउन्डेशनको नाम गरिदिए र सिंपसनलाई आफ्नो उत्तराधिकारी नियुक्ति गरे ।